Wyszyny – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie chodzieskim, w gminie Budzyń.
Wieś Wisziny położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiegoAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 8.. W latach 1975−1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.
Historia Prehistoria Pierwsze ślady osadnictwa na terenie Wyszyn i okolic sięgają prehistorii. Badania archeologiczne dostarczają informacji o zasiedlających te tereny plemionach kultury pomorskiej. Główne skupisko osadnicze znajdowało się między Bukowcem a Sokołowem Budzyńskim.
Do ciekawszych znalezisk archeologicznych należą:
pojedyncze fragmenty popielnic z pól Grabówki, Prosny i Wyszyn znalezione w 1931, a datowane na 2500 lat urny grobowe z Bukowca, z wyrytymi scenami przedstawiającymi jeźdźców, ludzi i czterokołowy wóz znaleziony w 1924 w okolicach Niewiemka miecz, prawdopodobnie przywieziony do Polski z Węgier na drodze wymiany handlowej
Średniowiecze – XVIII w. W okresie wczesnopiastowskim przez obszar Wyszyn, Niewiemka oraz Ostrówek przebiegał szlak komunikacyjno-handlowy z południa na Pomorze. Osadnictwo na terenie Wyszyn zostało zapoczątkowane przez przesiedlenie się mieszkańców Niewiemka, którzy poszukiwali suchszych terenów pod uprawę. Źródła z XVI w. donoszą o istniejącej tutaj za czasów Stefana Batorego wytwórni szabel.
XIX wiek W XIX w. właścicielką Wyszyn była Estera Raczyńska (1749-1831), dzięki której staraniom przebudowany XVIII-wieczny spichlerz na kościół. Według żywej do dziś miejscowej legendy planowano budowę nowej świątyni, lecz brat Estery przeznaczone na to pieniądze przehulał i szlachcianka, przeżywszy szok po zobaczeniu kościoła, umarła modląc się w nieistniejącej już dziś kapliczce. W rzeczywistości jednak jej bratem był generał Filip Raczyński, (kuzyn i zięć Kazimierza Raczyńskiego), ojciec Edwarda (twórcy m.in. Biblioteki Raczyńskich) oraz Atanazego, którymi Estera się opiekowała w dzieciństwie po przedwczesnej śmierci ich matki, Michaliny w 1790 roku.
W latach 60. Wyszyny dotknęła epidemia cholery, która w przeciągu miesiąca pochłonęła 30 ofiar. Jedną z jej ofiar był ks. Ignacy Kubalak, zarażony przy opiece nad chorymi.
XX wiek – czasy współczesne Po I wojnie światowej Wyszyny znalazły się w granicach niepodległej Polski. W 1931 r. erygowano parafię Matki Bożej Pocieszenia.
Okres II wojny światowej był trudny dla mieszkańców. W 1942 z rozkazu Maksymiliana Wambecka – właściciela tutejszego majątku ziemskiego, świątynia w Wyszynach została podpalona. Ks. Ludwik Leśniewicz –miejscowy proboszcz został wywieziony do Dachau i tam w 1942 zamordowany. W okresie II wojny światowej na pobliskich terenach działały radzieckie oddziały wywiadowczo-spadochronowe. 10 i 15 stycznia 1945 roku doszło do potyczki z hitlerowcami podczas której zginęło dwóch wywiadowców. Pochowano ich na miejscowym cmentarzuRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945”, Sport i Turystyka 1988, , str. 519.
W latach 60. ze środków społecznych wybudowano wiejski dom kultury. W 1968 r. powstało przedszkole. 1. września 1970 r. oddano do użytku nowy budynek szkoły podstawowej. Inicjatorem budowy był Franciszek Owczarzak – wieloletni dyrektor szkoły, za długoletnią pracę pośmiertnie odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Zabytki thumb|Gorzelnia Kościół parafialny Matki Bożej Pocieszenia, fundowany latach 1824−1825 w budynku dawnego obronnego spichrza dworskiego, otoczonego murem i oblanego fosą. Drewniana figura św. Wawrzyńca z XIX w. Budynek gorzelni murowany z kamienia z XIX w.
Oświata Szkoła Podstawowa w Wyszynach. Szkoła posiada pracownie przedmiotowe języka polskiego i przyrody, laboratorium językowe, pracownię informatyczną i halę sportową. Od 17 czerwca 2015 r. szkoła nosi imię Mikołaja Kopernika. W roku szkolnym 2014/2015 uczęszczało do niej 139 dzieci. Przedszkole Samorządowe im. Koziołka Matołka w Wyszynach. Przedszkole posiada też oddział zamiejscowy w Prośnie.
Kultura Wiejski Dom Kultury, gdzie prowadzone są zajęcia dla dzieci i młodzieży, Znajduje się tam również sala wiejska na której odbywają się imprezy okolicznościowe, zabawy taneczne i przedstawienia. Biblioteka Publiczna w Budzyniu – Filia w Wyszynach. Amfiteatr – miejsce zabaw ludowych i młodzieżowych.
Sport Od 2000 r. w Wyszynach działa klub sportowy „Iskra” Wyszyny. Klub posiada boisko futbolowe oraz nowo wybudowane szatnie.
Zobacz też Wyszyny Kościelne Parafia Matki Bożej Pocieszenia w Wyszynach
Przypisy
Kategoria:Wyszyny Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)