thumb|Karol Stanisław Radziwiłł Panie Kochanku thumb|Nikołaj Repnin, faktyczny inicjator zawiązania konfederacji

Konfederacja radomska – konfederacja generalna zawiązana 23 czerwca 1767 roku w Radomiu, pod osłoną wojsk rosyjskich pułkownika Wasilija CarraAleksander Kraushar, Książę Repnin i Polska, Warszawa 1900, t. I, s. 286, 301. w obronie dawnego ustroju Rzeczypospolitej, powstała w reakcji na zawiązanie konfederacji innowierczych (słuckiej i toruńskiej). 3 sierpnia 1767 roku wznowiona w Warszawie, trwała do 15 grudnia 1767 rokuTamże, s. 307-317..

Powołana z poduszczenia posła rosyjskiego, Nikołaja Repnina, w celu niedopuszczenia do równouprawnienia innowierców, przywrócenia dawnych swobód szlacheckich i narzucenia gwarancji rosyjskich. Popierana przez opozycję magnacką (Potoccy) i skierowana przeciwko reformom króla Stanisława Augusta PoniatowskiegoTamże, s. 288-317.. Celem radomian było pognębienie Familii Czartoryskich przez odsunięcie jej od wpływu na rząd Rzeczypospolitej, skompromitowanie Stanisława Augusta wobec Rosji i narodu, przywrócenie wpływu stronnictwa hetmańskiego, dokonane przy pomocy wojsk rosyjskich, uznanych za pomocnicze i przyjacielskieAleksander Kraushar, Książę Repnin i Polska, Warszawa 1900 t. II, s. 104..

Marszałkiem konfederacji generalnej został Karol Radziwiłł „Panie Kochanku”, marszałkiem litewskim był Stanisław Brzostowski, sekretarzem Marcin MatuszewiczWładysław Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, t. II, 1936, s. 300-301.. Akces do niej zgłosiło (prawdopodobnie) 74 000 szlachtyTamże, s. 300..

Jednakże faktycznym jej przywódcą stał się poseł rosyjski Nikołaj Repnin, który nakazał konfederatom podporządkować się Stanisławowi Augustowi i wysłać polskich delegatów do Katarzyny II z prośbą o gwarancje dla ustroju RzeczypospolitejKonopczyński, Liberum Veto s. 415.. Przyjmuje się, iż Repnin był autorem owego adresu do carycy.

Obrady i akces do konfederacji generalnej w Radomiu odbywały się w obliczu przymusu wojsk rosyjskich. Przed ratuszem, gdzie zebrali się konfederaci zaciągnięto baterię dział rosyjskich, płk Carr osobiście zmuszał opornych członków konfederacji do składania deklaracji zgodnych z wolą Nikołaja Repnina. Ostatecznie akt konfederacji generalnej podpisało bez zastrzeżeń jedynie kilku jej członków, większość przy akcesie czyniła pewne zastrzeżeniaHenryk Schmitt, Dzieje panowania Stanisława Augusta, t. II, Lwów 1869, s. 200-202..

Na sejmikach w Proszowicach i Oświęcimiu przedstawiciel rosyjski Osip Igelström, według swego listu do Sieversa z 1793, kupował głosy drobnej szlachtyDmitrij Iłowajski, Sejm grodzieński roku 1793, Warszawa 1871, s. 88.. W 1767 roku pod węzłem konfederacji radomskiej zwołano sejm delegacyjny, który zahamował reformy sejmu konwokacyjnego uchwalając Prawa kardynalne, a z Rzeczypospolitej uczynił protektorat rosyjski.

Papież Klemens XIII zaniepokojony popieraniem przez Rosję konfederacji radomskiej i zagrożeniem praw Kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów powołał w połowie 1767 roku Kongregację do Spraw PolskichWojciech Kęder, Kryzys wokół sprawy dysydenckiej a sprawa suwerenności Rzeczypospolitej w latach 1764-1767, w: Rzeczpospolita wielu wyznań, Kraków 2004, s. 371-372..

Literatura Sebastian Piątkowski, Radom – zarys dziejów miasta, Radom 2000, .

Przypisy

! Kategoria:Wydarzenia 1767