Janusz Jędrzejewicz ps. „Marek” (ur. 21 czerwca 1885 w Spiczyńcach, zm. 16 marca 1951 w Londynie) – polski wojskowy, pedagog i polityk okresu międzywojennego, major piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, przedstawiciel obozu piłsudczykowskiego. Prezes Rady Ministrów w latach 1933–1934. Brat Wacława, żonaty z Marią Stattler, później z Cezarią Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz.
Życiorys W latach 1914–1918 w Legionach Polskich i Polskiej Organizacji Wojskowej. Po odzyskaniu niepodległości pełnił służbę w Wojsku Polskim, a następnie był członkiem Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem, posłem na Sejm oraz senatorem. Od 12 sierpnia 1931 do 22 lutego 1934 piastował urząd ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego. Wdrożył wówczas reformę szkolną, zwaną od jego nazwiska reformą jędrzejewiczowską. Od 10 maja 1933 do 13 maja 1934 stał na czele rządu. W 1939 po klęsce wrześniowej udał się na emigrację. Początkowo przebywał w Rumunii, potem w Palestynie i Wielkiej Brytanii. Prezes zarządu powołanego w Palestynie Związku Pracy dla PaństwaAlicja Bieńkowska, Działalność Związku Pracy dla Państwa na Bliskim Wschodzie w czasie II wojny światowej, w: Archiwum Emigracji, Studia – Szkice – Dokumenty, Toruń, Rok 2009, Zeszyt 1 (10), s. 76..
Wczesne lata Urodził się we wsi Spiczyńce znajdującej się na wschodnim Podolu, w rodzinie inteligenckiej ormiańskiego pochodzenia – Czesława Jędrzejewicza (inżyniera chemika, absolwenta Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, pracującego na stanowiskach kierowniczych w cukrowniach, zmarłego w 1937) i Eleonory z domu Buchner (była córką lekarza, po seminarium nauczycielskim, ale nie podjęła pracy zawodowej). Janusz Jędrzejewicz miał dwójkę rodzeństwa, siostrę Marylę (ur. 1887) oraz brata Wacława (ur. 1893), generała brygady Wojska Polskiego, w II RP ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego. Jędrzejewicz uczęszczał do gimnazjów w Kijowie i Odessie. We wczesnych latach edukacji brał udział w tajnej działalności niepodległościowej (był członkiem kółek patriotycznych). Maturę zdał w gimnazjum w Żytomierzu. Tam objął kierownictwo działającej w konspiracji młodzieżowej organizacji Żytomierska Uczniowska Polska Korporacja, mającej patriotyczny i samokształceniowy charakter. Przez pewien czas studiował na Uniwersytecie Warszawskim matematykę i filozofię. W ich trakcie zaangażował się w prace studenckiej organizacji Spójnia, w której działała młodzież akademicka o poglądach socjalistycznych. Został też członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej. Zmuszony był jednak przerwać studia w 1905, ponieważ wziął udział w strajku szkolnym, a później bojkocie szkolnictwa rosyjskiego.
W 1905 kontynuował naukę w Krakowie na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie studiował matematykę, fizykę i filozofię. Zerwał kontakty z PPS, poświęcił się wyłącznie nauce. Owocem tego był podręcznik dla 3 klasy gimnazjalnej (wydany wspólnie z Heleną Stattler) i tom Poezji jego autorstwa (wydany w 1907). W tym samym roku podjął studia na wydziale ekonomiczno-społecznym Ecole Libre des Sciences Politiques. Po ich ukończeniu przez rok, od 1910 do 1911, uczył matematyki w prywatnych szkołach w Klarysewie i Warszawie. W latach 1912–1914 ponownie studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim, lecz ich nie ukończył.
Wielka wojna Wybuch wojny zastał go podczas wakacji, spędzanych na Wołyniu. Powrócił do Warszawy, gdzie wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), w której przeszedł przeszkolenie wojskowe i podoficerskie. Posługiwał się pseudonimem Marek. W tym czasie działał aktywnie w PPS, redagując m.in. publikacje partyjne. W sierpniu 1915 został sierżantem, a od 9 września tego roku służył w 1 pułku piechoty w składzie I Brygady Legionów Polskich. Walczył na froncie wschodnim, gdzie w lipcu 1916 brał udział w bitwie pod Kostiuchnówką. We wrześniu tego roku powrócił do Warszawy, gdzie został dowódcą plutonu w Batalionie Warszawskim POW. Później w Komendzie Naczelnej POW, następnie awansował na szefa żandarmerii Organizacji. W tym czasie pisał dla gazet „Rząd i Wojsko”, „Co Tydzień”, „Gazeta Nowa” i „Gazeta Polska”. Wkrótce został szefem Oddziału Informacyjno-Prasowego Komendy Naczelnej POW. W tym czasie rozpoczęła się jego bliska współpraca z Walerym Sławkiem. Od stycznia 1917 Jędrzejewicz pełnił funkcję szefa kancelarii Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu. Następnie ukończył Szkołę Oficerską POW i w maju 1917 został mianowany na pierwszy stopień oficerski. Był osobistym sekretarzem Piłsudskiego, tym samym wszedł w skład wąskiego grona jego bliskich współpracowników.
Po uwięzieniu większości kierownictwa POW w lecie 1917, przejął obowiązki wielu zaaresztowanych i stał się jednym z liderów działaczy niepodległościowych pozostających na wolności. Był redaktorem czasopisma piłsudczykowskiego Rząd i Wojsko, był także członkiem tzw. Konwentu Organizacji A (zakonspirowanego kierownictwa obozu zwolenników Józefa Piłsudskiego). Spod jego pióra wyszły pisma programowe: „POW i Niemcy” (1917), „POW – zadania i metody” (1918) oraz broszury: Józef Piłsudski (1919) i Nasz Wódz Naczelny (1920).
Od 1917 był dyrektorem Szkoły Realnej Nawrockiego w Warszawie, a od 1 września 1918 dyrektorem Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Łowiczu.
II Rzeczpospolita thumb|upright=0.9|Janusz Jędrzejewicz ok. 1928 thumb|upright=0.9|Studium portretowe Janusza Jędrzejewicza – rysunek kredą z 1932 roku, wykonany przez Henryka Grombeckiego w Warszawie 1 listopada 1918 uzyskał awans na porucznika. Rozpoczął pracę jako referent polityczny Dowództwa Okręgu Generalnego w Warszawie. Wziął udział w wyprawie wileńskiej, jako referent prasowy II Oddziału Sztabu Frontu Litewsko-Białoruskiego w Wilnie. W końcu sierpnia tego roku objął kierownictwo Sekcji Oświatowo Kulturalnej Oddziału III Naukowo-Szkolnego Ministerstwa Spraw Wojskowych. W maju 1920 został szefem sekcji ofensywy i defensywy Sztabu Armii Rezerwowej. Po odparciu zagrożenia bolszewickiego objął szefostwo Wydziału V Naukowo-Szkolnego w Oddziale III Sztabu Generalnego. W kwietniu 1921 został majorem, we wrześniu 1923 na własną prośbę przeszedł do rezerwyDziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 69 z 01.11.1923 r.. Po zwolnieniu z wojska poświęcił się pracy oświatowej – uczył matematyki w gimnazjum, był kierownikiem kursów dla dorosłych magistratu warszawskiego, zajmował także stanowisko dyrektora Seminarium Nauczycielskiego S. Konarskiego w Warszawie (1924–1926). W tym czasie prowadził jednak także działalność polityczną – od 1922 redagował m.in. piłsudczykowską Drogę. W latach 1923–1924 prowadził wykłady na kursach dla dorosłych, które organizowały władze Warszawy. Natomiast w okresie 1924–1925 współredagował Wspomnienia legionowe, a w sierpniu 1924 wszedł w skład zarządu Związku Legionistów Polskich. Od 1924 był też dyrektorem Powszechnego Uniwersytetu Korespondencyjnego, a także pełnił funkcję dyrektora Seminarium Nauczycielskiego im. Stanisława Konarskiego w Warszawie. Od 1926 redagował miesięcznik Wiedza i Życie, którego był założycielem.
Podczas zamachu majowego opowiedział się po stronie marszałka, w trakcie działań zbrojnych znajdował się w Komendzie Miasta na warszawskim Placu Saskim. Następnie znalazł zatrudnienie w Prezydium Rady Ministrów, gdzie pełnił funkcję urzędnika do specjalnych poruczeń. Później trafił do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Był urzędnikiem do zleceń przy prezesie Rady Ministrów, a później (od kwietnia 1927) wizytatorem we wspomnianym ministerstwie.
Poseł Pod koniec 1927 otrzymał od Walerego Sławka propozycję kandydowania do Sejmu z listy Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem, na co się zgodził. Swą decyzję motywował następująco: Wszedł do Sejmu w marcu 1928, jako przedstawiciel okręgu Częstochowa-Radomsko. Był członkiem parlamentarnych komisji konstytucyjnej i oświatowej.
Sławek mianował go na pierwszego wiceprezesa BBWR, a gdy w 1930 został premierem, Jędrzejewicz został p.o. prezesa Bloku. Od marca 1929 stał na czele grupy Zrąb, złożonej z piłsudczykowskich działaczy oświatowych, skupionych wokół kwartalnika o tej samej nazwie (wydawanego w okresie 1930–1936). W 1930 był jednym z założycieli Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej w Wilnie oraz działającej przy nim Szkoły Nauk Politycznych (przez rok był jej dyrektorem).
Minister WRiOP thumb|upright=1.3|Walery Sławek, Roman Górecki, Aleksander Prystor, Jan Piłsudski i Janusz Jędrzejewicz
Po śmierci ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego Sławomira Czerwińskiego, 12 sierpnia 1931 stanął na czele tego resortu. Energicznie przystąpił do wprowadzania w życie reformy systemu oświatowego własnego pomysłu. Była ona wyrazem sanacyjnej polityki oświatowej zmierzającej do zróżnicowania wykształcenia społeczeństwa i zarazem związania młodzieży z rządzącym obozem.
Jędrzejewicz zmierzał do ogarnięcia wpływami obozu piłsudczykowskiego polityki oświatowej, naukowej i kulturalnej. Z jego inicjatywy zlikwidowano 52 katedry w szkołach akademickich, co środowisko naukowe traktowało jako rewanż władzy na profesorach za protesty przeciw umieszczeniu polityków opozycji w twierdzy wojskowej w Brześciu w 1930. Do sukcesów ministra należą ustawy, którą Sejm przyjął: 11 marca 1932 ustawę o ustroju szkolnictwa, a 15 marca 1933 ustawę o państwowych szkołach akademickich. Ustawa szkolna ujednolicała w znacznym stopniu szkoły średnie, umożliwiając również wstęp na wyższe uczelnie absolwentom liceów zawodowych. Reforma ustanawiała powszechny obowiązek szkolny na szczeblu szkoły powszechnej (odpowiednik dzisiejszej szkoły podstawowej). Następnym etapem była sześcioklasowa szkoła ogólnokształcąca, którą podzielono na dwa etapy: czteroletnie gimnazjum ogólnokształcące i dwuletnie liceum ogólnokształcące. Szkoła podstawowa była szkołą siedmioletnią (ostatnia klasa była przeznaczona dla uczniów nie kontynuujących dalszej nauki). Utworzono trzy typy szkoły powszechnej: pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia. Warunkiem przyjęcia do klasy pierwszej czteroletniego gimnazjum było ukończenie 12 roku życia oraz wykazanie się wykształceniem, objętym programem sześciu klas szkoły powszechnej stopnia trzeciego. W tym celu należało zdać egzamin wstępny. Ukończenie gimnazjum dawało tzw. małą maturę i umożliwiało dalsze kształcenie w dwuletnim liceum ogólnokształcącym, liceum zawodowym lub trzyletnim liceum pedagogicznym. Liceum ogólnokształcące było z założenia elitarne. Można było w nim wybrać jedną ze specjalizacji: klasyczną (z łaciną i greką), humanistyczną (z samą łaciną), matematyczno-fizyczną i przyrodniczą (dwa ostatnie bez nauki języków starożytnych). Absolwenci przystępowali do egzaminu dojrzałości (tzw. duża matura). Otrzymanie świadectwa dojrzałości umożliwiało dalszą naukę na wyższych uczelniach. Elementami struktury ówczesnego szkolnictwa były też szkoły zawodowe (w tym licea zawodowe) i trzyletnie licea pedagogiczne. Jednym z elementów reformy było odrzucenie jakiegokolwiek zróżnicowania klas gimnazjalnych, tym samym zdecydowanie, że cała młodzież gimnazjum musi uczyć się według jednego programu, obejmującego we wszystkich klasach obowiązkową naukę łaciny. Zróżnicowanie programowe zostało ograniczone do klas dwuletniego liceum ogólnokształcącego. Słabym elementem reformy było wprowadzenie trzech stopni organizacyjnych na poziomie szkoły powszechnej. Np. siedmioletnia szkoła powszechna pierwszego stopnia organizowana głównie na wsi, realizowała program tylko 4 klas i nie dawała uprawnień do podejmowania nauki w gimnazjum. Obowiązującym elementem przed reformą było ośmioletnie gimnazjum.