Kawcze (wieś w powiecie rawickim)

Kawcze – wieś w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie rawickim, w gminie Bojanowo.

Podział wsi + Integralna część wsi Kawcze SIMC Nazwa1008386 Kawcze-Kolonia

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i jest notowana od drugiej połowy XIV wieku. Po raz pierwszy wymieniona została w łacińskojęzycznym dokumencie z 1387 pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Cawcze”, 1423 „Cawcze, Kawce”, 1428 „Kawcze”, 1452 błędnie „Corczewo”, 1510 „Cawcze”, 1580-1581 „Kawcze”, 1622-1624 „Kawcze”, 1775 „Kawcze”.

Według językoznawców dawna nazwa miejscowości „Kawcze” jest dwuznaczna i pochodzi od przymiotnika „*kawczy” wywodzącego się od apelatywu „kawka”, z konwersją rodzajową lub od nazwy osobowej „Kawka”. Od nazwy miejscowości pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko wielkopolskiego rodu szlachty polskiej Kawieckich.

Po rozbiorach Polski Prusacy używali również zgermanizowanej nazwy „Krawitz” utworzoną od polskiej nazwy. Obok niemieckiej używano także nazwy polskiej. W 1882 odnotowano polską nazwę „Kawcze” oraz zgermanizowaną „Kawitz”.

Historia Miejscowość była wsią szlachecką należącą do lokalnej szlachty wielkopolskiej Kawieckich, którzy w XV wieku od nazwy wsi utworzyli własne odmiejscowe nazwisko, a później taże do Zakrzewskich i Golińskich. W 1387 wieś należała do dystryktu Poniec, a w 1448 leżała w powiecie kościańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w parafii Zakrzewo.

W 1387 Jan Donin z Sarnowy wraz z żoną Małgorzatą kupili od kasztelana nakielskiego Wincentego z Granowa trzy wsie Zakrzewo, Kawcze i Jasienie w dystrykcie ponieckim za 300 grzywien. W 1423 Jadwiga i Anna z Zakrzewa miały rozgraniczyć Kawcze z wsią Sowiny należącej do Jakuba, Piotra i Michała z Sowin. Obie strony jako świadków miały powołać przed sądem ziemskim po 6 sąsiadów z innych wsi, którzy wobec podkomorzego i woźnego sądowego mieli zeznać, którędy biegła granica pomiędzy tymi wsiami. W 1408 Jurga Donin zapisał swojej żonie Małgorzacie 860 grzywien darowizny na wsiach Zakrzewo, Kawcze i Jasienie. W 1428 sąd ziemski uznał prawa Małgorzaty Doninowej, wdowy po Jurdze, do jej oprawy w Zakrzewie, Kawczach i Jasieniu. W 1456 bracia niedzielni Andrzej i Maciej z Karcz kupili od swej siostry Anny jej część wsi wraz z zaroślami zwanymi Dąbrowa Gola za 70 grzywien. W 1469 Mikołaj i Maciej z Kawcza zapisali czynsz roczny 6,5 grzywny od sumy głównej 130 złotych węgierskich na 6 kmieciach ze wsi Kawcze Mikołajowi Ostrowskiemu. W 1469 sprzedali oni z zastrzeżeniem prawa odkupu Mikołajowi Dzięczyńskiemu 7 łanów osiadłych we wsi za 100 złotych węgierskich. W 1483 Mikołaj Zakrzewski otrzymał w spadku Kawcze oraz połowę folwarku Jasienie oraz 106 grzywien. W 1501 Maciej Kawiecki zapisał swojej żonie Barbarze Przybyszewskiej po 50 kóp groszy posagu i wiana na połowie części w Kawczu, która mu przypadła w działach z braćmi. W 1521 wykupiony został czynsz roczny ciążący na wsi Kawcze dla kapituły katedry poznańskiej.

W 1498 Dorota Kawiecka, wdowa po Janie Kawieckim, wysyłała ze swej oprawy wdowiej w Kawczu i Sierakowie łucznika na wyprawę wojenną przeciw Turcji w czasie wojny polsko-tureckiej.

Wieś odnotowano także w archiwalnych, historycznych rejestrach podatkowych. W 1510 w Kawczach odnotowano 4 łany osiadłe uprawiane przez dziedziców, 18,5 łanów osiadłych należących do kmieci oraz 5 łanów kmiecych opuszczonych z czego 2,5 łana uprawiali dziedzice. Ponadto odnotowano wtedy wiatrak, karczmę oraz dwa łany należące do sołectwa. W 1530 miał miejsce pobór we wsi z 4,5 łana. W 1563 pobór z 7 i 3/4 łana, dwóch wiatraków dorocznych, dwóch karczm dorocznych oraz trzech komorników. W 1581 pobór od majątków we wsi płacili Jan Kawiecki - od 3 łanów, 3 zagrodników, owczarza, który wypasał 10 owiec oraz od wiatraka dorocznego. Jadwiga Golińska zapłaciła podatki od 6 półłanków, 6 zagrodników, jednej komornicy, owczarza, który miał 30 owiec oraz od wiatraka dorocznego. Jakub Kawiecki zapłacił natomiast podatki od dwóch łanów i trzech zagrodników. Z części należącej do Piotra Kawieckiego pobrano podatki z 5 półłanków, od komornicy, krawca, oraz od owczarza, który wypasał 25 owiec.

Rozbiory Polski W wyniku II rozbioru Rzeczypospolitej w 1793, miejscowość przeszła w posiadanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kröben (krobskim) w rejencji poznańskiej. Kawcze należały do okręgu bojanowskiego tego powiatu i stanowiły odrębny majątek, którego właścicielką była wówczas Wyganowska. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 430 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 51 dymów (domostw). W skład majątku Kawcze wchodziła także polana leśna Boreczek (5 osób w jednym domu).

Okres PRL W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.

Zabytki w Kawczu znajduje się wybudowany w drugiej połowie XIX w. pałac należący pierwotnie do rodziny Langendorff; od frontu pseudoryzalit poprzedzony balkonem z kamienną balustradą, wspartym na kolumnach, powyżej trójkątny fronton z kartuszem z herbem podtrzymywany przez pilastry. Park Kaplica grobowa rodziny von Langendorff w Kawczu położona w kompleksie leśnym około 2 km na południe od wsi Kawcze drogą w kierunku na Konarzewo, następnie na skrzyżowaniu około 650 m drogą na zachód w kierunku ZakrzewaKaplica grobowa rodziny von Langendorff..

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (). GUS. Rejestr TERYT.

Bibliografia

Linki zewnętrzne Kawcze w Słowniku historyczno-geograficznym ziem polskich w średniowieczu (online).

Kategoria:Bojanowo (gmina) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)