Grudna – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie obornickim, w gminie Rogoźno.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Kiedyś nazywała się inaczej niż obecnie – Grodna. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1388 gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „Grodna”, 1442 „Grodno”, 1444 „Grodnya”.

Od Grodna, dawnej nazwy miejscowej wsi Grudna, pochodzi polskie odmiejscowe, szlacheckie nazwisko Grudzińskich lub Grodzeńskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością szlachecką należącą do lokalnej szlachty polskiej z rodu Grodzieńskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1449 miejscowość leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1508 należała do parafii Rogoźno.

Pierwszy zachowany zapis o wsi pochodzi z XIV wiecznych zapisów sądowych. W 1388 Biegun sołtys wsi Grodna wygrał spór z Nieborzą, „z młyna w Jardanowicach” (obecnie to wieś Wiardunki) o 5 grzywien z tytułu poręki .

W 1402 odnotowani zostali dziedzice wsi Przecław i Zofia, rodzeństwo Jarosława Gołutowskiego z Gołutowa w powiecie pyzdrskim (obecnie to Gułtowy). W 1417 Jaracz dziedzic grodzieński był w sporze z uczciwą Alcją ze wsi Jasienie koło Swarzędza. Jego potomkowie przyjęli od nazwy wsi odmiejscowe nazwisko Grodzieńskich zwanych także alternatywnie Grudzieńskimi.

W XV wieku właścicielami we wsi byli synowie Jaracza Jan i Andrzej Grudzińscy. W latach 1442-1480 odnotowany został syn Jaracza Jan Grudziński (zwany też Grodzeńskim) z Grodna ale także z Wełny. W 1442 został pozwany przez Szczepana Jardanowskiego kanonika poznańskiego o zwrot dwóch grzywien, które Grudziński był winien krewnemu (łac. „nepos”) kanonikowi, zmarłemu na Węgrzech. W 1445 Jan Grudziński podzielił się dobrami ze swoim bratem Andrzejem Grudzińskim zapisując swojej żonie Katarzynie po 150 grzywien posagu oraz wiana na połowie swoich części w Godnie, Parkowie, Wełnie i w młynie zwanym Jaracz (obecnie wieś Jaracz. W 1472 został odnotowany wraz ze swoim wujem Andrzeja synem Mikołaja Chybskiego, który posiadał część Ocieszyna. W 1474 wraz ze stryjem córek Andrzeja Sobiejuchy z Modliszewa w powiecie gnieźnieńskim. W 1475 Jan Grudziński zapisał czynsz jednej grzywny od sumy 11 grzywien na wsi Gudna i Wełna księdzu Marcinowi w Rogoźnie w celu założenia altarii. W 1475 Jan Grudziński sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu Janowi, Dobrogostowi i Jakubowi z Bytkowa za 30 grzywien 3 łany w Grudnie. W 1476 zakupił od Anny z Karnowa w powiecie nakielskim, żony Mikołaja Włościborskiego, za kwotę 60 grzywien 1/10 Pawłowa w powiecie kcyńskim. W 1477 Jana Grudzińskiego odnotowano wraz ze stryjem Piotra Budziszewskiego. W 1480 Jan Grudziński odnotowany został jako świadek.

W latach 1444–1464 Jan Grudziński notowany był wraz z bratem Andrzejem Grudzińskim. W 1444 otrzymali oni od Katarzyny żony Wierzbięty z Pawłowa w powiecie kcyńskim oraz od Małgorzaty i Doroty sióstr z Pawłowa części we wsiach Grudna, Parkowo i Wełna, a w zamian dali im części w Pawłowie i w Czesławicach w powiecie kcyńskim oraz 200 grzywien. W 1444 sprzedali z zastrzeżeniem prawa odkupu braciom Janowi i Mikołajowi z Komornik koło Kostrzyna za 160 grzywien swoje części w Garbach koło Swarzędza. W 1445 bracia Grudzińscy sprzedali tym braciom z zastrzeżeniem prawa odkupu za 200 grzywien części w Garbach. W 1445 Grudzińscy podzielili się częściami w Gudnie, Wełnie, Parkowie, młynem Jaracz oraz w Rudzie koło Grodny. W 1446 bracia należeli do licznego grona patronów altarii św. Stanisława w katedrze gnieźnieńskiej. W 1446 Jan i Andrzej z Gudny sprzedali Janowi i Mikołajowi z Komornik za 400 grzywien swoje części w Garbach oraz zapisali Mikołajowi z Kiszkowa (powiat gnieźnieński) altaryście ołtarza NMP i świętych Piotra i Andrzeja czynsz roczny w wysokości jednej grzywny od sumy 12 grzywien. W 1449 bracia Grudzińscy zakupili od braci Filipa i Stanisława dziedziców niedzielnych w Wełnie za 70 grzywien połowę wsi Parkowo oraz Wełny, część Gudny, część młyna Jaracz, część Rudy, a równocześnie tym braciom Filipowi i Stanisławowi sprzedali z zastrzeżeniem prawa odkupu Parkowo za 400 grzywien i sprzedali im na wieczność 1/6 Rudy należącą do Grudny. W 1464 braci odnotowano jako stryjów Jadwigi z Lubienia Wielkiego w powiecie kaliskim (obecnie to Dobieszczyzna).

Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XVI wieku. W 1508 miał miejsce we wsi pobór od 9 łanów oraz od karczmy. W 1509 pobrano podatki od 9 łanów, sołtys gospodarował na 1,5 łana, odnotowano także karczmę. W 1563 miał miejsce pobór podatkowy od 8 łanów oraz karczmy dorocznej. W 1577 pobór zapłacił Andrzej Grudziński syn Zygmunta, wnuk Macieja Grudzińskiego. W 1580 Janusz Grudziński syn Zygmunta, wnuk Macieja zapłacił pobór od 5 łanów we wsi, zagrodnika oraz od niewielkiej rola karczmarza.

Wieś szlachecka położona była w 1580 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

II wojna światowa

W okresie II wojny światowej miejscowość została objęta zarówno wysiedleniami ludności polskiej jak zasiedleniami ludności niemieckiej. W 1939 po kampanii wrześniowej Wielkopolska została bezpośrednio anektowana przez III Rzeszę. Władze niemieckie utworzyły na jej terenie tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR.

W 1940 podczas drugiego planu wysiedleńczego w powiecie obornickim przeprowadzono masowe wysiedlenia ludności polskiej. Objęły one bogatych rolników posiadających duże gospodarstwa, właścicieli młynów oraz rodziny osób, które przed wojną wchodziły w skład zarządów gmin. W gminie Rogoźno z miejscowości Garbatka, Gościejewo, Grudna, Parkowo, Słomowo oraz Szczytno wysiedlenia przeprowadzała niemiecka żandarmeria Ordnungspolizei. Weszła ona do wsi o godzinie 3 nad ranem wysiedlając z tych wsi 42 rodziny – 240 osób. Wszystkich transportowano wozami konnymi do punktu zbornego w Obornikach, a następnie pociągiem do obozu przesiedleńczego w Łodzi oraz obozie w Konstantynowie Łódzkim. Po rewizji część młodych ludzi deportowano na przymusowe roboty do III Rzeszy, a pozostałych przewieziono w wagonach towarowych do dystryktów lubelskiego i krakowskiego w Generalnym Gubernatorstwie. W drodze zmarło sześcioro dzieci rodzin rolników wysiedlonych z Parkowa oraz czternastoletnia córka jednej z rodzin wysiedlonych ze Szczytna.

Okres PRL W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa pilskiego.

Zobacz też Grudna, Grudna Dolna, Grudna Górna, Grudna Kępska

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Rogoźno (gmina)