Smolnica (do 1945 ) – wieś w Polsce, położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie myśliborskim, w gminie Dębno. Według danych z 2024 miejscowość liczyła 480 mieszkańców.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do woj. gorzowskiego.

W 2. połowie IX–XI w. na półwyspie jeziora Czaple, 2,5 km od dzisiejszej wsi Smolnica, istniało słowiańskie grodzisko typu podkowiastego. W IX w. powstała osada w Smolnicy, której mieszkańcy, obok produkcji rolnej i hodowlanej zajmowali się garncarstwem, o czym świadczy odkryta w latach 1997-1998 jama piecowa związana z warsztatem garncarskim, zawierająca około 5000 ułamków ceramiki średniowiecznej.

Wieś znajdowała się od około 1250 na terytorium powstałej Nowej Marchii. Od XIV w. do 1819 jej właścicielem była rodzina von der Marwitz, posiadająca dobra w powiecie gorzowskim i chojeńskim; w późniejszych latach majątek kilkukrotnie zmieniał właścicieli. Od 1945 leży w granicach Polski.

Pośrodku miejscowości znajduje się kościół z 2. połowy XIII w. zbudowany z granitowej kostki układanej w regularnym wątku, z masywną zachodnią wieżą o szerokości równej nawie. Odbudowany został w latach 1983–1984 po zniszczeniach wojennych, bez barokowego zwieńczenia wieży.

Obok kościoła stoi pałac w stylu neoklasycystycznym zbudowany przez rodzinę von Sydow w latach 1880-1883 na miejscu spalonego dworu von der Marwitzów, z elementami neobarokowymi, 2–kondygnacyjny; niektóre elementy elewacji zmienione w 1932. Do najcenniejszych elementów wystroju należy dekoracja sztukatorska dawnej sali balowej na parterze budynku. Park pałacowy założony został w XIX w.; występują w nim cenne gatunki drzew liściastych i iglastych, krzewy i pnącza. Wiek drzew szacuje się na 150-250 lat.

We wsi znajduje się szkoła podstawowa oraz Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapii (w budynku pałacu).

Środowisko geograficzne Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski według Kondrackiego teren, na którym położona jest Smolnica należy do prowincji Niziny Środkowoeuropejskiej, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pojezierze Południowopomorskie oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Równina Gorzowska. Równina smolnicka charakteryzuje się lekko falistym terenem w kulminacjach osiągającym do 70 m n.p.m. urozmaiconym pagórkami kemowymi, z których dwa najwyższe o wysokości 68 i 70 m n.p.m. znajdują się na zachód i południe od wsi, obecnie zajęte pod pola uprawne. Podłoże zbudowane jest z glin zwałowych. Wokół występują niewielkie kompleksy lasów i zadrzewień śródpolnych. Ok. 2,5 km na płn.-wsch. znajduje się śródleśne Jezioro Czaple, przez które przepływa rzeka Kosa. Zagospodarowanie to głównie ziemie orne.

Toponimia Najdawniejsza nazwa miejscowości może być pochodną niemieckiego Bernem, burnen, brennen - 'palić' + felde 'pole' (wypalone pole, wykarczowane pole). Inna wersja to średniodolnoniemieckie bere 'niedźwiedź' + felde 'pole' - niedźwiedzie pole. Hipoteza o powiązaniu z pomorskim rodem von Behr nie znajduje potwierdzenia w materiale historycznym.

Nazwa na przestrzeni wieków: Berenvelde 1335; Bernvelt (Bernfeldt) 1337; Bernfelde 1371; Berenvelde 1409; Bernwolde 1433; Berenfelde 1448, 1455; Bermvelde 1464; Berenfelde 1465; Bernwolde 1478; Bärfelde do 1945 (oznacza tyle co "niedźwiedzie pole").

Nazwa Smolnica, nadana urzędowo w 1947, nawiązuje do rzeczki Smolnitz (obecnie Kosa) i okolicznej puszczy (Merica Smolnitz), wymienianych już w 1337 w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego. Nazwę Smolnitz, Schmolnitz (obie poprawne) wywodzić można od słowiańskiej "smolnice", czyli "miejsca, gdzie wytapiano smołę" - smolarni. Przy zapisywaniu nazw miejscowych przez Niemców w średniowieczu często słowiańska końcówka -ice przechodziła w niemieckie -itz.

Niemiecka nazwa pobliskiego jeziora Czaple to Schmollnitz See. Znajdował się nad nim Duży Młyn – Große Mühle, zaś przy drodze do Warnic Mały Młyn – Schmollnitzer Kleine Mühle.

Integralne części wsi +Integralne części wsi SmolnicaGUS. Rejestr TERYT SIMC Nazwa Rodzaj 0180090 Hajnówka kolonia

Historia Początek III w. (okres wczesnorzymski) – stwierdzona bliżej nieokreślona osada lub obozowisko; z tego okresu pochodzi luźne znalezisko w postaci zapinki VIII-poł. X w. - w widłach Odry i dolnej Warty znajduje się odrębna jednostka terytorialna typu plemiennego, prawdopodobnie powiązana z plemieniem Lubuszan. Na północy od osadnictwa grupy cedyńskiej oddzielały ją puszcze mosińska (merica Massen) i smolnicka (merica Smolnitz). Mieszkańcy zajmowali się gospodarką rolniczo-hodowlaną. IX w. – powstaje osada w obrębie dzisiejszej wsi Smolnica, której mieszkańcy, obok produkcji rolnej i hodowlanej, zajmowali się garncarstwem. W latach 1997 i 1998 w wyniku prowadzonych przez Muzeum Lubuskie w Gorzowie Wlkp. badań archeologicznych (Archeologiczne Zdjęcie Polski 44-6/1) odkryto jamę piecową związaną z warsztatem garncarskim. Jama o wymiarach: 2,50 × 1,50 × 1,50 m zawierała około 5000 ułamków ceramiki średniowiecznej i była prawdopodobnie wykorzystywana na odpady produkcyjne po zawaleniu się pieca garncarskiego. Z dna jamy wydobyto zachowany w całości garnek o dnie kulistym, w kolorze szarym oraz fragmenty w przeważającej liczbie naczyń o dnie kulistym, a także cienkościenne pucharki, dzbany oraz grupę klasycznych siwaków. Na naczyniach widoczne były próby szkliwienia. Kolor wypału był żółtobrunatny, czerwony, szary, brunatny po stalowoszary. Około 2 km na południowy wschód od Smolnicy znajduje się wzniesienie Olbrzymia Góra (niem. Hünekinsberg) ze znalezionymi skorupami popielnic, prawdopodobnie wczesnośredniowiecznych. 2. połowa IX–XI w. – istnieje słowiańskie grodzisko typu podkowiastego w Smolińcu Wielkim na półwyspie jeziora Czaple. Wielkość podstawy grodu wynosi 60 × 80 m, podwyższenie wału w stosunku do jego wnętrza (majdanu) wynosi 2-2,5 m, zaś powierzchnia majdanu około 1150 m². Stanowiło ono element systemu grodów zabezpieczających lokalne szlaki handlowe (w tym okresie powstają również grody w Witnicy, Raduniu i Mętnie Małym). Nie można wykluczyć, że pomiędzy wałami grodziska istniało podgrodzie. Stanowisko to przypadkowo odkryli w 1963 biwakujący tu harcerze ze Szczecina. W 1975 Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska PP PKZ Oddział w Szczecinie pod kierunkiem Eugeniusza Cnotliwego przeprowadziła badania weryfikacyjne, w wyniku których pozyskano 37 fragmentów naczyń glinianych, ręcznie lepionych, obtaczanych przy krawędzi wylewu i do załomu brzuśca; datowane na 2 połowę IX w. 960–972 - książę Mieszko I opanowuje tereny nadodrzańskie, obejmujące obręb późniejszej kasztelani cedyńskiej, ziemię kiniecką i kostrzyńską 1005 (lub 1007) – Polska traci zwierzchność nad Pomorzem, w tym również nad terytorium w widłach Odry i dolnej Warty. 1112-1116 - w wyniku wyprawy Bolesława Krzywoustego, Pomorze Zachodnie uznaje zwierzchność lenną Polski. Pocz. XIII w. - obszar na północ od linii Noteci-dolnej Warty i zachód od Gwdy w dorzeczu Myśli, Drawy, środkowej Iny, stanowi część składową księstwa pomorskiego; w niewyjaśnionych okolicznościach zostaje przejęty przez księcia wielkopolskiego Władysława Laskonogiego, a następnie jego bratanka, Władysława Odonica 1250 – margrabiowie brandenburscy z dynastii Askańczyków rozpoczynają ekspansję na wschód od Odry; z zajmowanych kolejno obszarów powstaje następnie Nowa Marchia 1272 – pierwsza wzmianka; dokument bliżej nie sprecyzowany, na który powoływali się historycy niemieccy, określając pochodzenie nazwy wsi od nazwiska "Behr", co do którego nie byli pewni czy jest nazwiskiem sołtysa, zasadźcy czy też lokalną nazwą zniekształconą na język niemiecki 2. poł. XIII w. – wybudowany zostaje granitowy kościół z masywną zachodnią wieżą 1320-1323 – po wygaśnięciu dynastii askańskiej, Nowa Marchia przejściowo przechodzi we władanie książąt pomorskich 1323 – władzę w Nowej Marchii obejmują Wittelsbachowie 20 września 1335 – wzmianka pod nazwą Berenvelde; margrabia Ludwik Starszy nadaje braciom Henningowi i Maciejowi von Jagow, ich kuzynowi Klausowi oraz Henningowi i Arndowi z Uchtenhagen zamek Santok wraz z ½ cła w Santoku, z wsią Czechów (Techowe) i wszystkimi przynależnościami, z prawem rybołówstwa, łąką zwaną Książęca (hertoghen wese), lasem i mostem, a także dochody ze wsi Zielin (Sellin), Smolnica (Berenvelde), Henrichesdorpp (wieś niezidentyfikowana) i Małyszyn (Mertensdorpp), w zastaw za 400 grzywien brandenburskich thumb | 160px | Herb rodu von der Marwitz z herbarza Johanna Siebmachera z 1605 1337 – wzmianka w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego pod nazwą Bernvelt (Bernfeldt), w ziemi mieszkowickiejKsięga ziemska nie obejmowała dominium joannickiego (wcześniej templariuszy) z Chwarszczan. Wbrew np. poglądom K. Śląskiego w "Podziały terytorialne Pomorza w XII-XIII wieku" wyd. 1960, przynależność Smolnicy, Troszyna, Sitna, Zielina i Wicina do 200 łanów Dargomyśla z 1234 należy do nieporozumień, gdyż włości templariuszy nigdy tam nie sięgały.: "Bernvelt habet C et IIII mansos, Ecclesia I, Henningus de Marwitz et Ffritz de libental pro seruicio XV, Nicolaus de laurentzdorp pro seruicio VII, Damitz pro seruicio VII, pactus XV solidos, taberna soluit I talentum" – wieś liczy 104 łany, kościół posiada 1 łan, lennikami zobowiązanymi do służby konnej są Henningus de Marwitz i Ffritz de Libental (Libenthal, Liwendal) posiadający wspólnie 15 łanów, Nicolaus de Laurentzdorp (Mikołaj Lamnesdorp, Lorenzdorf, czyli z Wawrowa) z 7 łanami oraz Damitz (Damnitz) również z 7 łanami, pakt (rodzaj podatku) płacony rycerstwu przez chłopów wynosi 15 szylingów, opłata karczmy 1 funt. Dochód margrabiego z tytułu korzystania przez mieszkańców z okolicznych lasów (Merica Smolnitz - puszcza smolnicka) do np. wypasania świń czy bydła, wynosi 6 korców owsa. Wyróżnić można już wówczas dwie linie Marwitzów: smolnicko-zielińską i marwicko-kłodawską. W rękach rodziny von der Marwitz wieś pozostaje do 1819. 21 czerwca 1353 - margrabia Ludwik Rzymski nadaje trzem braciom von Wedel puszczę smolnicką (heyde de Smolnitze) zamiast opieki nad miastem Chojna, do której byli zobowiązani nadaniem margrabiego Ludwika Starszego 04 maja 1371 – Henning von Wedel, syn Hansa, otrzymuje od margrabiego Ottona rentę ze wsi Smolnica (Bernfelde) za straty wojenne 1402-1454/55 – ziemie Nowej Marchii pod rządami zakonu krzyżackiego. Przed 11 stycznia 1409 – Mikołaj I Starszy von der Marwitz sprzedaje pewien dochód w Smolnicy na rzecz kościoła w Przyjezierzu, ufundowanego przez Sacków 1433 – podczas wojny polsko-krzyżackiej, okoliczne tereny zostają zdobyte i splądrowane przez Husytów 1470 - Claus von der Marwitz ze Smolnicy, główny przedstawiciel rodu, składa hołd nowemu elektorowi Albrechtowi 15 lutego 1493 – Georg II von der Marwitz prezentuje proboszcza w Grzymiradzu 1508?-1557 – żyje Peter "der Aeltere" (Starszy) von der Marwitz, właściciel Grzymiradza, Smolnicy i Zielina; od niego pochodzą cztery linie rodu: z Friedersdorf, Zielina, Smolnicy i Linii. „Dom smolnicki” Marwitzów rozpoczyna się od Christiana von der Marwitz (ur. 15 grudnia 1658 - zm. 1 grudnia 1709), którego prawnuk, Otto Friedrich Ludwig von der Marwitz był ostatnim z tej rodziny właścicielem majątku Smolnica. 21 listopada 1517 – list lenny elektora Joachima stwierdza, że Claus, Melchior i Hans von der Marwitz ze Smolnicy, Zachariasz i Kaspar z Marwic, Piotr z Grzymiradza i Otto ze Stanowic posiadają do wspólnej ręki m.in. Zielin, połowę opuszczonych pól Babina, jezioro Warnice na warnickim polu, młyn Wielki Smoliniec z obydwoma jeziorami, staw Kuckuck z miejscem młyna, rzekę Smolnicę od młyna Smoliniec Mały po las Dębna, Smolnicę oraz Grzymiradz, (Nowy) Santok z połową miasteczka, Marwice, połowę Tarnowa, ¾ Jenina, ¾ Stanowic 1529 – Peter von der Marwitz "Starszy" sprowadza do swojego domu luterańskiego kapelana 1535-1571 - za rządów Jana kostrzyńskiego Nowa Marchia staje się niezależnym państwem w ramach Świętego Cesarstwa Rzymskiego