Grądy (niem. Gronden, od 1938 Grunden) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, w gminie Orzysz.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa suwalskiego.

Nazwa W dokumentach krzyżackich (1550) GrundenOtto Barkowski Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein.Altpreussische Forschungen, 11. Jahrgang 1934, H. 1, s. 220., później Gronden. Na mapie Districtus Reinensis (1663) Józefa Naronowicza-Narońskiego – GrondyJan Szeliga Rękopiśmienne mapy Prus Książęcych Józefa Naronowicza-Narońskiego z drugiej połowy XVII wieku. Biblioteka Narodowa, Warszawa, 1997, ilustracja nr 2.. Zarządzeniem Ministra Administracji Publicznej z 17 października 1949 roku o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości nadano miejscowości obowiązującą nazwę GrądyRozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 17 października 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()..

Historia Grądy lokowano 18 października 1550 roku, kiedy to Jan, sołtys z Orzysza (alte Schulz zum Ariss Jann), kupił od starosty ryńskiego Jerzego von Diebesa (Georg von Diebes) ein Ort BruchGrzegorz Białuński Osadnictwo regionu Wielkich Jezior Mazurskich od XIV do początku XVIII wieku – starostwo leckie (giżyckie) i ryńskie. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn, 1996, str. 71. między bagnem Kallen, a rzeką Orzyszą, na północ od Orzysza, co potwierdził książę Albrecht. W akcie lokacyjnym nie podano wielkości nadania. Z późniejszych źródeł wiadomo, ze Grądy liczyły 4 łany i były dobrami szlacheckimi. W trudnym do dokładnego sprecyzowania okresie w Grądach przebywali DrygalscyWojciech Kętrzyński O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich... Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1882, s. 485.. W 1669 roku dobra w Grądach nabył starosta ryński Jerzy Krzysztof Finck (Georg Christoff Fincken), otrzymał również wolne rybołówstwo, ale oddawał miód z barci i pasiek. W 1681 roku Finck sprzedał je staroście z Zelek Fryderykowi von Heydeckowi. W 1719 roku Grądy zaliczono do dóbr kulmerskich (Cöllmer). Według danych opublikowanych w 1821 roku w Grądach mieszkało 20 osóbNeues Topographisch-Statistisch-Geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. Zweiter Band G-Ko. Karl August Kümmel, Halle, 1821, s. 84.. W 1857 roku majątek liczył 51 mieszkańców, a jego dzierżawcą był Hugo ScheumanStatistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen. Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg, 1857, s. 300.. W 1864 roku w Grądach mieszkało 76 osób, a w 1867 roku – 82 osobyRudolf von Hippel Przegląd statystycznych i innych uwarunkowań powiatu Johannisburg na podstawie przeprowadzonego spisu powszechnego w dniu 3 grudnia 1867 r. wg zestawienia starosty von Hippela w roku 1868. Znad Pisy, 19-20. 2010/2011, s. 89.. Według danych opublikowanych w 1871 roku majątkiem o powierzchni 1400 mórg zarządzał Fr. Scheumann. Działała tu destylarniaGeneral-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer. Fr. Calsow, Berlin, 1871, s. 632, 633. W 1879 roku administratorem dóbr nadal był Fr. Scheumann, ale majątek był wielkości 344 hektarówHandbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche. I. Das Königreich Preussen. III. Lieferung. Die Provinz Ostpreussen Berlin, 1879, s. 202, 203. Według danych z 1907 roku Grądy były majątkiem o powierzchni 287 ha, którego właścicielem był Adolf PhillipHandbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche. I. Das Königreich Preussen. III. Band. Provinz Ostpreussen Nicolaische Verlags-Buchhandlung R. Stricker, Berlin 907, s. 464, 465..

Zabytki Zabytki ujęte w gminnej ewidencji zabytków: Dawny cmentarz ewangelicki założony w pierwszej ćwierci XIX wiekuKarta zabytku. Najstarszy zachowany nagrobek: Heinritte Joh. Scheumann †1815. Na cmentarzu znajduje się kwatera wojenna z okresu I wojny światowej. Według zachowanych inskrypcji pochowany w niej jest nieznany żołnierz armii rosyjskiej z 10. finnländische Inf. Regt. †1914-15.

Turystyka Przez Grądy przebiegają trzy szlaki rowerowe: szlak wokół jeziora OrzyszR. W. Pawlicki, P. Sikorski, M. Wierzba Przewodnik po ścieżkach rowerowych, Ziemia Orzyska. AFW Mazury, Orzysz, 2004, str. 49.. szlak po "Szwajcarii Orzyskiej"R. W. Pawlicki, P. Sikorski, M. Wierzba Przewodnik po ścieżkach rowerowych, Ziemia Orzyska. AFW Mazury, Orzysz, 2004, str. 73.. szlak rodzinnyR. W. Pawlicki, P. Sikorski, M. Wierzba Przewodnik po ścieżkach rowerowych, Ziemia Orzyska. AFW Mazury, Orzysz, 2004, str. 111.. W pobliżu wsi dwa punkty widokowe na okoliczny krajobraz i panoramę Orzysza.

Przypisy

Bibliografia

Barkowski, Otto. Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschunge. 11. Jahrgang, H. 1, s. 197–224, 1934. R. W. Pawlicki, P. Sikorski, M. Wierzba, Przewodnik po ścieżkach rowerowych, Ziemia Orzyska, Orzysz, 2004, str. 135,

Linki zewnętrzne

Kategoria:Orzysz (gmina)