Gorzyca – wieś w Polsce, położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Międzyrzecz.
+ Integralne części wsi Gorzyca SIMC Nazwa Rodzaj0183970 Zamostowo przysiółek
Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej pierwszej połowy XIV wieku. Wymieniona została po raz pierwszy w łacińskojęzycznym dokumencie z 1259 pod zlatynizowaną staropolską „Goriere”, 1259 „Gorcere”, 1303 „Gorithsic”, 1312 „Goriz, Ghoriz”, 1390 „Gorzyc”, 1403 „Gorzicze”, 1418 „Gorzicza, Gorzice, Gorziczsko”, 1427 „Maiori Gorzicze”, 1462 „Maior Gorzicza”, 1510 „Gorzicze”, 1580 „Gorzica”.
Według językoznawców nazwa pochodzi od apelatywu „góra” oznaczającego wypukłą formę, wyniesienie terenowe z dodaniem sufiksu „-ica, ice”. Od nazwy miejscowej wsi Gorzyca, pochodzi również odmiejscowe nazwisko Gorzyckich - szlachty polskiej, która od średniowiecza była dawnymi właścicielami miejscowości.
Po rozbiorach Polski pruska administracja urzędowo wprowadziła niemiecką nazwę „Ober Görzig”, która została utworzona w wyniku germanizacji nazwy polskiej. W XIX wieku stosowano także polską nazwę. W 1881 odnotowano polską nazwę „Gorzyca Wielka” oraz niemiecką „Ober Görzig”. Dodatkowy człon odróżniający „Wielka” w nazwie wsi pojawia się od XV wieku. W 1944 miejscowość nosiła niemiecką nazwę „Ober Görzig”. .
Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. W 1239 odnotowani zostali właściciele wsi Beniamin i Bogumił z Gorzycy przy okazji rozgraniczania Gorzycy z Popowem jakie miało miejsce za czasów panowania księcia wielkopolskiego Władysława Odonica. Wieś w 1303 wymieniona jako siedziba własnej parafii należąca do dekanatu Międzyrzecz. Miejscowość była początkowo wsią szlachecką należącą do polskiej szlachty, która od nazwy wsi przyjęła odmiejscowe nazwisko Gorzyckich. W 1449 leżała w powiecie poznańskim, województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego.
Miejscowość wspominały liczne historyczne dokumenty prawne, własnościowe i podatkowe. Według dokumentu wystawionego przez Domarata z Pierzchna starostę geneneralnego Wielkopolski datowanego na lata 1377–1383 wieś, lub jej część, sprzedana została Nitartowi, którego później odnotowują liczne dokumenty sądowe z procesów o majętności z lokalną szlachtą. Procesy te później toczą także jego potomkowie. W 1430 Stanisław Nitart z Gorzycy toczy proces z młynarzem opatrznym Wojciechem z Głupoń. W latach 1417–1418 odnotowany został także Bogusław dziedzic z Gorzycy, w 1418 Lubiekowski, w 1424 Adam Oganka z Gorzycy.
W latach 1468-1517 odnotowany został właściciel we wsi Maciej Gorzycki, syn Sędziwoja Waty z Gorzycy. W 1468 był współpatronem kościoła parafialnego we wsi. W 1482 zapisał swojej żonie Agnieszce po 60 grzywien posagu i wiana na połowie części jakie mu przypadły z podziałów z braćmi w Gorzycy. W 1482 kupił za 50 grzywien z zastrzeżeniem prawa wykupu od Mikołaja Kurskiego tę część w Gorzycy, którą ten kupił od Bernarda Gorzyckiego z zastrzeżeniem prawa wykupu. W 1483 Maciej Gorzycki kupił od Jakuba mieszczanina z Krobi i jego żony Katarzyny 4 łany osiadłe wolne z folwarku koło Międzyrzecza i dom z placem koło wójtostwa w Międzyrzeczu za 124 złotych węgierskich. W 1485 w podziale dóbr ojczystych i macierzystych w Gorzycy jakie miało miejsce pomiędzy braćmi Maciejem i Janem Gorzyckimi: Maciej otrzymał 4 łany osiadłe na których siedzieli odnotowani imiennie kmiecie: Szostek, Mysz, Stanko i Baszko oraz dwóch zagrodników: Crosztoschek i Mikołaj. Brat Macieja natomiast Jan Gorzycki otrzymał 4 łany osiadłe, na których siedzieli Marcin Kopkowicz, Jan syn Rożka, Szymon Kubkowicz i Jan Zawada oraz dwóch zagrodników z zagrodami: Piotr i Jan Szudup. W 1487 Maciej Gorzycki sprzedał bratu Janowi Gorzyckiemu trzecią część dworu koło rzeki Obra i trzecią część ogrodów w Gorzycy za 10 złotych węgierskich. W 1517 Marcin prepozyt w Szamotułach jako patron predykatury zeznał, że otrzymał od Macieja Gorzyckiego 12 złotych węgierskich sumy głównej i florena czynszu, jaki z zastrzeżeniem prawa wykupu ciążył na 4 łanach roli i domu pod Międzyrzeczem. W 1519 Agnieszka żona Macieja Gorzyckiego w asystencji brata Jana Sarbskiego oraz stryja Macieja Otuskiego zeznał, że Jan Lutolski zapłacił jej 50 grzywien, za którą to sumę Anna Gorzycka wdowa po Janie mieszczaninie międzyrzeckim i Dorota wdowa po Tomaszu Lutolskim zapisały Agnieszce żonie Macieja Gorzyckiego czwartą część wsi Gorzyca z zastrzeżeniem prawa wykupu.
W 1540 Jan Wata Gorzycki sprzedał mansjonariuszom kolegiaty w Sierakowie 6 grzywien czynszu rocznego za 100 grzywien na połowie należącej do niego części Gorzycy.
Miejscowość odnotowano w historycznych rejestrach podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór podatków z 8 łanów, z dwóch karczm po 6 groszy. W 1563 odbył się pobór z 4 łanów, karczmy dorocznej, od kowala oraz 6 komorników. W 1564 w Gorzycy było 8 łanów. W latach 1564–1565 Gorzyca była wsią ziemiańska należącą do szlachty. Właściciele majętności w miejscowości płacili poradlne do zamku międzyrzeckiego. W 1580 płatnikami poboru byli Sebastian i Piotr Gorzyccy, którzy zapłacili z 5 łanów oraz od 18 zagrodników, 53 komorników, 3 kolonistów z czego każdy od 2 pługów, a także od pasterza wypasającego 50 owiec.
Zabory Polski W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Gorzyca nowa należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej. Gorzyca nowa należała do okręgu rokitnickiego tego powiatu i stanowiła odrębny majątek, którego właścicielem był wówczas Żychliński. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 212 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 22 dymy (domostwa). Do majątku należał także folwark Brzozowy (1 dom, 8 osób).
Zabytki i turystyka mały|Gorzyca, 2013 r. Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki pod wezwaniem Najśw. Serca Pana Jezusa, szachulcowy, z 1736 roku oraz zespół pałacowy (pałac, spichlerz, dwie stajnie, gołębnik).
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (). GUS. Rejestr TERYT.
Bibliografia
Linki zewnętrzne Gorzyca w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu”
Kategoria:Wsie starostwa międzyrzeckiego