Puck

Puck ( lub , niem. )Dr F. Lorentz, Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem () (). – miasto w Polsce, w województwie pomorskim, siedziba powiatu puckiego i gminy wiejskiej Puck.

Leży na Kaszubach u ujścia Płutnicy do Zatoki Puckiej, w północno-wschodniej części Kępy Puckiej na Pobrzeżu Gdańskim.

Miasto królewskie położone było w II połowie XVI wieku w powiecie puckim województwa pomorskiegoPrusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku : suplement. Cz. 1, Mapy, plany, Warszawa 2021, k. 1.. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego. Według danych GUS z 31 grudnia 2022 r. Puck liczył 10 644 mieszkańców i był pod względem liczby ludności 20. miastem w województwie pomorskim.

Struktura powierzchni thumb|left|Marina w Pucku

Dzielnice W Pucku można wyróżnić osiem dzielnic: Centrum (Stare Miasto) – o zabytkowej zabudowie, Osiedle Derdowskiego, Nowy Świat, Majkowskiego – znajdują się tutaj liczne domy wielorodzinne, Grodzisko – nowa dzielnica z prowadzoną rozbudową, Rozgard – nadmorska część miasta częściowo położona na terenie Nadmorskiego Parku Krajobrazowego Zamkowa – dzielnica położona nad morzem, obecnie modernizowana, Osiedle Elizy Orzeszkowej – domy jednorodzinne, obecnie rozbudowywane zabudowania szeregowe Osiedle Artystów – domy jednorodzinne, Osiedle Swarzewskie – domy jednorodzinne, obecnie prowadzona rozbudowa.

Użytkowanie gruntów Miasto stanowi 0,85% powierzchni powiatu. Użytkowanie gruntów w 2005:

Powierzchnia w ha w % Całkowita 490 100,0 Użytki rolne, w tym: 188 38,4 grunty orne 118 24,1 sady 0 0,0 łąki 59 12,0 pastwiska 11 2,2 Lasy i grunty leśne 3 0,6 Pozostałe grunty i nieużytki 299 61,0

Demografia Według danych z 29 października 2025 miasto miało 10 289 mieszkańców.

Ludność Pucka – stan na dzień 29.10.2025

Wyszczególnione LudnośćGęstość zaludnienia osób w % osób/km²Ogółem 10 289 100,0 2359,6Kobiety 4874 47,37 1216,5Mężczyźni 5415 52,63 1143,5

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Pucka w 2014 roku

Nazwa Nazwa miasta jest pochodzenia topograficznego, utworzono ją od nazwy rzeki Płutnicy, którą zapisywano m.in. jako Pulnitza (1285), Putnicza (1342), Plutnica (1627); nazwa rzeki może pochodzić od wyrazu „puta” oznaczającego kałużę, bądź od wyrazu „pula” oznaczającego kobiecy narząd płciowy. Od nazwy rzeki odjęto formant hydronimiczny –nica i dodano formant –sk(o). Najstarszy zapis nazwy Puck pochodzi z 1215 roku w formie Puyczk i Pulzk. W XIII wieku stosowano zapisy w postaci: Puzk, Pulzig, Putzik, Puczsko, natomiast w XIV wieku pojawiały się formy Puwczig, Putzk. Pisownia w postaci Puck pojawiła się w 1457 roku, a w postaci Pucko w 1565 roku.

Historia mały|lewo|Herb Pucka w sali plenarnej staromiejskiego ratusza w Gdańsku thumb|Przywilej lokacyjny Pucka z 1348 r. Początki osadnictwa sięgają III i IV w. n.e., gdy nad brzegiem morza istniała osada. W IX w. powstał tu portUścinowicz S. i in. 2013. The rise, development and destruction of the medieval port of Puck in the light of research into palaeoclimate and sea level change. Archaeologia Polona Vol. 49 (2011-2013): 87-104.. W II połowie XIII w. w Pucku istniał gród kasztelański książąt wschodniopomorskich. Od 1309 we władaniu KrzyżakówEncyklopedia PWN, 1967 r., tom nr 9., prawa miejskie chełmińskie uzyskał z rąk wielkiego mistrza krzyżackiego Dusemera w 1348. W ramach lokacji miasta wykonano na jego granicach fortyfikacje ziemne i palisadę, u schyłku XIV w. zastąpioną przez mur obronny oraz wytyczono parcele, które potem stopniowo zabudowywano, sieć ulic, a także rynek.

W 1440 miasto przystąpiło do antykrzyżackiego Związku Pruskiego, na prośbę którego w 1454 król Kazimierz IV Jagiellończyk ogłosił wcielenie regionu do Królestwa Polskiego. Podczas wojny trzynastoletniej (1454–1466) mieszczanie puccy stanęli po stronie Polski. W 1457 w Pucku znalazł schronienie wygnany król Szwecji Karol VIII Knutsson Bonde. W zamian za 15 tys. marek pruskich otrzymał w zastaw od Kazimierza Jagiellończyka ziemię pucką (980 km²). W 1460 Puck zdobyli Krzyżacy, a król szwedzki zbiegł do Gdańska, zaś w 1464 r. wojska gdańskie przez 5 miesięcy oblegały miasto, by w końcu wymusić kapitulację garnizonu krzyżackiego.

W 1466 włączono Puck do polskich Prus Królewskich – autonomiczna część Królestwa Polskiego, będących od 1569 częścią Korony Polskiej (wcześniej podlegały jej na zasadach autonomicznych). Siedziba starostwa powiatowego, miejsce sejmików szlacheckich i sądów grodzkich. Za czasów panowania Zygmunta Augusta, Batorego i Władysława IV Wazy twierdza i okresowo baza floty polskiej. Był pierwszym polskim portem wojennym.

Z Puckiem związany jest ród Kostków, herbu Dąbrowa, którego dwaj przedstawiciele byli starostamiJerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin 2010, , s. 79, 84–97. tego miasta: Stanisław Kostka w latach 1546–1554, i jego syn Jan Kostka w latach 1554–1581. Za Jana Kostki zaczął się okres prosperity miasta, kontynuowany podczas rządów jego następców i określony przez Domańską jako złoty wiek miasta. Dochody wynikały zarówno z obsługi floty kaperskiej, jak i handlu oraz rzemiosła, zwłaszcza szkutnictwa i innych związanych z obróbką drewna, skóry oraz tekstyliami, a także z piwowarstwa. Istotny był połów ryb.

W drugiej połowie XVII w. miasto podupadło, co wynikało ze zniszczeń w czasie potopu szwedzkiego, dyskryminacyjnych działań Gdańska ograniczających handel w Pucku i konkurencji pobliskiego Wejherowa. Kolejne wojny w I połowie XVIII w. pogłębiły upadek miasta. Po I rozbiorze Polski w 1772 zostało włączone do pruskiego państwa Fryderyka Wielkiego, jako część zaboru pruskiego. Pod pruskim panowaniem Puck został znacznie zgermanizowany. W 1892 r na łączna liczbę 1864 mieszkańców było 904 Niemców (48,5%), 869 Kaszubów (46,6%), 64 Żydów (3,4%), 25 Polaków( 1,3%) i 2 osoby innej narodowości. Wyznaniowo dominowali katolicy. Stanowili 72% mieszkańców. Co jest dość nietypowe wśród ludności niemieckiej również przeważali katolicy (504 katolików i 402 ewangelików). W 1921 roku w wyniku powojennej emigracji udział Niemców zmniejszył się 20 procent ludności, a dziesięć lat później do 13 procent. W 1818 miasto weszło w skład powiatu wejherowskiego w rejencji gdańskiej. W 1887 r. utworzono nowy okręg, a jego siedzibą stał się Puck. Po długotrwałej stagnacji, a wręcz regresji, której apogeum przypadło na schyłek I połowy XIX w., od lat 70. zaczął się wzrost gospodarczy i inwestycyjny miasta. Istotną rolę w tym odegrały inwestycje w infrastrukturę transportową, co sprzyjało rozwojowi przemysłu, handlu i turystyki. W latach 70. i 80. wybudowano odcinki dróg brukowanych, które połączyły Puck z szosami do Gdańska i Słupska, a w 1899 powstało połączenie kolejowe miasta z linią Gdańsk – Szczecin i na przełomie XIX/XX w. dworzec kolejowy. Ponadto od 1879 r. do końca wieku prowadzono przebudowę portu puckiego i budowę toru wodnego umożliwiającego dopływanie z Zatoki Gdańskiej statków o większym niż dotychczas zanurzeniu, uruchomiono też regularne połączenie morskie z Gdańskiem. Inwestowano też w turystykę – w 1884 r. otwarto Dom Kuracyjny, z parkiem w tych latach zbudowano ponadto dwa hotele, powstały obiekty gastronomiczne. Do istniejącej wcześniej cegielni i powstałego w latach 60. browaru miejskiego dołączyły w ostatniej dekadzie XIX w. mleczarnia, tartak i młyn, oba z maszynami parowymi i fabryka maszyn zbożowych wraz z odlewnią żelaza, w następnej dekadzie powstały jeszcze kolejny młyn i tartak. W 1911 r. wzniesiono na brzegu morza wojskową bazę wodnosamolotów i sterowców. Na przełomie XIX i XX w. zaczęto realizować rozbudowę miasta o nowe osiedla i ulice oraz akcję brukowania ulic, co trwało z dość znaczną intensywnością do 1927 r. Na niewielką skalę, ale wykonano też lokalnie kanalizację. Natomiast programy elektryfikacji i budowy wodociągów zakończyły się fiaskiem z powodów finansowych. Powstały nowe budynki szkolne, szpital, neogotycki ratusz oraz niewielkie molo spacerowe. W owym czasie wytwarzano tu słynne na całe Pomorze piwo puckie.

W pierwszych tygodniach 1920 r. Puck wszedł w skład Polski. 10 lutego 1920 odbyły się tu tzw. zaślubiny Polski z morzem z udziałem generała Józefa Hallera poprzez wrzucenie do Zatoki Puckiej platynowego sygnetu.

W październiku 1920 rozpoczęto formowanie Pułku Artylerii Nadbrzeżnej, który jednak rozwiązano na początku 1922 rRafał Witkowski: Hel na straży wybrzeża 1920-1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1974, s. 17,18.. 1 lipca 1920 w Pucku utworzona została Baza Lotnictwa Morskiego – pierwsza jednostka polskiego lotnictwa morskiego, która to jednostka pod różnymi nazwami (najdłużej jako Morski Dywizjon Lotniczy) stacjonowała w mieście do września 1939 Puck był garnizonemZbigniew Jankiewicz: Wodnosamoloty. Warszawa: Wydawnictwo ministerstwa Obrony Narodowej, 1986, s. 67–73. .Ryszard Kaczkowski: Lotnictwo w działaniach na morzu. Warszawa: MON, 1986, s. 82–90. .. Przy dywizjonie funkcjonował pod koniec lat 30. Posterunek Żandarmerii PuckRatajczyk G., Żandarmeria Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, Toruń: Dom Wydawniczy DUET, 2004, , OCLC 309915820.. 15 sierpnia 1922, w czasie obchodów drugiej rocznicy „Cudu nad Wisłą”, miało miejsce tragiczne w skutkach omyłkowe zbombardowanie publiczności. mały|Puck w 1909 roku

Aż do 1926 Puck oraz Hel były jedynymi polskimi portami nad morzem (oprócz tego Polska współzarządzała portem w Gdańsku, który jednak leżał poza jej granicami). Z dniem 1 I 1927 zlikwidowano powiat pucki, włączając miasto i okolice do nowo utworzonego powiatu morskiego z siedzibą w Gdyni..

9 marca 1937 w Warszawie popełnił samobójstwo Jan Szkuta, od 1935 komisaryczny burmistrz Pucka.

Jesienią 1937 w Pucku sformowany został Kaszubski Batalion Obrony Narodowej.

Kampania wrześniowa w Pucku rozpoczęła się rano 1 IX bombardowaniem przez niemieckie lotnictwo bazy Morskiego Dywizjonu Lotniczego (zginął jego dowódca Edward Szystowski), a także portu oraz stacji kolejowej. Do 8 IX miasto było w rękach polskich, jednak tego dnia zostały zajęte przez Wehrmacht. Okupanci przeprowadzili w tym miesiącu i następnym serię egzekucji polskiej inteligencji oraz niektórych żołnierzy Morskiego Dywizjonu Lotniczego. W okresie 1941–1944 istniał tu obóz pracy, w którym więźniowie produkowali części do samolotów. Miasto zostało ostatecznie zdobyte 12 marca 1945 r. przez jednostki 19 armii i 11 korpusu pancernego gwardii 2 Frontu Białoruskiego„Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” Sport i Turystyka 1988, , s. 210..

W 1954 reaktywowano powiat pucki, który istniał do 1975. i ponownie powstał w 1999 r..

1 października 2017 w Pucku uruchomiono komunikację miejską, obsługiwana przez PKS GdyniaPuck: Po latach wraca komunikacja miejska.. Obsługiwana jest jedna linia, jeżdżąca od poniedziałku do soboty.

Turystyka

Zabytki thumb|Gotycki Kościół farny par. pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Pucku thumb|Ryglowy szpitalik dla ubogich z XVIII wieku, obecnie oddział Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy thumb|Neogotycki ratusz z XIX wieku Gotycki kościół parafialny św. Piotra i Pawła z XIII wieku z ufundowaną przez Wejherów kaplicą, Szpital barokowy (drewniany) z ok. 1720, w którym mieści się oddział Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy, Dawny klasztor sióstr sercanek, Zabytkowe kamienice miejskie z połowy XVIII i XIX wieku, Pozostałości (fragmenty fundamentów) średniowiecznego zamku krzyżackiego, na terenie którego w latach 1845–1956 wznosił się kościół ewangelicki św. Trójcy (rozebrany). Neogotycki ratusz z 1865, Dom modernistyczny z lat 30. XX, ul. Męczenników Piaśnicy 5, Dom modernistyczny z lat 30. XX, ul. Męczenników Piaśnicy 9, Kamienica "Kaszubianka" z XIX wieku, pl. Wolności 22 Hotel Kaszubski z XIX wieku, pl. Wolności 21 Zajazd Pod Lwem z XIX wieku, pl. Wolności 17 Poczta modernistyczna z lat 30. XX, ul. Morskiego Dywizjonu Lotniczego 11

Miejsca pamięci i pomniki