Laski (, w latach 1945–1947 również Żywica) – rolnicza wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Złoty Stok. + Integralna część: kolonia wsi Laski, SIMC nie nadanoNazwa Kolonia Laski

Nazwy i przynależność administracyjna W dokumentach historycznych wieś Laski wymieniana jest również pod nazwami: Henrici villa (1260), Henrichswalde (1316), Heinrichswalde (1325) lub Heynrichswalde (1344). Do 1945 r. nosiła nazwę Heinrichswalde. Krótko po wymianie ludności wieś przez krótki czas nazywano Żywica. Obowiązującą do dziś nazwę wprowadziła w 1946 r. Komisja Ustalania Nazw Miejscowości. Etymologia dawnej nazwy wywodzi się od imienia Henryk. Według jednej z wersji miało to być imię zasadźcy, według innej imię księcia Henryka I Brodatego, będącego fundatorem wsi. Współczesną nazwę wsi wywiedziono częściowo z tradycyjnej nazwy, tworząc ją od liczby mnogiej słowa „lasek” (Heinrichswalde = Las Henryka). W 2006 roku zmieniona została deklinacja nazwy wsi.

Zmiany przynależności administracyjnej i państwowej przedstawiały się następująco: 1230–1290 w księstwie wrocławskim, 1290–1322 w księstwie świdnicko-jaworskim, 1322–1336 w księstwie ziębickim, 1336–1526 w księstwie ziębickim w składzie Korony Czeskiej, 1526–1742 w państwie Habsburgów (formalnie nadal w składzie Korony Czeskiej), 1742–1816 w Królestwie Prus, 1816–1871 w powiecie Frankenstein, w Królestwie Prus, 1871–1918 w powiecie Frankenstein, w Cesarstwie Niemieckim, 1918–1945 w powiecie Frankenstein, w kraju związkowym Prusy, 1945–1973 w gromadzie Ożary, w powiecie ząbkowickim, w województwie wrocławskim, 1973–1975 w gminie Złoty Stok, w powiecie ząbkowickim, w województwie wrocławskim, 1975–1998 w gminie Złoty Stok, w województwie wałbrzyskim, do dzisiaj w gminie Złoty Stok, w powiecie ząbkowickim, w województwie dolnośląskim.

Do wsi Laski przynależy miejscowość Kolonia Laski (pot. Górki) położona pomiędzy wzgórzami na wschód od wsi. Zazałożony został w XIX w.

Neue Welt Do wsi należał przysiółek o niemieckiej nazwie Neue Welt, położony ok. 1 km na południe od Przełęczy Kłodzkiej. Przysiółek składający się z jednego gospodarstwa rolnego (dwór) założony był w XIX w., zamieszkiwany był w 1941 r. przez 4 osoby. Po II wojnie światowej został wyludniony. Obecnie na terenie zabudowań są zakrzaczenia, a w okolicy pola uprawne i łąki.

Geografia thumb|240px|Laski – widok z Sokolca na Szarą Górę Laski są wsią łańcuchową ciągnącą się na długości ok. 5 km w dolinie Ożarskiego Potoku i jego dopływów, m.in.: Grudy, Grodziska, Węgówki i Kościelaka, na wysokości 350–400 m n.p.m. Dolina ta w kierunku NW przechodzi w kotlinowate Obniżenie Laskówki. Od zachodu ponad wsią wznosi Grzbiet Wschodni Gór Bardzkich z Podzamecką Kopą, Borówczyskiem, Szeroką, Ostrą Górą i Łyścem, zaś od południa i zachodu Góry Złote z niewielkimi wzniesieniami – Sokolcem, Szerzawą, Kłodą, Niwą i Olchówką. Obydwa pasma oddziela znajdująca się nieopodal wsi Przełęcz Kłodzka. Północny kraniec zajmuje boczne, niskie odgałęzienie Gór Bardzkich z Grodowymi Górkami, Drewniakiem, Patrzałkiem i Płaskotą. Południowym krańcem wsi przebiega granica Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego. Od wschodu wieś graniczy z Obszarem Chronionego Krajobrazu „Gór Bardzkich i Sowich”. Granica obu przebiega skrajem rozległych lasów dolnoreglowychZiemia Kłodzka. Mapa turystyczna, skala 1:75 00, Wydawnictwo Turystyczne Plan, Jelenia Góra 2006, .Góry Bardzkie i Złote. Mapa turystyczna, skala 1:60 00, Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, Warszawa-Wrocław 1993, wyd. V, nr kat. 30-073-05.Masyw Śnieżnika, Góry Bialskie, Góry Złote, Krowiarki, skala 1:40 000, Studio Wydawnicze PLAN, Wrocław 2006, ..

Zabudowania wsi rozlokowane są wzdłuż drogi prowadzącej z Kamieńca Ząbkowickiego i Ożar do skrzyżowania z drogą krajową nr 46 pomiędzy Kłodzkiem a Złotym Stokiem. Mniej liczne zabudowania znajdują się przy samej drodze nr 46 oraz na nieco oddalonym przysiółku Górka. Boczne drogi gruntowe łączą Laski z wsią Laskówka oraz przedmieściami Złotego Stoku. Teren wsi zajmuje obszar 21,22 km², z czego 11,95 km² to użytki rolne, a 8,17 km² tereny leśne. Przylegające do wsi tereny rolne to głównie łąki na stosunkowo słabych glebach.

Geologia Najbliższe wsi wzniesienia zbudowane są w przeważającej części z górnokarbońskich sjenitów oraz granitoidów kłodzko-złotostockich. W pobliżu wsi były one dawniej eksploatowane w niewielkim kamieniołomie na stoku Niwy. Widoczne po wschodniej stronie wzgórza zbudowane są hornfelsów. Znajdujące się po zachodniej stronie wyższe partie Grzbietu Wschodniego Gór Bardzkich tworzą dolnokarbońskie szarogłazy, łupki i zlepieńce struktury bardzkiej. Teren wsi zajmował w prehistorii lądolód, który wciskał się tędy w rejon Kotliny Kłodzkiej. Ślady działalności lądolodu są dziś dobrze widoczne w postaci zmutonizowanych pagórów oraz plejstoceńskich pokładów glin zwałowych. Zawierają one m.in. takie minerały jak allanit, prehnit i talk.

Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest: kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, filialny parafia św. Katarzyny w Ożarach, z gotycką wieżą, ciekawym budynkiem bramnym; świątynia barokowa z XV–XVI w., 1740 r. – XVIII w. We wsi można obejrzeć kilka innych zabytków i interesujących obiektów: figurą św. Jana Nepomucena, barokowa, kapliczką w formie groty Matki Boskiej z Lourdes, kapliczka domkowa z XVIII w. zwieńczona pseudokopułą, powyżej kościoła, na wzniesieniu przy cmentarzu, kilka zabytkowych nagrobków na cmentarzu, dwie kapliczki: Grota Zmartwychwstania i Grota Strachu przed Śmiercią, pomnik Chrystusa Króla, resztki kalwarii, kilka innych kapliczek i figur, m.in. św. Rocha, przeważnie z XIX w. oraz kolumna z figurą Matki Boskiej, przy drodze, pozostałości pomnika ku czci żołnierzy niemieckich poległych w I wojnie światowej.

Turystyka Laski zawsze były wsią typowo rolniczą. Mimo niewątpliwych walorów krajobrazowych, wieś w znikomym stopniu pełni funkcje letniskowe, ponieważ leży nieco na uboczu głównych szlaków komunikacyjnych i turystycznych. Przez północną część wsi, w pobliżu jej dolnej granicy przechodzi pieszy zielony szlak turystyczny prowadzący ze Złotego Stoku i Mąkolna do Laskówki i Barda. Przez południowo-zachodni skraj wsi w okolicy poniemieckiej kolonii Neue Welt przechodzi europejski długodystansowy szlak pieszy E3 prowadzący z Lądka-Zdroju do Barda. Ponad wsią, po jej wschodniej i zachodniej stronie przechodzi znakowana czerwono trasa rowerowa MTB biegnąca pętlą Górami Bardzkimi i Złotymi na długości 43,8 km: Bardo – Przełęcz Łaszczowa – Przełęcz Kłodzka – Przełęcz Chwalisławska – Chwalisław – Laski – Laskówka – Janowiec – BardoInformacja z oficjalnego serwisu gminy Złoty Stok, dostęp 2009-02-03.

Noclegi można znaleźć w gospodarstwach agroturystycznych i w pensjonacie: „U Alberta” „Trzy Koguty” Pensjonat „EL-TAN”

Ludność

Rok Liczba ludnościDokument źródłowy (pierwotny) 1772 807 1784 991Friedrich Albert Zimmermann Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, t. 4, wyd. Johann Ernst Tramp, Brieg 1784Tekst Beyträge zur Beschreibung von Schlesien F. A. Zimmermanna jest dostępny online w zasobach cyfrowych Uniwersytetu Wrocławskiego. 1816 1090 1825 1340 1840 1615 1845 1815 1864 1842 1885 1590 1910 1198 1926 1212 1933 1135 1939 1096Niemiecki spis ludności z 17 maja 1939 r. 1950 762Spis powszechny z 3 grudnia 1950 r. 1960 750Spis powszechny z 6 grudnia 1960 r. 1970 743Spis powszechny z 8 grudnia 1970 r. 1978 738Spis powszechny z 7 grudnia 1978 r. 1988 750Spis powszechny z 6 grudnia 1988 r. Źródła danych statystycznych: M. Staffa Słownik geografii turystycznej Sudetów, t. 12, uzupełnione o C. Zawalski Laski. Monografia historyczna (lata 1845, 1885, 1926 i 1939 oraz korekta 1782 na 1785) oraz B. Romaszewski Kościół filialny... (1772 i 1864).

Galeria

Historia Początki wsi i konflikt wewnątrzkościelny w XIII w. Historia wsi od pierwszych prób osadnictwa aż do XIX w. wiążą się z pobliskim klasztorem w Kamieńcu Ząbkowickim. Na początku XIII w. teren dzisiejszej wsi pozostawał niezamieszkany. Znajdowały się tu nieprzebyte ostępy pierwotnego boru, magnum desertum, czyli wielkiego pustkowia. Przez teren ten biegła Przesieka Śląska. Najwcześniejszymi osadnikami byli zapewne węglarze, którzy na leśnych polanach stawiali tu swoje szałasyBogusław Romaszewski Kościół filialny Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Laskach koło Złotego Stoku, „Karkonosz” nr 2(9)/1993, ss. 42-56. Ludowy przekaz wywodzi wieś Laski od legendy, według której ówczesny książę Henryk I Brodaty przebywał w tych okolicach w 1230 r. Władca miał urządzić polowanie, a że bór był gęsty i trudny do pokonania, musiał założyć tam osadę, dającą początek villa Henrici, wsi jego imienia. Niektóre źródła przychylają się do tej wersji datując powstanie wsi na 1235 r.

Ustalenia historyków stanowią jednak nieco inaczej: w roku 1230 okoliczny 150 łanów dziewiczego boru inter Cbanowo et presecam (między Dzbanowem a przesieką) zostało nadanych przez Henryka I Brodatego przeorowi klasztoru kanoników regularnych św. Augustyna z Kamieńca, Wincentemu z Pogorzeli jako uposażenie dla zakonu. Od tego czasu datuje się faktyczna kolonizacja okolic, gdyż akt nadania głosił: ...kościołowi Panny Marii w Kamieńcu udzielam nieograniczonego pełnomocnictwa na osiedlanie wedle prawa Niemców na 150 łanach, to znaczy całkowitej wolności, tak jak myśmy naszym Niemcom z okolic Piławy pozwolili, z zastrzeżeniem praw książęcych.Hrsg C. Grünhagen Regesten zur schlesischen Geschichte, t. I, Breslau 1868, cyt. za B. Romaszewski Kościół filialny...

Plan osiedleńczy zakładał więc osadzenie na prawie niemieckim przyjezdnych Niemców, gdyż żywioł polski nie był w stanie wykarczować i zaludnić tak wielkich połaci leśnych. Opat Wincenty nie nadzorował osobiście osadnictwa, ponieważ w latach 30 XIII w. przeniósł się do głównej siedziby zakonu we Wrocławiu. Nad tym terenem pieczę sprawowali mnisi z klasztoru założonego przez niego w 1210 r. Osadnictwo w tych latach jednak prawdopodobnie nie powiodło się z powodu śmierci opata około 1240 r. oraz degradacji samego klasztoru po I najeździe Mongołów w 1241 r. Po zwycięstwie pod Legnicą oddział posuwający się na południowy wschód zatrzymał się na 15 dni pomiędzy Otmuchowem a Kamieńcem Ząbkowickim, łupiąc okolicę, szerząc gwałt, śmierć i pożogę.

W połowie XIII w. nastąpiły zawirowania w zarządzaniu okolicznymi dobrami. Po przemarszu wojsk mongolskich w klasztorze pozostało zaledwie trzech, czterech mnichów, którzy wsławili się gorszącym trybem życia. W 1247 r. wrocławski biskup Tomasz I wraz z kapitułą katedralną podjął decyzję o usunięciu kanoników z Kamieńca i osadzeniu na ich miejsce cystersów z Lubiąża z opatem Ludwikiem. Wywołało to ostry konflikt z rodem panów z Pogorzeli, krewnymi opata Wincentego i ich protektorem, księciem Bolesławem Rogatką, którzy wygnali cystersów i ponownie osadzili w Kamieńcu kanoników. Odpowiedzią biskupa był interdykt nałożony na wrocławskich i kamienieckich kanoników. Konflikt musiał rozstrzygnąć papieski legat. 15 października 1248 r. wysłannik Innocentego IV, biskup Jakub leodyjski ostatecznie zawyrokował na korzyść cystersów. Jego decyzję papież zatwierdził 15 lipca 1251 r.

Akcja osiedleńcza na tych terenach musiała stać się pierwszoplanowym zadaniem. Na 150 łanach frankońskich lasu, wymienionych w akcie nadania Henryka I Brodatego, cystersi założyli nowe wsie – oprócz Lasek także Ożary, Mąkolno i Chwalisław. Laski wzmiankowane są po raz pierwszy w dokumencie z 1260 r. jako Henrici villa. Historycy spekulują, że pierwotną nazwą wsi mógł być „Henryków”Cezary Zawalski Laski. Monografia historyczna, Agencja Reklamowo-Handlowa WIST, Ząbkowice Śląskie 1998, .. Wiadomo, że osadnicy zostali sprowadzeni z Turyngii, Frankonii i Górnej Saksonii. W 1316 r. wieś wymieniana jest już z niemiecka, jako „Heinrichswalde”, czyli „Las Henryka”, które to brzmienie nazwy utrzymało się aż do 1945 r.