2 Pułk Strzelców Konnych (II RP)

thumb|Wołyńska BK w 1938 2 pułk strzelców konnych (2 psk) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Pułk w okresie pokoju Reorganizacja i podporzadkowanie „Pokojowy” 2 pułk strzelców konnych powstał na mocy rozkazu Ministerstwa Spraw Wojskowych z 6 października 1920 na bazie II dywizjonu „wojennego” 1 pułku strzelców konnych oraz I dywizjon wojennego 4 pułku strzelców konnych – kontynuatora tradycji I dywizjonu 1 pułku szwoleżerów Armii Polskiej we Francji. W skład hrubieszowskiego 2 pułku strzelców konnych miał również wejść też IV dywizjon wojennego 1 psk, powstały z nadwyżek rozformowanego 3 Siedleckiego pułku ułanów Brygady Jazdy Ochotniczej mjr. Feliksa Jaworskiego, jednakże dywizjon ten pozostał do jesieni 1921 na służbie na linii demarkacyjnej, a następnie wszedł w skład 9 pułku strzelców konnych.

Pułk spełniał rolę jazdy dywizyjnej, a jego dowódca podlegał bezpośredni dowódcy Okręgu Korpusu Nr II. W zakresie szkolenia pułk w tym czasie podlegał inspektorowi jazdy nr I. Już w 1922 został podporządkowany pod względem wyszkolenia dowódcy II Brygady Jazdy. W tym okresie w jego skład wchodziły trzy szwadrony strzelców konnych, oddział szkolny karabinów maszynowych, pułkowa szkoła podoficerska i kadra szwadronu zapasowego. Zgodnie z pokojowym etatem pułk miał liczyć 30 oficerów, 115 podoficerów i 491 szeregowców oraz 621 koni, a w wyposażeniu miał posiadać 2 ciężkie karabiny maszynowe, 24 ręczne karabiny maszynowe, 561 karabinków kawaleryjskich, 57 pistoletów i 558 szabel. Jego podstawowym zadaniem mobilizacyjnym było wystawić dwuszwadronowe dywizjony jazdy organicznej dla 3., 13. i 27 Dywizji Piechoty.

Wraz ze zmianą terminu „jazda" na „kawaleria", pułki strzelców konnych zostały przeformowane w 1924 w pułki jazdy samodzielnej. Reorganizacja polegała na sformowaniu 4 szwadronu oraz przeformowaniu oddziału karabinów maszynowych w szwadron ciężkich karabinów maszynowych. Ponadto w pułku utworzono pluton łączności i sekcję pionierów. Jednocześnie 2 psk wyszedł z bezpośredniego podporządkowania dowódcy Okręgu Korpusu nr II i wszedł w skład XVII Brygady Kawalerii. W marcu 1930 rozformowano 4 Dywizję Kawalerii, a XVII BK stała się samodzielną. Wiosną 1937 brygada została rozformowana, a 2 pułk strzelców konnych włączono w skład Wołyńskiej Brygady Kawalerii.

Zakwaterowanie Miejscem formowania nowego 2 pułku strzelców konnych były hrubieszowskie koszary kawaleryjskie, a przeznaczone do jego składu pododdziały napływały z frontu od lipca do października 1921.

Konie Konie starano się grupować według maści w poszczególnych pododdziałach. Dominujące w pułku były konie gniade. Jedynie szwadron ciężkich karabinów maszynowych miał konie karę, a pluton łączności i pluton trębaczy konie siwe.

Plan mobilizacyjny „S” Pułk w planie mobilizacyjnym „S”Nazwa pododdziałuTerminMiejsce mobilizacjidowódca pułku z drużynąalarmHrubieszówpluton łączności1÷4 szwadronyszwadron karabinów maszynowychdowódca brygady kawalerii nr 17Kwatera Główna nr 117 (I eszelon)szwadron kawalerii nr 578pluton ckm nr 57szwadron kawalerii nr 8710pluton ckm nr 87kolumna taborowa nr 2639kolumna taborowa nr 28111kolumna taborowa nr 28212kolumna taborowa nr 28315Kwatera Główna nr 117 (II eszelon)4poczta polowa nr 40sąd polowy nr 117uzupełnienie do czasu „W”6PKU Hrubieszów2szwadron marszowy 1/2 psk18pluton marszowy nr 1/5730pluton marszowy nr 1/87szwadron zapasowydo 15 Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939dowódca pułkupłk Romuald NiementowskiI zastępca dowódcyppłk Władysław Feliks Berezaadiutantrtm. Roman Adam Sulimirlekarz medycynykpt. dr Marian Lisowskilekarz weterynariipor. Bolesław Kędzierskikomendant rejonu PW Konnegortm. Tomasz Wdziękoński (*)II zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Władysław II Walczyńskioficer mobilizacyjnyrtm. adm. (kaw) Michał Radzimińskizastępca oficera mobilizacyjnegortm. adm. (kaw.) Żelisław Zawadzkioficer administracyjno-materiałowyrtm. adm. (kaw.) Piotr Wielgoszdowódca szwadronu gospodarczegop.o. ppor. Józef Kotwica (*)oficer gospodarczykpt. int. Jan Antoni Łyzońoficer żywnościowyvacatdowódca plutonu łącznościpor. Kazimierz Józef Manikowskidowódca plutonu kolarzyppor. Józef Kotwica (*)dowódca plutonu ppanc.por. Józef Gajewskidowódca 1 szwadronurtm. Stanisław Glasserdowódca plutonuppor. Wiktor Lorenzdowódca 2 szwadronurtm. Bohdan Dobrzańskidowódca plutonuppor. Mieczysław Ciesiuldowódca 3 szwadronurtm. Tomasz Wdziękoński (*)dowódca plutonuppor. Ryszard Szydłowskidowódca 4 szwadronup.o. ppor. Ludwik Bronisław Szafarskidowódca plutonuppor. Stefan Konstanty Suchodolskidowódca szwadronu kmpor. Tadeusz Izydor Gierasieńskidowódca plutonuppor. Tadeusz Kostarskidowódca szwadronu zapasowegomjr Janusz Kapuścińskizastępca dowódcyvacatdowódca plutonupor. adm. (kaw.) Teodor Karwowskiodkomenderowanyrtm. Tadeusz Czesław Kohautna kursiertm. Leon Jurkowskina kursiepor Alfons Józef Braunna kursiepor. Ryszard Ignacy Kwiatkowski

Mobilizacja 1939 2 pułk strzelców konnych został zmobilizowany w ramach mobilizacji alarmowej w grupie czerwonej w czasie od A+24 do A+42. Mobilizację pułku rozpoczęto 14 sierpnia o godz. 0.01 w garnizonie Hrubieszów. Dodatkowo zmobilizowano w 2 psk jako jednostki brygadowe: szwadron kolarzy nr 4 samodzielny pluton km nr 4, kolumnę taborową kawaleryjską typ II nr 244, warsztat taborowy nr 241.

W I rzucie mobilizacji powszechnej na bazie 2 psk zmobilizowano:

szwadron marszowy Wołyńskiej BK nr 3 (2 psk), uzupełnienie marszowe 4 szwadronu kolarzy, Ośrodek Zapasowy Kawalerii „Hrubieszów” Wołyńskiej Brygady Kawalerii. 17 sierpnia strzelcy konni zostali załadowani do transportów kolejowych i odjechali w kierunku granicy zachodniej. Pułk był transportowany przez Włodzimierz, Kowel, Lwów, Kraków, Katowice, Radomsko. Po wyładowaniu pułk dotarł do miejsca koncentracji Wołyńskiej BK w dniu 20 sierpnia, na północ od Częstochowy do miejscowości Strzelce Wielkie. 28 sierpnia nastąpiła zmiana dowódcy pułku, płk Romuald Niementowski został odwołany ze stanowiska, a jego funkcję objął ppłk Józef Mularczyk. Zastępcą dowódcy pułku został mjr Włodzimierz Łączyński. W ramach planu „Z” Wołyńska Brygada Kawalerii weszła w skład Armii „Łódź” i znajdowała się na jej lewym skrzydle, na styku z Armią „Kraków”, w rejonie Kłobucka. Nocą 30/31 sierpnia 2 psk zatrzymał się w lesie pod Kołaczkowicami.

2 psk w kampanii wrześniowej thumb|Pułk walczył w składzie Wołyńskiej BK thumb Działania bojowe Przed wybuchem wojny Wołyńska BK podlegała bezpośrednio dowódcy Grupy Operacyjnej „Piotrków“ gen. bryg. Wiktorowi Thommée. Zadaniem brygady było odpieranie ataków silnie skoncentrowanych tutaj niemieckich wojsk pancernych i opóźnianie ich marszu w głąb kraju. 2 pułk strzelców konnych znalazł się w odwodzie brygady.

Bój pod Mokrą 1 września 1939 Wołyńska BK wzięła udział w bitwie pod Mokrą. 2 pułk strzelców konnych, stanowił jej odwód. W godzinach porannych I linię obrony Wołyńskiej BK stanowiły 19 pułk ułanów, 21 pułk ułanów oraz 2 dywizjon artylerii konnej. Z uwagi na pilną potrzebę utworzenia II linii obrony w oparciu o linię kolejową Kłobuck-Działoszyn obsadzono ją siłami 12 pułku ułanów. Celem wzmocnienia obrony 12 puł wzmocniono go o godz. 9.30 dwoma armatami przeciwpancernymi z 2 pułku, pod dowództwem wachmistrza Jana Bonieckiego. W trakcie dwugodzinnej walki oba działony zniszczyły 12 czołgów niemieckich, 6 strzelców odniosło rany, a 1 zaginął, uszkodzeniu uległa jedna armata. Ze względu na przełamanie obrony 21 i 12 pułków ułanów w rejonie toru kolejowego, do walki wszedł spieszony 2 psk ok. godz. 16:00, biorąc udział w kontrataku przeciwko atakującej polskie pozycje niemieckiej 4 Dywizji Pancernej. Strzelcy konni wsparci zostali przez 21 dywizjon pancerny. W trakcie walki 2 psk obsadził linię toru kolejowego na południe od 12 puł. Po zakończeniu bitwy pod Mokrą, Brygada wycofała się z rejonu nadgranicznego.

Walki o lasy Łobodno i wypad na Kamieńsk 2 września 2 psk wraz z baterią 2 dak zajął odcinek obrony od wsi Ostrowy do wsi Kocin Stary, jako I rzut obrony wraz z 19 puł. i 11 batalionem strzelców. Ze stanowisk pułku widoczne były przemieszczające się niemieckie kolumny pancerne i zmotoryzowane. Ok. godz. 11.00 pułk utracił łączność z pozostałą częścią brygady. Z uwagi na co, ppłk Józef Mularczyk wycofał 2 psk na wschód od wsi Ostrowy. W rejonie tym natknięto się na czołgi niemieckiej 4 DPanc. okrążające lasy Łobodno. Odwodowy 12 puł. wraz z 21 dpanc. związał walką niemieckie oddziały. 2 psk przebił się przez okrążenie niemieckie, czołowy 1 szwadron poniósł duże straty, w walce leśnej poległ por. Antoni Czernyszewicz, a rtm. Tadeusz Kohaut został ranny. Po walce pułk podjął marsz z Kocimia Zasmole w kierunku rzeki Warty do Brzeźnicy. Następnie na rozkaz dowódcy Wołyńskiej BK, pomaszerował do Koźniewic na północny wschód od Kamieńska. Od rana 3 września pułk wypoczywał. Na rozkaz płk. dypl. Juliana Filipowicza przygotowano w pułku oddział do wypadu na Kamieńsk. Oddział wypadowy w sile 56 strzelców ochotników z 1, 2 i 3 szwadronów pod dowództwem mjr. Włodzimierza Łączyńskiego, był ubezpieczany przez 4 szwadron. Wypad wykonano nocą 3/4 września na będące w Kamieńsku zgrupowanie taktyczne 1 Brygady Strzelców niemieckiej 1 DPanc. Straty niemieckie nie są znane, z relacji wynika, że przy pomocy butelek z naftą i benzyną spalono pojazdy cysterny, granatami zadano straty w pojazdach pancernych i sile żywej. Własne straty to, 4 żołnierzy zaginionych i 1 ranny. Po wypadzie niemieccy żołnierze zamordowali ok. 30 osób cywilnych w Kamieńsku i okolicach.

W odwrocie i pod Cyrusową Wolą 2 psk przemieścił się do rejonu ześrodkowania Wołyńskiej BK w lesie na północny wschód od Drużbic, gdzie pozostał przez resztę 4 września i 5 września jako odwód Grupy Operacyjnej „Piotrków“. Następnie nocą 5/6 września pomaszerował do Wadlewa, w tym rejonie doszło do potyczek z niemieckimi patrolami pancerno-motorowymi. Następną nocą również wykonano odwrót osiągając rano rejon Andrespola. Celem osłony wojsk Grupy Operacyjnej „Piotrków“ od zachodu i północy 2 psk wraz z brygadą pomaszerował nocą 7/8 września do lasów w rejonie Skoszewy, Cyrusowa Wola. Tam po zajęciu obrony prowadziły pułki Wołyńskiej BK bój z podchodzącymi elementami niemieckiej 10 DP. Pułk obsadził las w widłach szos Stryków-Głowno i Stryków-Brzeziny, w I rzucie Brygady wraz z 21 p uł. Od godz. 9.00 8 września na pozycje 2 psk i 21 puł. oraz 2 dak wyszło natarcie niemieckiej piechoty z 10 DP, wspartej silnym ostrzałem artyleryjskim. Pozycje obronne Wołyńskiej BK były atakowane przez bombowce nurkujące. Natarcie niemieckie zostało odparte ze stratą kilku pojazdów pancernych. Ponowne niemieckie natarcie o godz. 12.00 również nie przyniosło powodzenia. Podczas kolejnego natarcia niemieckiego po godz. 13.00 niemiecka piechota uzyskała przełamanie w obronie 21 pułku ułanów, okrążając częściowo ułanów. Pomimo kontrataków 12 i 19 pułków ułanów, piechoty niemieckiej nie udało się wyprzeć z lasu. Ze względu na zagrożenie skrzydeł obrony strzelców konnych, 2 pułk został zmuszony do wycofania się w kierunku północnym. Podejmowano kontrataki, w trakcie jednego z nich, ranny został dowódca szwadronu ckm ppor. Kostarski. Na rozkaz dowódcy Wołyńskiej BK 2 psk prowadził odwrót za rzekę Mrogę. W trakcie odwrotu w ciemnościach nocy, od pułku odłączył się 1 szwadron i mjr Włodzimierz Łączyński. Miejsce koncentracji w lasach w pobliżu Chlebowa 2 psk osiągnął rano 9 września. Po odpoczynku, na rozkaz płk. dypl. Juliana Filipowicza 2 psk w składzie pozostałości Wołyńskiej BK, pomaszerował do Puszczy Kampinoskiej. Rejon wsi Kampinos osiągnął 10 września rano. 10 września pułk odpoczywał i porządkował pododdziały. Następnie w nocy 10/11 września poprzez Puszczę Kampinoską, wyruszył w kierunku Modlina. Po przeprawie przez mosty na Wiśle w Modlinie, 2 psk dotarł do lasów w rejonie Chotomów-Jabłonna rano o godz. 9.00 11 września.

W Grupie Operacyjnej Kawalerii gen. Andersa