Samogoszcz – wieś sołecka w centralno-wschodniej Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie garwolińskim, w gminie Maciejowice. Leży nad rzeką Okrzejką (w okolicach Samogoszczy zwaną potocznie Bączychą), będącą prawym dopływem rzeki Wisły (Dolina Środkowej Wisły).
Położenie Samogoszcz leży 69 km na południowy wschód od Warszawy, na południowym krańcu województwa mazowieckiego. Miejscowość wchodzi w skład powiatu garwolińskiego oraz gminy Maciejowice. Przez Samogoszcz przebiega droga wojewódzka nr 801 z Warszawy do Puław.
Historycznie Samogoszcz położona jest na ziemi stężyckiej w dawnym województwie sandomierskim w Małopolsce.
W latach 1868–1954 miejscowość znajdowała się w granicach gminy Podłęż. W latach 1975–1998 Samogoszcz położona była w województwie siedleckim.
Etymologia Nazwa miejscowości pochodzi od staropolskiego imienia męskiego Samogost, złożonego z członów Samo- ("samotny, jedyny") i -gost ("goście", "gościć")M. Karaś, O staropolskich imionach dwuczłonowych zachowanych w nazwach miejscowych, [w:] Onomastica, r. II, z. 2, Wrocław 1956.
W okolicy popularna jest również wersja, która nazwę miejscowości wywodzi od lasów, które dawniej (jeszcze na początku XX wieku) licznie porastały okoliczne tereny ("Sam gąszcz"). Nazwa miała ewoluować (historyczna forma: Samogoszcza) aż przybrała współczesną formę – Samogoszcz.
Historia Na terenie Samogoszczy odkryto wielofazowy punkt osadniczy (epoka brązu, epoka żelaza, starożytność, nowożytność).
Samogoszcz została założona przed rokiem 1198. Miejscowe dobra otrzymał wówczas Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Grobu Chrystusowego z Miechowa. W spisie darczyńców (powstał w 1198 r.) klasztoru miechowitów zanotowano między innymi, że „Pan Żyro z żoną i synem Oltem darowali dwie posiadłości: Samogoszcz, która leży nad Wisłą i inną, niedaleko osady Kije”https://web.archive.org/web/20160129222809/http://www.ruinyizamki.pl/poczet-sobiepanow/zyro2.htm.
W 1588 roku dziedzic Samogoszczy, Jan Łączyński zapisał na rzecz altarii-ołtarza Świętego Krzyża w nieistniejącym obecnie kościele pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Garwolinie jeden łan ziemi w tej miejscowościGarwolin. Dzieje miasta i okolicy, red. E. Markowska, Warszawa 1980, s. 77. Później Samogoszcz wielokrotnie przechodziła z rąk do rąk, aby ostatecznie razem z dobrami maciejowickimi przejść na własność rodu Zamoyskich.
Miejscowość kilkukrotnie nawiedzały pożary, które niszczyły większość zabudowań. Jeden z największych miał miejsce w czasie "potopu szwedzkiego" (1655-1660), kiedy wieś została splądrowana przez najeźdźców. Spalony został wtedy również drewniany kościół parafialny.
Podczas II wojny światowej na terenie Samogoszczy działały oddziały partyzanckieTamże, s. 284.
Zabytki Kościół parafialny pod wezwaniem świętej Jadwigi Śląskiej – murowany, jednonawowa świątynia zbudowana w stylu neogotyckim w latach 1863-1864 według planu Henryka Marconiego przez Juliana Ankiewcza, pochodząca z fundacji hrabiego Stanisława Zamoyskiego (1820-1889) i jego żony, Róży z domu Potockich. W kościele znajdują się elementy wyposażenia pochodzące z wcześniejszych świątyń, które znajdowały się w tym miejscu. Jest to m.in. rokokowa ambona z 2. połowy XVIII wieku ozdobiona postaciami czterech Ewangelistów. Jej autorstwo przypisuje się bliżej nieznanemu przedstawicielowi warszawskiego środowiska rzeźbiarskiegoTamże, s. 235. Ponadto marmurowa, puklowana chrzcielnica z ostatniej ćwierci XVII w.Tamże, s. 236 oraz kielich wykonany około połowy XVII w.Tamże, s. 238
Dzwonnica (ok. 1863), murowana, nawiązująca stylem do budynku kościoła
nieistniejące ogrodzenie wokół kościoła z bramą (ok. 1863), murowane
nieistniejąca organistówka (ok. 1863), drewniana
Stara plebania (1844; przebudowa 1878), murowana; w XXI w. przeznaczona na siedzibę parafialnego domu kultury
Kaplica cmentarna (1. ćwierć XX w.), drewniana
Budynek "starej" szkoły podstawowej (lata 30. XX w.; rozbudowa 2. połowa XX w.), murowany
Zobacz też Rezerwat przyrody Czerwony Krzyż Samogoszcz (województwo łódzkie)
Przypisy Raport o stanie gminy Maciejowice w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 5 BIP gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Linki zewnętrzne
Strona parafii św. Jadwigi Śląskiej w Samogoszczy Artykuł dotyczący historii parafii Samogoszcz; Twój Głos Notka dotycząca parafii św. Jadwigi Śląskiej w Samogoszczy Kilka zdjęć przedstawiających kościół parafialny w Samogoszczy Kaplica drewniana na cmentarzu grzebalnym w Samogoszczy Strona Zespołu Szkół w Samogoszczy
Kategoria:Samogoszcz (województwo mazowieckie) Kategoria:Wsie bożogrobców miechowskich (województwo krakowskie)