Kosobudy – wieś w Polsce, położona w województwie lubelskim, w powiecie zamojskim, w gminie Zwierzyniec.

Lokalizacja wczesnośredniowiecznego grodziska. Prywatna wieś szlachecka Kossobudy położona była na przełomie XVI i XVII wieku w ziemi chełmskiej województwa ruskiegoAtlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie, [T. 1] , Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. "Ziemie Ruskie" Rzeczypospolitej, Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], k. 2.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zamojskiego.

Na terenie wsi utworzono dwa sołectwa: Kosobudy i Kosobudy Bór. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 424 mieszkańców.

Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Andrzeja Boboli.

Części wsi +Integralne części wsi Kosobudy SIMC Nazwa Rodzaj0907020 Bór osada0907036 Horodzisko osada0907042 Jarugi osada0907059 Sekretarzówka osada

Historia Kosobudy nazywano dawniej: Kosopa, Koszoputi, Kossobudy. To jedna z najstarszych wsi w tej części Roztocza. Wzmiankowana po raz pierwszy w 1398 r. w akcie przekazania włości szczebrzeskiej przez Dymitra z Goraja swoim bratankom. Później należała do Tarnowskich, Kmitów, Górków i Czarnkowskich. W 1593 r. wieś, wraz z włością szczebrzeską, znalazła się w Ordynacji Zamojskiej, kupiona przez Jana Zamoyskiego. Większość mieszkańców stanowili Rusini. Co najmniej od XVI w. istniała tu cerkiew, pierwotnie prawosławna, później greckokatolicka, zmieniona znów w XIX w. na prawosławną. Funkcjonowała do I wojny światowej, następnie została rekoncyliowana na kościół św. Andrzeja Boboli. Kosobudy zamieszkiwała już wtedy w większości ludność wyznania rzymskokatolickiegoGrzesiak K.: Diecezja lubelska wobec prawosławia w latach 1918–1939. Wydawnictwo Archidiecezjalne GAUDIUM, 2010, s. 121–122. ..

Pod koniec XIX w. wieś liczyła 400 mieszkańców, wówczas działały tutaj trzy karczmy. W czasie II wojny światowej w okolicy Kosobud miały miejsce liczne akcje partyzanckie, z których najsłynniejsza to bitwa pod Wojdą stoczona 30 XII 1942 r. Niemcy przeprowadzali później akcje odwetowe, m.in. w czerwcu 1943 r. otoczyli kościół i zabrali 200 osób do obozu w Zwierzyńcu. W lutym 1944 r. stacjonowały we wsi główne siły l Ukraińskiej Dywizji Partyzanckiej (tzw. kowpakowcy) pod dowództwem Piotra Werszyhory. 26 II i 5 III 1944 r. partyzanci stoczyli tu ciężkie bitwy z oddziałami niemieckiej dywizji SS „Viking”. Zostali jednak zmuszeni do wycofania się, a Kosobudy zostały przez Niemców wysiedlone. Po przejściu frontu ludność powróciła do wsi.

Miejsce pochodzenia Krzysztofa Jana Tura – pisarza, artysty plastyka i Jerzego Tura, historyka sztuki i konserwatora zabytków.

Zabytki Cerkiew greckokatolicka (później prawosławna) wzniesiona w latach 1842–1848 r. z fundacji ordynata. Od 1918 r. była użytkowana jako kościół rzymskokatolicki pw. św. Andrzeja Boboli. Świątynia spłonęła w 1944 r. od pocisków artyleryjskich (wmurowane we fronton), została jednak odbudowana. Ołtarz główny marmurowy, wykonany w 1945 r. przez kamieniarzy z Kielc. W nim obrazy Matki Bożej i św. Andrzeja Boboli.

Zajazd murowany z II poł. XIX w. Kuźnia drewniana z przełomu XIX i XX w. Domy drewniane z XIX w., typowe dla tradycyjnej zabudowy wiejskiej. Przed remizą uwagę zwraca oryginalny, stary wóz strażacki.

Urodzeni w Kosobudach

Jerzy Krzymowski – polski filatelista, major piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Zobacz też Kosobudki

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().

Raport o stanie gminy za rok 2022. Informacje o gminie. s. 5

Opis parafii na stronie diecezji

Bibliografia A. Pawłowski: Roztocze, Puszcza Solska, Lasy Janowskie i Wyżyna Wołyńska (część polska)

Kategoria:Wsie Ordynacji Zamojskiej

Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo ruskie)