Grądy – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie dąbrowskim, w gminie Mędrzechów. Miejscowość położona jest w południowo-zachodniej części gminy. Wieś zajmuje powierzchnię 723 ha.

Położenie Grądy położone są w południowej Polsce, w północno-wschodniej części województwa małopolskiego. Miejscowość znajduje się w krainie geograficznej: Nizina Nadwiślańska w Kotlinie Sandomierskiej na Podkarpaciu Północnym w Regionie Karpackim. Kraina historyczna, na której położona jest wieś nazywana jest Powiślem Dąbrowskim.

Z Grądami sąsiadują wsie: Mędrzechów, Wólka Grądzka, Dąbrówki Breńskie, Bolesław, Świebodzin. Wsie te należą do trzech gmin: Gminy Mędrzechów, Gminy Olesno oraz Gminy Bolesław.

rów Żymanka, dopływ rzeki Żabnica.

Środowisko naturalne Na terenie wsi znajdują się lasy państwowe należące do Nadleśnictwa Dąbrowa Tarnowska oraz lasy prywatne. W lasach państwowych rośnie głównie świerk pospolity, natomiast w lasach prywatnych dominującymi gatunkami są: sosna, dąb, brzoza, topola.

Można spotkać różne gatunki zwierząt m.in.: ssaki: zając szarak, jeż, lis, borsuk, kuna leśna, tchórz zwyczajny, łasica, dzik, sarna. ptaki: bażant zwyczajny, jastrząb, kos zwyczajny płazy: zaskroniec zwyczajny, różne gatunki żab

Większość z występujących gatunków zwierząt należy do zwierzyny łownej, w związku z tym wieś znajduje się w obwodzie łowieckim nr 42, nad którym opiekę sprawuje Koło Łowieckie „Cyranka” Bolesław, należące do Polskiego Związku Łowieckiego.

Toponimia Etymologia nazwy wsi: „... Grądy, są to miejsca bardziej wyniosłe wśród mokradeł i błot, wybierane zwykle dla zakładanych nowych osad, które stąd otrzymały swą nazwę. ...”(opis podaje Bronisław Chlebowski SgKP tom II, s.801)

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1388 roku w „Rachunkach dworu króla Władysława Jagiełły i królowej Jadwigi”.

Nazwy wsi używane w dokumentach historycznych: Grandi (1388), Grandy (1408), Grądi (1508), Gradi (1579), Grądy (1772)Mapa z 1772 roku. Woiewodztwo Ruskie, Część Krakowskiego, Sędomirskiego y Bełzkiego z granicami Węgier, y Polski, ktore gory Karpackie nakształt łańcucha wyciągnione, od góry Wolska aż do Talabry, wyznaczaią., Grady (1775)Mapa z 1775 roku. LUBOMERIAE ET GALICIAE REGNI Tabula Geographica., Grondy (1797)Mapa z 1797 roku. Karte eines Theils von Neu oder West Gallizien., Grędy (1881), Grzędy (1902).

Bór grądzki thumb|Fragment mapy Galicji Zachodniej z 1797 roku, na mapie zaznaczono wieś "Bory" Pierwsza wzmianka dotycząca Boru Grądzkiego (Bory) pochodzi z 1579 roku. W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego wymieniony jest jako odrębna wieś „Bór”. W późniejszym okresie podawany jako część wsi Grądy. Prawdopodobnie część wsi Bory, Bór weszła też w skład Mędrzechowa i Wólki Grądzkiej.

Historia Średniowiecze W „Rachunkach dworu króla Władysława Jagiełły i królowej Jadwigi z lat 1388–1420”, w roku 1388 wspomniano, że we wsi Grądy (Grandi) prowadzono wyręb drewna na potrzeby wsi Senisławice daw. Sędzisławice (Sandzislauicze), w 1408 roku natomiast podano, że właścicielem wsi był Stanislao de Grandy.

W 1422 roku Jacobus Derslai de Grandy był studentem Uniwersytetu Krakowskiego.

Jan Długosz w Liber beneficiorum około 1470 r. pisał, że wieś Grądy (Grandi) należy do parafii św. Wojciecha w Bolesławiu. Wieś płaciła dziesięcinę biskupstwu krakowskiemu w wysokości 1 grzywny, a pleban z Bolesławia otrzymywał tzw. kolędę. Jako właściciela wsi Długosz wymienia Jana Wielowiejskiego herbu PółkozicGrandi, villa sub parochia ecclesiae de Boleslaw sita, cuius haeres Johannes Wyelowyeczky armis Polukoza. In qua sunt agri cmethonum, in peties non in laneos distincti, de quibus solvitur decima manipularis et canapalis pro episcopatu Cracoviensi, et valor eius ad unam marcam aestimatur. Item non est ibi praedium. Item plebanus de Bolesław habet ibi columbationem. – wersja DjVu..

W Aktach grodzkich i ziemskich z czasów Rzeczypospolitej Polskiej odnaleźć można informację, że w Lublinie dnia 29 Marca 1473 roku Jan z Lipin i Żyrzyna (Johannes Lipniczky «Wielowiejski» herbu Półkozic, którego wymienia w Liber beneficiorum Długosz), właściciel wsi: Żyrzyn, Borzyszczów, Niebrzegów i Pogonów, odstąpił te wsie Janowi z Gardzienic herbu Janina i jego synowi – Stanisławowi – z dopłatą 500 grzywien, w zamian za wsie: Bolesław, Grądy, Świebodzin, Brzeźnica (nieistniejąca współcześnie wieś) oraz 0,5 wsi Kanna z przewozem na Wiśle – wersja DjVu..

XVI–XIX wiek thumb|Grądy na mapie Galicji (Josephinische Landesaufnahme 1779-1783) Właścicielami wsi w tym okresie byli: 1508: Mikołaj Ligęza z Bobrka 1579: Teodor Ligęza Ewa Sroczyńska (córka Samuela Głębockiego wojski brzesko-kujawski herbu Doliwa) 1777: ks. Franciszek Ksawery Massalski; 1786: hr. Michał Stadnicki; 1799: Michał Raczyński; 1830: Franciszek Bukowski 1835: Michał Bukowski

W latach 1848–1851 majątek Grądy wchodził w skład masy spadkowej pozostawionej przez Michała Bukowskiego, zaś w 1855.r był własnością Marii i Franciszka Bukowskich. W 1857 wieś liczyła 483 mieszkańców.

Henryk Rogaliński dzierżawca majątku w Grądach brał udział w powstaniu styczniowym.

Właścicielem wsi w 1867 roku była Marya Magdalena Bukowska po mężu Rogalińska.

W 1873 roku wieś nawiedziła epidemia cholery, na skutek czego zmarły 42 osoby z Grądów, oraz 7 z pobliskiej Wólki Grądzkiej.

Według spisu powszechnego z 1880 roku, wieś Grądy z Borem liczyła 595 mieszkańców. Właścicielką wsi w tym czasie była Marya Rogalińska – wersja DjVu..

W 1885 roku w Grądach powstała szkoła ludowa pospolita w początkowych latach jako filialna, od 1893 była to jednoklasowa szkoła, a od 1913 dwuklasowa.

9 sierpnia 1894 w wyniku pożaru spłonęły 3 domy oraz zginęło 3 dzieci.

W 1899 roku w Grądach powstało Stowarzyszenie Wyższej Użyteczności Publicznej Straż Ogniowa. 12 lipca 2009 OSP Grądy obchodziła swoje 110-lecie.

Początek XX wieku i dwudziestolecie międzywojenne thumb|Fragment mapy z 1909 roku.Literami M.H. oznaczono folwarkLiterami W.H. oznaczono karczmę. Właścicielami wsi w 1904 roku byli Józef i Wincencya Romerowie – wersja DjVu.. Najbliższy telegraf znajdował się w Dąbrowie Tarnowskiej – wersja DjVu..

W latach pomiędzy 1905 a 1908 rokiem właścicielami wsi zostali Margulies Salomon i 1 współwłaściciel – wersja DjVu..

Według spisu powszechnego z 1910 roku, wieś Grądy liczyła 870 mieszkańców (619 Grądy, 251 Bór Grądzki).

W 1921 roku właścicielem wsi był Samuel Margulies – wersja DjVu..

W 1926 roku Stany Zjednoczone obchodziły 150-lecie Niepodległości, z tej okazji nauczyciele oraz uczniowie trzyklasowej szkoły powszechnej w Grądach skierowali pismo gratulacyjne do Prezydenta Stanów Zjednoczonych, Calvina Coolidge. Dokument ten został udostępniony na witrynie biblioteki Kongresu Stanów Zjednoczonych.

W 1935 roku pożar zniszczył część wsi.

Okupacja hitlerowska Podczas okupacji niemieckiej we wsi działały struktury Armii Krajowej, były to drużyna „Grądy-Wólka Grądzka” z 312 plutonu oraz drużyna „Grądy-Dąbrówki Breńskie” z 360 plutonu WSOP, placówki „Malwina”, obwód Dąbrowa Tarnowska „Drewniaki”, Inspektorat Tarnów „Tama” w Okręgu Kraków – wersja DjVu..

Na lesistym pagórku w Grądach Granatowa Policja rozstrzelała więźniów aresztu w Mędrzechowie.

W Grądach u Wiktorii Curyło, przez dwa tygodnie ukrywały się cztery żydówki pochodzące z Dąbrówek Breńskich, na skutek donosu żydówki zostały zabrane przez Granatową Policję z Mędrzechowa.

Historia najnowsza W 1946 roku wieś została zelektryfikowana.

Polityka i administracja Sołtysi wsi Grądy 1945-1947 – Rogowski Stanisław 1947-1955 – Olearczyk Bronisław 1955-1958 – (pełnomocnik gromadzki) Stokłosa Michał 1958-1969 – Struziak Franciszek 1969-1990 – Lech Stanisław 1990-2019 – Światłowski Kazimierz od 2019 – Jurczyk Edyta

Historyczna przynależność administracyjna Za czasów I Rzeczypospolitej wieś była w województwie sandomierskim w powiecie wiślickim.

W wyniku I rozbioru Polski od 1772 do 1918 roku wieś znalazła się w Królestwie Galicji i Lodomerii. W latach 1773–1775 wieś była w cyrkule pilzneńskim w dystrykcie Dąbrowa, w latach 1775–1782 w cyrkule pilzneńskim w dystrykcie Tarnów, a od 1782 do 1819 w cyrkule tarnowskim. W 1867 zlikwidowano cyrkuły i wieś znalazła się w powiecie dąbrowskim.

Od 1921 do 1939 roku wieś należała do województwa krakowskiego (województwa południowe; była Galicja) i powiatu dąbrowskiego.

Podczas okupacji niemieckiej w latach 1939–1945 wieś znajdowała się w Generalnym Gubernatorstwie, w dystrykcie krakowskim, w powiecie tarnowskim.

W latach 1945–1975 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego i powiatu dąbrowskiego. W latach 1954–1958 wieś była w gromadzie Wólka Grądzka, a w latach 1958–1972 w Gromadzie Mędrzechów.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego i gminy Mędrzechów.

Podział administracyjny + Integralne części wsi GrądyGUS. Rejestr TERYT. SIMC Nazwa Rodzaj0824072 Bór Grądzki część wsi0824089 Kacze Niwy część wsi0824095 Załazie część wsi

Demografia

+ Spis powszechny ludności w latach 1807–1808. Liczba domów Liczba rodzin Liczba kobiet Liczba ludnościGrądy 27 44 9 25 5 44 110 193Bór Grądzki 17 32 5 19 3 34 66 127

+ Spis Ludności z 1900 roku – wersja DjVu.. Budynki mieszkalne Ludność Wyznanie JęzykOgółem Mężczyźni Kobiety rzymskokatolickie mojrzeszowe polskiGrądy 151 858 413 447 805 53 858Grądy, wieś 104 580 273 307 537 43 580Bór Grądzki, wieś 47 278 140 138 268 10 278

+ Dane statystyczne z pierwszego spisu powszechnego w II Rzeczypospolitej w roku 1921 – wersja DjVu.. Budynki mieszkalne Ludność Wyznanie NarodowośćOgółem Mężczyźni Kobiety rzymskokatolickie mojrzeszowe polska żydowskaGrądy 158 742 335 407 713 29 713 29Grądy, wieś 117 538 246 292 509 29 509 29Bór Grądzki, wieś 41 204 89 115 204 – 204 –

Obiekty W centrum wsi znajduje się budynek szkoły, wybudowany w 1947, w budynku tym do 2011 roku mieściła się szkoła podstawowaArchiwalne dokumenty ze Szkoły w Grądach. dla klas I-III oraz przedszkole. Obecnie w budynku tym mieści się Publiczne Przedszkole oraz filia biblioteczna Gminnej Biblioteki Publicznej w Mędrzechowie. Dzieci są przewożone autobusem szkolnym do szkoły podstawowej w Mędrzechowie.

Naprzeciwko budynku szkoły znajduje się obelisk z 1930 roku upamiętniający poległych mieszkańców wsi w I i II wojnie światowej.

Nieopodal szkoły znajduje się Dom Ludowy wzniesiony w 1972 roku, w którym siedzibę ma placówka OSP Grądy. Obok Domu Ludowego znajdował się sklep, teraz w tym miejscu jest garaż dla pojazdów OSP wraz z wiatąRemont remizy OSP Grądy w 2017roku..

W pobliżu boiska piłkarskiego był cmentarz choleryczny, w którym pochowano ofiary epidemii cholery z 1873 roku. W miejscu tym znajdował się drewniany krzyż, ale w 2013 roku został postawiony pomnik z metalowym krzyżem.

Zabytki thumb|200px|Głowice maczug z brązu W połowie XIX w. we wsi odnaleziono głowicę ruskiej buławy gwiaździstej pochodzącej prawdopodobnie z XII lub XIII wiekuCzęsto bywa mylnie podawane, że została znaleziona w Gorzycach zob. . Przedmiot ten znajduje się w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu.

Zabytki ujęte w gminnej ewidencji zabytków: Kapliczka murowana z 1869 roku Chałupa nr 81 z 1923 roku Obelisk z 1930 roku

Religia Wieś od początku swojego istnienia należy do rzymskokatolickiej parafii św. Wojciecha w Bolesławiu, natomiast od 1 kwietnia 1973 r. część Boru Grądzkiego (na wschód od drogi powiatowej Dąbrowa Tarnowska-Mędrzechów) należy do parafii Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Mędrzechowie. Obie parafie należą do dekanatu szczucińskiego, diecezji tarnowskiej w metropolii krakowskiej.

Kapliczki, krzyże i figury przydrożne Kapliczka murowana z 2000 roku – Bór Grądzki

Kultura W 2013 roku na Listę produktów tradycyjnych zostały wpisane pochodzące z Grądów „Blachorze” (placki z mąki pszennej i kwaśnego mleka pieczone na piecu z blachą do gotowania).

Komunikacja