Krzelów – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie jędrzejowskim, w gminie Sędziszów. Ma status sołectwa.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Historia W średniowieczu była to siedziba rycerskiego rodu pieczętującego się herbem Lis, którzy posiadali tu w XIV wieku zamek, otoczony wodą. W XVII w. był to ośrodek działalności braci polskich. W latach 1650–1665 ich kaznodzieją w Krzelowie, był Krzysztof Crell-Spinowski.

Według opisu Jana Długosza właścicielem Krzelowa, a także Tarnawy w wieku XV był Jan Skrzelewski, herbu Topór. Po nim Krzelów przechodzi do rąk możnego rodu Stadnickich. Sekwestrowane po Stadnickim dobra po sprzedaży przeszły do rodu Trepków, a następnie (w połowie XVII wieku) Ossolińskich herbu Topór.

W XVII i XVIII w. do klucza Krzelów należały następujące miejscowości: Krzelów z zamkiem, Tarnawa, Bugaj, Szałas, Białowieża, Swaryszów, Wojciechowice z folwarkiem.

Z Krzelowa pochodzi Józef Spychalski, polski działacz komunistyczny, uczestnik kampanii wrześniowej, poseł na Sejm PRL.

Zabytki Pozostałości rycerskiego zamku z XIV w. Zbudował go na wyspie pośród stawów przypuszczalnie kasztelan krakowski Warcisław de Chrzelow. Następnie właścicielem był wojewoda sandomierski Mściwoj de Skrzelow, a po nim Mikołaj, a następnie jego synowie Niemierza i Pełka. Poprzez córkę Pełki o imieniu Jagienka, Krzelów przeszedł w ręce rodu Toporczyków. Po raz pierwszy zamek wzmiankowano w 1409 roku jako castrum będące własnością Prachny wdowy po Janie z Krzelowa. Ponownie castrum wymieniono w 1412 roku. Potem w rękach Stadnickich i Trepków. W XVIII wieku był zamieszkany jeszcze przez rodzinę Ossolińskich ówczesnych właścicieli dóbr krzelowskich. Ossolińscy weszli w posiadanie dóbr Krzelów poprzez małżeństwo Krzysztofa Ossolińskiego, wojewody sandomierskiego z Zofią Cikowską. W 1699 roku i 1718 roku inwentarze opisuje zamek już jako zrujnowany. Z zamku do dziś zachowały się tylko resztki murów. Zespół dworski i folwarczny, (nr rej.: A.134/1-3 z 5.12.1957 i z 28.11.1994): dwór z XVIII w., przebudowany w 1830 i 1894 r. dwie oficyny z galeriami z 1934 r. rządcówka z 4 ćw. XIX w. kancelaria z 1935 r. stajnia cugowa z końca XIX w. spichrz z 1850 r. stodoła z II połowy XIX w. owczarnia z początku XX w. obora z 1935 r. dom oborowego z 1935 r. piwnica z końca XIX w. trzy bramy wjazdowe z końca XIX w. park z II połowy XVIII w., przebudowany na przełomie XIX/XX w.

Przypisy Raport o stanie gminy Sędziszów w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 19-20 Raport o stanie gminy Sędziszów w 2024. Sołectwa s. 14

Bibliografia

Stanisław Kołodziejski, Obronne rezydencje Lisów w północnej Małopolsce. Uwagi do problematyki badań, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Archaeologica 18, 1994, s.59

Kategoria:Sędziszów (gmina)