Gąski – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie inowrocławskim, w gminie Gniewkowo.

Podział administracyjny W latach 1954–1957 wieś należała i była siedzibą władz gromady Gąski, po jej zniesieniu w gromadzie Gniewkowo. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

Demografia Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) wieś liczyła 397 mieszkańców. Jest szóstą co do wielkości miejscowością gminy Gniewkowo.

Prace archeologiczne na terenie wsi Pierwsze badania archeologiczne odbyły się jeszcze w latach 70/80. XIX wieku (Bolesław Erzepki, Poznań), następnie w latach 30. XX wieku (dr Zygmunt Zakrzewski, Poznań). Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, dziennik badań Z. Zakrzewskiego, rkps niepublikowany

W latach 70.-80. XX w. na terenie wsi prowadzono wykopaliska archeologiczne przez profesor Aleksandrę Cofta-Broniewską (UAM, Poznań). Odkryto wówczas cmentarzysko z przełomu nowej i starej ery z ok. 120 grobami szkieletowymi i ciałopalnymi, usytuowanymi półkoliście wokół oraz skarb denarów rzymskich w liczbie 144.

Kolejne wykopaliska miały miejsce w 2013 i 2014 roku, kiedy to odkryto potężnych rozmiarów grobowiec, który usypano w kształcie kurhanu (tzw. grobowce kujawskie, książęce), ponad 6 tysięcy lat temuhttps://warszawa.naszemiasto.pl/archeolodzy-badaja-budowe-kurhanow-w-gaskach/ar/c11-2578072. Następnie w 2015 roku na innym stanowisku odkryto srebrne monety i ozdoby pochodzące z X wieku. Znaleziono głównie monety arabskie (dirhemy) pochodzące z terenów dzisiejszego Uzbekistanu, Tadżykistanu i wschodniego Iranuhttps://pomorska.pl/w-gaskach-znaleziono-skarb-to-srebrne-monety-i-ozdoby-pochodzace-z-x-wieku-zdjecia-wideo/ar/6486894. Obu odkryć dokonali archeolodzy z UAM w Poznaniu z dr. Józefem Bednarczykiem na czele.

Gąski w I wieku p.n.e. stanowiły niezwykle ważny ośrodek handlowy o randze emporium na szlaku bursztynowymTomasz Gralak, Osadnictwo w rejonie Gąsek i Wierzbiczan jako przykład centrum gospodarczego ludności kultury przeworskiej - przyczynek do poznania genezy monetaryzmu w Barbaricum [w:] Daleko i Blisko. Gniewkowskie historie - Postaci - Artefakty, red. K. Podczaska, Gniewkowo 2025, s. 17-60, ISBN 978-83-971821-1-0. W tym czasie było to tzw. miejsce centralne, które wytworzyły elity celtyckie. Emitowały one m.in. statery typu Gąski - pierwszy rodzimy pieniądz na ziemiach polskichMariusz Dłoniak, Stater celtycki typu Modlniczka/Gąski jako przykład mennictwa bojskiego na Kujawach [w:] Gniewkowo na skrzyżowaniu szlaków handlowych, red. K. Podczaska, Gniewkowo 2026, s. 13-56, ISBN 978-83-971821-2-7. Ze względu na ogromną ilość znajdowanych tutaj monet złotych i srebrnych (celtyckich, rzymskich) stanowisko to jest intensywnie grabione przez nielegalnych poszukiwaczy skarbów od ponad 20 lat. W świetle ostatnich hipotez ogłoszonych w 2023 r. w trakcie ogólnopolskiej konferencji naukowej w Gniewkowie ze względu na znajdowane tutaj metalowe części uprzęży końskiej oraz uzbrojenia rzymskiego, Gąski były miejscem krótkotrwałego pobytu legionistów rzymskich, docierających tutaj najdalej na Północ Europy, ośrodkiem poboru najemników do wojska rzymskiego, a być może nawet miejscem czasowego rezydowania legata rzymskiego lub beneficiariusa (znaleziono pieczęci rzymskie tzw. Siegelkapseln)Bartosz Kontny, Rzymskie wojsko na Kujawach albo o barbarzyńsko-rzymskim braterstwie broni [w:] Gniewkowo - Genius loci, red. K. Podczaska, Gniewkowo 2024, s. 23-94, ISBN 978-83-971821-0-3. Oświata Wieś ma charakter czysto rolniczy. We wsi znajduje się szkoła podstawowa (dawniej Niepubliczna Szkoła Podstawowa i Niepubliczne Gimnazjum). Stara część szkoły została wzniesiona w 1905 roku. W roku 1989 szkole nadano imię Józefa Kostrzewskiego (1885–1969), polskiego archeologa, pod którego przewodnictwem prowadzono prace archeologiczne na terenie wsi i w jej okolicach.

Religia W Gąskach kościół został zbudowany w latach 1906–1909 przez gminę protestancką i do niej należał do 1945 roku. Po II wojnie światowej świątynia została przekazana parafii rzymskokatolickiej w Parchaniu jako mienie poniemieckie. Parafia rzymskokatolicka z kościołem parafialnym pw. Chrystusa Króla Wszechświata została erygowana w Gąskach w lipcu 1974 roku, a pierwszym proboszczem został ksiądz Eugeniusz Kuberka. Obecnie (2024) proboszczem jest Przemysław Tabaczka, który pod swoją opieką ma także parafię w sąsiednim Parchaniu. Do parafii przynależy także cmentarz.

Przypisy

Kategoria:Gąski (województwo kujawsko-pomorskie)