WierzbinyRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 lipca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (). (niem. Wiersbinnen, 1938–1945 Stollendorf) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, w gminie Orzysz. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa suwalskiego.

Wieś w kształcie ulicówki, położona nad jeziorem Wierzbińskim (niem. Wiersbinner See, Stollendorfer See), na trasie Orzysz – Ełk, 3 km od Orzysza. Obecnie wieś liczy 214 mieszkańców. We wsi zachował się po dziś dzień stary cmentarz wiejski. Nazwa W dokumentach krzyżackich: WirßbynnOtto Barkowski Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschungen, 11. Jahrgang 1934, H. 1, s. 203., WirsbinOtto Barkowski Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschungen, 11. Jahrgang 1934, H. 1, s. 208., WirzbinWojciech Kętrzyński O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich... Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1882, s. 474., WirßbinnenOtto Barkowski Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschungen, 11. Jahrgang 1934, H. 1, s. 223., Wyrszbienen, WirsbinnenOtto Barkowski Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschungen, 11. Jahrgang 1934, H. 1, s. 224.. Na mapie Districtus Reinensis (1663) Józefa Naronowicza-Narońskiego - WierzbinÿJan Szeliga Rękopiśmienne mapy Prus Książęcych Józefa Naronowicza-Narońskiego z drugiej połowy XVII wieku. Biblioteka Narodowa, Warszawa, 1997, ilustracja nr 2.. Później: WirsbinnenStatistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen. Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg, 1857 s. 303., Wiersbinnen. 16 lipca 1938 roku ówczesna niemiecka władza nazistowska Prus Wschodnich dokonała zmiany historycznej nazwy Wiersbinnen na Stollendorf. Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z 1 lipca 1947 roku o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości nadano obowiązującą nazwę WierzbinyRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().. Historia Wierzbiny istniały najprawdopodobniej jeszcze przed wojną trzynastoletnią, czyli przed 1454 rokiem. Wiadomo, że przed lokacją istniał w tym miejscu majątek należący do zakonu krzyżackiego: der Orden von alters her innengehabtGrzegorz Białuński Osadnictwo regionu Wielkich Jezior Mazurskich od XIV do początku XVIII wieku - starostwo leckie (giżyckie) i ryńskie. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn, 1996, str. 37.. Dobro służebne nadał ówczesny namiestnik zakonu krzyżackiego Henryk Reuss von Plauen (Heinrich Reuß von PlawennBarkowski, Otto. Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschunge. 11. Jahrgang, H. 1, s. 197–224, 1934.) w roku 1467 lub 1468. Zachowała się tylko data dzienna lokacjiGrzegorz Białuński Osadnictwo regionu Wielkich Jezior Mazurskich od XIV do początku XVIII wieku - starostwo leckie (giżyckie) i ryńskie. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn, 1996, str. 65.. Dan w Królewcu w dzień 11000 śś. panien. Krzysztof Scolun (Sckolun, Scolin, Scolim) otrzymał 40 łanów na prawie chełmińskim z obowiązkiem służby w lekkiej zbroi. Krzysztof Scolun zapewne był Prusem i pochodził z pomezańskiego rodu SkolimówGrzegorz Białuński Osadnictwo regionu Wielkich Jezior Mazurskich od XIV do początku XVIII wieku - starostwo leckie (giżyckie) i ryńskie. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn, 1996, str. 79.. Wolni z Wierzbin byli zwolnienie z szarwarku, ale byli zobowiązani do opłaty rekognicyjnej - 5 denarów pruskich. Wierzbiny były wymienione w spisach gospodarczych zakonu krzyżackiego z początków XVI wieku, pełniących rolę weryfikatora przemian osadniczych tego okresu, a także w popisie wojskowym z 1519 roku. Było to dobro duże z uprawnieniem wyższego i niższego sądownictwa, początkowo traktowane, jako dobro rycerskie, choć status ten nie został długo utrzymany. Chłopi zobowiązani byli do jednej służby w lekkiej zbroi. Służba ta zobowiązywała wolnych do wystawienia jednego żołnierza z płatami i innym lekkim orężem oraz jednym koniem. Czasami jednak służba ta oznaczała też wystawienie kilkuosobowego pocztu – dla Wierzbin w 1519 roku wyznaczono 3 służbyGrzegorz Białuński Osadnictwo regionu Wielkich Jezior Mazurskich od XIV do początku XVIII wieku - starostwo leckie (giżyckie) i ryńskie Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn, 1996, str. 97.. W 1538 roku książę Albrecht odnawia przywilej dla Marcina, sołtysa z Drygał i Bogusza Kosacka z Mikoszy, na 40 łanów w Wierzbinach na prawie chełmińskim. Marcin otrzymał 22,5 łana, a Bogusz 17,5 łana w zamian za jedną służbę lekkozbrojną. Kosakowie pochodzili z polskiej szlachty. Rozdrobnienie dóbr, spowodowało słabość ekonomiczną wolnych z Wierzbin (w 1540 roku - 26 wolnych zwolnionych z płużnego), co nie pozwoliło na przekształcenie się osady w dobra szlacheckie. W 1540 roku w Wierzbinach były trzy karczmy. Wierzbiny należały i należą do parafii w Orzyszu, należały do rewiru w Grzegorzach. W 1600 roku wolni z Wierzbin kupili (odkupili puste łany) ponad 9 łanów wolnych od czynszu, za 100 grzywien od łanu. W październiku 1656 roku Tatarzy uprowadzili w jasyr 3 mieszkańców wsi, w tym 2 kobiety. Wiadomo, że w 1700 roku 8,5 łanu w Wierzbinach posiadał Jan von Reibnitz, ze szlachty niemieckiej. W 1757 roku w Wierzbinach założono szkołęPisz. Z dziejów miasta i powiatu. Pojezierze, Olsztyn, 1970, str. 175. jednoklasową, a od 1870 roku dwuklasowąR. W. Pawlicki, P. Sikorski, M. Wierzba Przewodnik po ścieżkach rowerowych, Ziemia Orzyska. AFW Mazury, Orzysz, 2004, str. 67.. W 1812 roku we wsi kwaterowały wojska francuskie. Według danych opublikowanych w 1823 roku w Wierzbinach mieszkało 266 osóbDr. Leopold Krug, Alexander August Mützell Neues Topographisch-Statistisch-Geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. Fünfter Band T-Z. Karl August Kümmel, Halle, 1823, s. 149.. W 1865 roku wybuchła epidemia cholery, w wyniku której zmarło 10% mieszkańców wsi. W 1857 roku wieś liczyła 470 mieszkańców, a nauczycielem był Wieczorrek. W 1890 r. koło Orzysza założono poligon wojskowy, na terenach zakupionych od wsi Wierzbiny i Szwejkowo oraz lasów Grądówka i Lasów Drygalskich. W 1895 roku wieś zamieszkiwało 129 mieszkańcówR. W. Pawlicki, P. Sikorski, M. Wierzba Przewodnik po ścieżkach rowerowych, Ziemia Orzyska. AFW Mazury, Orzysz, 2004, str. 68.. W 1911 roku powstała Ochotnicza Straż Pożarna. W czasie I wojny światowej w latach 1914-1915 wojska rosyjskie dwukrotnie zajęły Wierzbiny. W 1925 roku wieś zamieszkiwało 606 osób. W 1935 roku w szkole w Wierzbinach dwóch nauczycieli uczyło 117 uczniów. W 1933 roku wieś zamieszkiwały 624, a według spisu powszechnego z maja 1939 roku – 632 osoby. W latach 1954–1966, w związku ze wzrostem liczby dzieci, szkoła mieściła się w budynku wynajętym. W latach sześćdziesiątych XX w. w Wierzbinach istniała Zasadnicza Szkoła Zawodowa.

Zobacz też Wierzbiny

Przypisy

Bibliografia Pisz. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1970, s. 371.

Barkowski, Otto. Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschunge. 11. Jahrgang, H. 1, 1934. Orzysz naturalnie. Wierzbiny

Kategoria:Orzysz (gmina)