thumb|Pomnik Ryszarda Berwińskiego thumb|Pomnik powstańców Zaniemyśl () – miasto w Polsce położone w województwie wielkopolskim, w powiecie średzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zaniemyśl. Leży przy drodze wojewódzkiej nr 432. Od południowego zachodu do miasta przylega Jezioro Raczyńskie.

Zaniemyśl uzyskał lokację miejską 21 maja 1742Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 44–45.. Został pozbawiony praw miejskich 13 czerwca 1934 w związku z reformą gminną w II RPDymitrow, M. (2015). Pojęcie miejskości w świetle reformy gminnej w Polsce międzywojennej., stając się przejściowo gminą jednostkową. 1 sierpnia 1934 stał się siedzibą nowej zbiorowej gminy Zaniemyśl w powiecie średzkim w województwie poznańskim. Podczas II wojny światowej ponownie miasto, aż do 1948 roku; w latach 1949–1954 znów w gminie ZaniemyślPodział administracyjny Rzeczypospolitej Polskiej: Praca zespołowa pod redakcją prof. Stanisława Srokowskiego. Warszawa: Biblioteka Samorządowca Nr 77, 1948, s. 152Rocznik Statystyczny (stan na 1 kwietnia 1947).. 1954–1972 siedziba gromady ZaniemyślUchwała Nr 37/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu średzkiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 26 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z 4 grudnia 1954 r., Nr. 20, Poz. 100), a od 1973 reaktywowanej gminy ZaniemyślUchwała Nr XVIII/98/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie poznańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 29 grudnia 1972, Nr 32, Poz. 391).. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego. 1 stycznia 2025 Zaniemyśl odzyskał status miasta.

Historia Pierwszą informacją, która pojawiła się w dokumentach jest wzmianka z 1239 o miejscowości Niezamyśl, która później została włączona do granic Zaniemyśla. Pierwszymi właścicielami majątku byli Doliwowie. W 1331 miejscowa ludność pokonała tutaj trzytysięczny oddział krzyżacki (Obrona łuku Warty). Jan Długosz w Rocznikach napisał, że przy tej okazji ludność zbudowała między jeziorami wały obronneDlugossi Ioannis Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae..., Lib. IX, Warszawa 1978 s. 162, tłum. polskiej. Mrukówna 1975, komentarze do 1331 r. S. Cynarski, s. 202-203Tadeusz Marian Nowak Władysław Łokietek-polityk i dowódca, wyd. Książka i Wiedza 1978, s. 212-213. Umocnienia te określa się jako Wały ZaniemyskieFogel J., W kwestii "Wałów zaniemyskich", Studia i Materiały do Dziejów Wielkopolski i Pomorza, t. IX, 1975, s.235-238http://www.archeo.uw.edu.pl/swarch/Swiatowit-r1986-t36-s83-89.pdf.

21 maja 1742 dzięki staraniom Mateusza Ponińskiego król August III nadał prawa miejskie osadzie pod nazwą Zaniemyśl. Osada posiadała znajdujący się w centrum rynek, na którym umożliwiono organizację jarmarków. W 1815 Edward Raczyński otrzymał od Józefa Jaraczewskiego wyspę zwaną Wyspą Edwarda. W latach 1840–1842 wybudowano kościół św. Wawrzyńca, którego fundatorami byli Raczyński i Jaraczewski. W drugiej połowie XIX wieku w granice miasta włączono wieś Niezamyśl. W latach 1854–1855 wybudowano kolejny kościół pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny. W 1910 w Zaniemyślu powstała wąskotorowa linia kolejowa łącząca go ze Środą Wielkopolską.

W 1918 niektórzy mieszkańcy Zaniemyśla i okolic uczestniczyli w powstaniu wielkopolskim. Dwadzieścia lat później wzniesiono pomnik Powstańców Wielkopolskich, który zniszczony przez Niemców został odbudowany w 1999.

W 1934 Zaniemyśl utracił prawa miejskie.

W trakcie II wojny światowej wielu mieszkańców straciło życie w walce z niemieckimi okupantami. Ku czci poległych na zaniemyskim cmentarzu utworzono zbiorową mogiłę poległych oraz głaz z tablicą upamiętniającą żołnierzy Armii Krajowej z terenu miejscowości.

Po wojnie Zaniemyśl ponownie zaliczono do miast, status ten utracił w 1948Rocznik Statystyczny (stan na 1 kwietnia 1947) wylicza Zaniemyśl jako jedno ze 131 miast województwa poznańskiego (także mapa Polski WIG z 1945 podaje Zaniemyśl jako miasto). Według Rocznika Statystycznego z 1948 liczba miast województwa poznańskiego wynosi już 129 (bez Brójec i Górzycy, wymienionych w wykazie miast z 1947, następnie zniesionych, vide Zmiany administracyjne miast i osiedli 1918–1963, Warszawa, 1964). Liczba miast woj. poznańskiego spada do 128 dopiero w 1950 (Rocznik Statystyczny), co jest przesłanką o zniesieniu statusu miejskiego Zaniemyśla (brak odpowiedniego Dziennika Ustaw). Z dniem 1 stycznia 2025 roku Zaniemyśl odzyskał prawa miejskieProjekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany siedziby władz gminy (z 10 lipca 2024).

Sport W Zaniemyślu działa klub piłkarski UKS Kłos Zaniemyśl.

Komunikacja Do miejscowości dojeżdżają dwie linie autobusowe do Poznania, obsługiwane przez Kombus (560 i 561), które zaczynają swój bieg na przystanku Zaniemyśl/Kościół, a kończą na Dworcu Autobusowym Rondo Rataje. Zaniemyśl znajduje się w strefie taryfowej D ZTM Poznań.

Do miejscowości dojeżdżają także dwie linie autobusowe do Środy Wielkopolskiej obsługiwane również przez Kombus (18 i 19), które swój bieg zaczynają na dworcu PKS w Środzie Wielkopolskiej i przejeżdżają przez przystanki Zaniemyśl/Topolowa (tylko linia 19), Zaniemyśl/Kościół, Zaniemyśl/Rynek i Zaniemyśl/Działki (tylko linia 18). Przejazd jest bezpłatny.

Do Zaniemyśla można się dostać również ze Śremu (17). Linia zaczyna bieg na przystanku Piłsudskiego w Śremie i przejeżdża przez przystanki: Zaniemyśl-Rynek i Zaniemyśl-Szkoła. Przejazd jest bezpłatny.

Atrakcje turystyczne i kulturowe Obiekty: Wyspa Edwarda Średzka Kolej Powiatowa (stacja Zaniemyśl)Średzka Kolej Powiatowa - szczegółowe informacje Aleja Grabowa kościół pw. św. Wawrzyńca (neogotycki, z 1840–1842) kościół pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny (poewangelicki neoromański, z lat 1854–1855) pomnik Ryszarda Berwińskiego Imprezy kulturalne: Zaniemyskie Bitwy Morskie Zaniemyski Dzień Podróżnika dożynki festyn dla niepełnosprawnych turniej Ultimate Frisbee Winter Unleashed Szlaki turystyczne: Szlak turystyczny Osowa Góra - Sulęcinek Szlak turystyczny nr 3580 (Majdany-Zaniemyśl)

Ludzie związani z Zaniemyślem

Przypisy

Linki zewnętrzne

Audycja , Ratajska Telewizja Kablowa

Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVIII wieku Kategoria:Miasta w województwie wielkopolskim