Nowy Dwór – wieś (1578–1892 i 1919–1934 miasto) w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie sokólskim, w gminie Nowy Dwór, nad Biebrzą. thumb|Cerkiew św. Mikołaja thumb|Dzwonnica przy kościele pw. św. Jana Chrzciciela w Nowym Dworze
Opis miejscowości Według stanu na 31 grudnia 2012 w miejscowości zamieszkiwało 625 osób. Miejscowość jest siedzibą gminy Nowy Dwór.
Nowy Dwór uzyskał lokację miejską w 1578 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 56-57.. Miasto królewskie ekonomii grodzieńskiej położone było w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiegoВялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 87..
11 czerwca 1892 utracił status miasto i został przeksztacłony w miasteczkoStatut z 11 czerwca 1892. 13 października 1919 odzyskał status miasta; równocześnie włączono do niego pobliskie OgrodnikiM.P. z 1919 r. Nr 229, poz. 0. Zdegradowany do rzędu wsi 13 czerwca 1934 i przeksztacłony w gromadę w gminie Nowy Dwór.
W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie białostockim.
Znajduje się tu urząd pocztowy, ośrodek zdrowia, OSP, szkoła podstawowa i gimnazjum.
Historia Nowy Dwór powstał w XVI wieku jako dwór hospodarski w wyniku kolonizacji puszczy między Biebrzą a Brzozową. Początkowo zwano go Białym Dworem, albo Nowym Miasteczkiem. W 1504 roku król Aleksander Jagiellończyk ufundował tu kościół pw. św. Jana Chrzciciela. Zadaniem tej miejscowości była obsługa skolonizowanej Puszczy Nowodworskiej. Od drugiej połowy XVI wieku w pobliżu lokalnej cerkwi prawosławnej funkcjonował cmentarz stelowy, który przetrwał do pierwszej połowy XIX wieku. Wiele szkieletów odkrytych na tym cmentarzu miało hipoplazję szkliwa, która sugeruje, że populacja była niedożywiona i żyła w złych warunkach. W 1578 roku Nowemu Dworowi przyznano prawa miejskie magdeburskie. W XVIII wieku miasto było siedzibą Sądu Powiatowego. W wyniku III rozbioru Polski tereny gminy dostały się pod panowanie Prus, po pokoju w Tylży w 1807 roku włączono je do Imperium Rosyjskiego. W 1934 roku Nowy Dwór utracił prawa miejskie.
Kalendarium XVI w. – powstanie dworu hospodarskiego, tzn. własność wielkiego księcia litewskiego o nazwie Biały Dwór na terenie kolonizowanej puszczy 1504 – król Aleksander Jagiellończyk ufundował tu kościół XVI w. – miasto na prawie ruskim 1578 – prawa miejskie magdeburskie 1799 – siedziba sądu powiatowego XIX w. – Nowy Dwór słynął z targów koni i bydła 1934 – utrata praw miejskich.
Zabytki rozplanowanie przestrzenne, 2 poł. XVI–XVII, nr rej.: 556 z 19.06.1986 cmentarz rzymskokatolicki, nr rej.: 556 z 19.06.1986 cmentarz prawosławny, nr rej.: 556 z 19.06.1986 kościół parafialny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, 1547, XVII–XIX, nr rej.: A-53 z 24.07.1995 cmentarz przykościelny, nr rej.: A-53 z 24.07.1995 dzwonnica, 1858, nr rej.: A-53 z 24.10.1966 kaplica grobowa rodziny Eynarowiczów na cmentarzu parafialnym, 1903, nr rej.: A-236 z 3.06.2009.
Inne obiekty parafialna cerkiew prawosławna św. Mikołaja, wybudowana w 1955 roku.
Ludzie związani z Nowym Dworem
Zobacz też Cmentarz żydowski w Nowym Dworze
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Dawne miasta w województwie podlaskim Kategoria:Miasta ekonomii grodzieńskiej Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVI wieku