thumb|Starsza zabudowa thumb|Droga do Tarkowa Dolnego Nowa Wioska – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Nowa Wieś Wielka.

W latach 1950–1998 miejscowość położona była w województwie bydgoskim.

Położenie Nowa Wioska to wieś sołecka usytuowana na południowym skraju Puszczy Bydgoskiej, gminy Nowa Wieś Wielka oraz powiatu bydgoskiego. Od zachodu graniczy z Nową Wsią Wielką i Tarkowem Dolnym, od wschodu z Dąbrową Wielką, od północy poprzez pas lasu z Leszycami i Dębinką, a od południa poprzez szeroki pas łąk z Dobrogościcami (gmina Złotniki Kujawskie).

Pod względem fizyczno-geograficznym leży w obrębie Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej w mezoregionie Kotlina ToruńskaŚrodowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996.

Charakterystyka Nowa Wioska to wieś położona wzdłuż drogi powiatowej 1552C Tarkowo Dolne-Dąbrowa Wielka, połączonej z drogą krajową nr 25. Od północy przylega do Puszczy Bydgoskiej, a od południa otwarta jest na pas łąk o szerokości 2 km, które porastają zatorfiony południowy szlak odpływu wód w Kotlinie Toruńskiej. Wśród łąk znajduje się sieć kanałów melioracyjnych. Miejscowość znajduje się na dziale wodnym Odry i Wisły. Bór sosnowy na północ od wsi porasta pas wydm śródlądowych o wysokości względnej dochodzącej do 15 m. W lesie na północny zachód od wsi znajduje się rezerwat przyrody Tarkowo, w którym chroniony jest bór świeży ze stanowiskiem kserotermicznej wiśni karłowatejOpracowanie ekofizjograficzne gminy Nowa Wieś Wielka. Łącznie w sołectwie Nowa Wioska jest 89 ha gruntów ornych (wyłącznie V i VI klasy bonitacyjnej), 5 ha łąk, 29 ha pastwisk oraz 12 ha lasówOpracowanie ekofizjograficzne dla terenu gminy Nowa Wieś Wielka.

W miejscowości znajduje się jeden zabytek nieruchomy ujęty w ewidencji zabytków, tj. dom mieszkalny nr 8Gminny program opieki nad zabytkami gminy Nowa Wieś Wielka na lata 2011–2015.

Historia W 1748 roku wójt bydgoski nadał osadnikom olęderskim Jerzemu i Matysowi Penknerom kontrakt na założenie wsi Nowawieś Mała, położonej na południe od Nowej Wsi, „przy granicy tarkowskiej”Kabaciński Ryszard: Inwentarze starostwa i wójtostwa bydgoskiego z lat 1753-1766 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Źródła do dziejów Bydgoszczy. Nr 9. Warszawa-Poznań 1977. W inwentarzu wójtostwa bydgoskiego z 1766 roku podano, że wieś zamieszkiwało 4 gospodarzy o holenderskich nazwiskach, który uprawiali 71 morgów ziemi uprawnej. Osadnicy opłacali podatki (czynsz, pogłówne, hiberna, gajowe, młynowe) w wysokości 127 złotych polskich. Wieś wzięła nazwę od pobliskiej, starszej wsi olęderskiej Nowawieś (założonej w XVI wieku), którą odtąd nazywano Nowąwsią Wielką. Z mapy topograficznej Friedricha von Schröttera (1798-1802) wynika, że wieś znajdowała się na skraju Puszczy Bydgoskiej na wschód od gościńca wiodącego z Bydgoszczy do Inowrocławia. Na skraju lasu zlokalizowane były pola uprawne, a na południe od nich rozległe łąki służące wypasowi zwierząt.

Wieś rozrosła się wskutek napływu kolonistów niemieckich. Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że we wsi Nowawieś Mała (niem. Klein Neudorf) mieszkało 71 osób (wszyscy ewangelicy) w 8 domachVerzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833. Według opisu Jana Nepomucena Bobrowicza z 1846 r. Nowa Wieś Mała należała do rządowej domeny bydgoskiej. Kolejny spis z 1860 r. podaje, że w miejscowości mieszkało 158 osób (148 ewangelików, 1 katolik, 9 Żydów) w 16 domach. We wsi znajdowała się szkoła elementarna. Miejscowość należała do parafii katolickiej w Pęchowie i ewangelickiej w BydgoszczyVerzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860.

Pod koniec XIX wieku nazwę miejscowości zniemczono na Klein Neudorf. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego dla roku 1884 podaje, że Nowawieś Mała była wsią położoną w powiecie bydgoskim. Mieszkało tu 209 osób (205 ewangelików, 1 katolik, 3 Żydów) w 27 domach. Nieopodal znajdowała się także Nowawieś Wielka (niem. Gross Neudorf), w której mieszkało 291 mieszkańców (228 ewangelików, 55 katolików, 8 Żydów) w 24 domachhttp://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/207 dostęp 6-10-2014. Najbliższa poczta znajdowała się w Nowejwsi Wielkiej, a stacja kolejowa i telegraf w Chmielnikach. Jak wynika z podziału wyznaniowego, przytłaczającą większość mieszkańców stanowili Niemcy.

Podczas powstania wielkopolskiego miejscowość znalazła się czasowo pod kontrolą oddziałów polskich usiłujących zbliżyć się do BydgoszczyBydgoszcz w dobie powstania wielkopolskiego. Praca zbiorowa pod red. Zdzisława Grota. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Popularnonaukowe nr 5. Bydgoszcz 1970. W styczniu 1920 roku na mocy traktatu wersalskiego miejscowość znalazła się w granicach odrodzonej Polski. Zmieniono wówczas nazwę miejscowości na Nowawioska. Spis ludności z dnia 30 września 1921 r. wykazał, że miejscowość wchodząca w skład powiatu bydgoskiego liczyła 163 mieszkańców (4 Polaków, 159 Niemców), którzy zamieszkiwali 31 domów. Była to obok Chrośny, Dąbrowy Wielkiej i Dąbrowy Małej wieś o największym udziale Niemców w populacji.

Do 1934 r. Nowawioska była gminą wiejską o powierzchni 165 haOd 1928 r. w skład Starostwa Powiatowego w Bydgoszczy wchodziły 3 gminy miejskie, 6 wójtostw, 123 gminy wiejskie i 42 obszary dworskie, a od 1 kwietnia do 22 września 1934 r. – 3 gminy miejskie, 120 wiejskich i 38 obszarów dworskich. Istniało tu 27 gospodarstw należących do mniejszości niemieckiej, które obejmowały łącznie 95% powierzchni wsi. Od 1934 r. wchodziła w skład gromady Dąbrowa Wielka, w gminie Solec Kujawski. We wsi istniała szkoła elementarna z polskim językiem nauczania.

Podczas okupacji niemieckiej wieś wchodziła w skład nowo utworzonej gminy Nowa Wieś Wielka, do czasu gdy gminę tę rozwiązano i wcielono do gminy Solec KujawskiW skład gminy Nowa Wieś Wielka (1940–1945) weszły wyłączone z gminy Solec Kujawski wsie: Chrośna, Dąbrowy Wielkie, Dobromierz, Leszyce, Łażyn i Nowa Wieś Wielka. W 1941 r. miejscowość liczyła 157 mieszkańcówDeutsches Reichs-Adressbuch. Die Ostgebiete: Reichsgau Danzig-Westpreussen, Reichsgau Wartheland, Provinz Oberschlesien, Reg.-Bezirk Ziegenau und Land-Kreis Suwalki. Ausgabe 1941. Pod koniec wojny Niemcy zbudowali w pobliżu wsi system umocnień (okopy i bunkry), które ciągnęły się od Dąbrówki Kujawskiej przez łąki i lasy aż do Leszyc. Zakwaterowano do nich ok. 2000 młodych żołnierzy z Hitlerjugend.

W latach 1945–1954 Nowa Wioska wchodziła w skład gromady wiejskiej Dąbrowy Wielkie w gminie Solec Kujawski. W 1948 roku gromada ta posiadała powierzchnię 934 ha i zaludnienie 630 osób. 3 października 1952 r. Zarządzeniem Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy osadę Nowa Wioska wyłączono z gromady Dąbrowy Wielkie i utworzono oddzielną gromadę pod taką samą nazwą. Wybory sołtysa w gromadzie odbyły się 20 listopada 1952 r.

W 1948 r. w miejscowości istniała jednoklasowa szkoła powszechna w budynku gminnym. W latach 60. szkoła realizowała program 4-klasowy. W 1974 r. przekształcono ją w punkt filialny szkoły w Nowej Wsi Wielkiej. W 1979 r. szkoła uległa likwidacji, a dzieci przekazano do zbiorczej szkoły gminnej w Nowej Wsi Wielkiej. W końcu lat 40. XX w. w miejscowości założono również punkt biblioteczny.

W latach 1947–1953 w dyskusjach na temat nowego podziału administracyjnego prowadzonych między starostwem bydgoskim a samorządami, przedstawiciele wsi opowiadali się za przywróceniem gminy Nowa Wieś Wielka. Po reformie administracyjnej z 25 września 1954 r. miejscowość znalazła się jako jedno z 16 sołectw w gromadzie Nowawieś Wielka. W latach 1961–1964 wieś zelektryfikowano, a w 1966 r. utwardzono drogę Tarkowo Dolne – Dąbrowy Wielkie. Od 1 stycznia 1973 r. nazwę wsi zmieniono z „Nowawioska” na Nowa Wioska.

Statystyka Poniżej podano wybrane informacje statystyczne dotyczące wsi Nowa Wioska na podstawie Banku Danych Lokalnych GUSBank Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego. Wszystkie dane dla miejscowości Nowa Wioska, powiat bydgoski, gmina Nowa Wieś Wielka, https://stat.gov.pl/bdl/app/strona.html?p_name=indeks.

Narodowy Spis Powszechny 2002 wykazał, że we wsi Nowa Wioska mieszkało 106 osób w 32 gospodarstwach domowych. Wykształcenie wyższe lub średnie posiadało 11% populacji. We wsi znajdowało się 24 budynków z 28 mieszkaniami. Połowa mieszkań została wzniesiona przed 1945 rokiem, a 4 w latach 1989–2002.

Narodowy Spis Powszechny 2011 odnotował 112 mieszkańców wsi. Było to znacznie mniej niż w II połowie XIX wieku. W 2013 r. działalność gospodarczą prowadziło 11 podmiotów – wszystkie to osoby fizyczne. W latach 2008–2013 oddano do użytku 5 mieszkań, co stanowiło zaledwie 1,3% nowych mieszkań wzniesionych w tym czasie w całej gminie.

Zobacz też Nowa Wioska

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Nowa Wieś Wielka (gmina)