thumb|Widok w Nowosiółkach Nowosiółki (także Pokropiwne) – wieś w Polsce, położona w województwie lubelskim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Telatyn. Przez wieś przepływa rzeka Kmiczynka.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zamojskiego.

Powierzchnia wsi to 11,62  km².

Wieś jest sołectwem w gminie Telatyn. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 462 mieszkańców.

Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii Przemienienia Pańskiego.

Części wsi + Integralne części wsi Nowosiółki SIMC Nazwa Rodzaj0901631 Kolonia Nowosiółki część wsi0901648 Majdan część wsi0901654 Nowosiółki-Osada osada

Historia Historia wsi Nowosiółki Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1472 roku, kiedy notowano tu 6 і 1/4 łana użytków, 2 karczmy oraz cerkiew. W tym roku zapis królewski na Nowosiółki otrzymał Mikołaj Zbrożek z Żernik. W latach 1486–1491 dziedzicem wsi był Mikołaj Lipski herbu Korczak, który był ożeniony pierwszy raz z Anną z Wareszyna і po raz drugi z Dorotą, córką Ramsza z Oleszyc, której zapisał 400 grzywien posagu і wiana na Nowosiółkach. W 1502 roku Jan Lipski zastawił wieś Dawidowi z Horyszowa. Następnie dobra były w posiadaniu syna Jana – Stanisława Lipskiego, żonatego pierwszy raz z Barbarą z Udryckich і po raz drugi z Sienieńską. W 1577 roku ich synowie Mikołaj і Jan dopełnili działu dóbr: Lipska, Woli Lipskiej, Szewni, Suchej Woli, Hruszki, Hutek, Nowosiółek і Żniatyna. Tutejsze dobra zapewne odziedziczył Jan, który w 1578 roku notowany był jako właściciel 8 łanów użytków, 4 zagrodników z ziemią, 2 komorników і cerkwi w Nowosiółkach. Jeszcze w 1629 roku wieś należała do Jana Lipskiego. W 1678 roku właścicielem Nowosiółek był Stefan Zamoyski. Wkrótce jednak nastąpiła zmiana własności і w 1681-82 roku wieś należała do Żulińskiego, a ok. 1700 roku do Chamca і Dunina.

bezramki|tło

Na mapie z lat 1779–1782 widoczne są na terenie Nowosiółek elementy obronne dworu.

Obwarowania miały postać czworobocznego narysu obwarowań z czterema bastejami. Od zachodu istniała w założeniu obronnym brama, a wewnątrz wałów były dwa budynki. Budowla obronna powstała prawdopodobnie w XVI lub XVII wieku.

Najdokładniejsze ślady historii miejscowości dotyczą drugiej połowy XVII wieku, kiedy właścicielem dóbr w Nowosiółkach był Karol Tarło, wojewoda lubelski i starosta stężycki. W tym czasie zapewne dokonano przebudowy dworu, jak i postawiono nową cerkiew greckokatolicką. W późniejszym czasie, po śmierci Tarły a dokładnie w 1733 roku, Aleksander Młodecki został obligatoryjnym posesorem dóbr nowosielskich – wsi Nowosiółki Pokropiwne i Sahryń oraz części wsi Suszów i Wasylów PokropiwnySeweryn Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. I-XV, Warszawa 1904-1931.. Powiązane było to z brakiem spłaty długu jaki udzielił Młodecki, Karolowi Tarle. W związku z powyższym zastaw w postaci dóbr nowosielskich pozostał w ręku Aleksandra Młodeckiego. Następnie majątek przekazywany był na sukcesorów Młodeckiego przez następnych 40 lat, zaś dwór nowosielski pełnił funkcję ich głównej rezydencji. Chwilowym właścicielem Nowosiółek po zajęciu wsi w posesję obligatoryjną przez zastaw był kanonik gnieźnieński Józef Antoni Łaszcz. Kolejno ziemie przechodziły w posiadanie rodziny Trębińskich, Rastawieckich, Epsteinów i Świeżawskich, którzy byli ostatnimi właścicielami majątku dworskiego.

Odmiennie niż obecnie, pierwotnie Nowosiółki były związane ziemią bełską, która tworzyła oddzielne księstwo podległe książętom z linii Piastów mazowieckich. W 1772 w związku z pierwszym rozbiorem Polski, wieś znalazła się w granicach zaboru austriackiego, stan taki przetrwał do 1809 r., kiedy to w wyniku powiększenia Księstwa Warszawskiego Nowosiółki znalazły się w jego granicach. Kolejna zmiana przynależności administracyjnej tej miejscowości miała miejsce w 1815r., kiedy to włączono ją do utworzonego na kongresie wiedeńskim Królestwa Polskiego, zależnego od Cesarstwa Rosyjskiego, w granicach którego znajdowała się do odzyskania przez Polskę niepodległości.

Kościół Budowa obecnego kościoła w Nowosiółkach rozpoczęła po 1804 roku z fundacji Ludwika barona Rastawieckiego herbu Sas, który w tym samym roku kupił majątek w Nowosiółkach za wiano jakie otrzymała w związku ze ślubem w dniu 18 maja 1803 roku w Warszawie, jego żona Teresa Rastawiecka z Krajewskich herbu Trzaska. W związku z wychowaniem w wierze rzymskokatolickiej Ludwik Rastawiecki na zakupionym majątku, wzniósł kaplicę, która na przestrzeni dziejów sprawowała także funkcję cerkwi prawosławnej, a następnie kościoła rzymskokatolickiego. Właściciel majątku Nowosiółki, Ludwik Rastawiecki urodził się w 1772 roku i był synem Andrzeja Rastawieckiego, który otrzymał w 1781 r. od cesarza Józefa II dziedziczny tytuł barona w Galicji. Ludwik w 1791 r. ukończył filozofię i prawo na Uniwersytecie Lwowskim, był paziem Stanisława Augusta (miał przy boku Jego czynić kompaniyą), później marszałkiem sejmiku tomaszowskiego, posłem na Sejm, aktywnym masonem – w 1812 r. mistrzem w świątyni Izis, w 1817 r. afiliowanym do loży Kazimierza Wielkiego. Ludwik był zarazem vice-prezesem zarządu powiatu zamojskiego, od 1831 był posłem na sejm oraz kasztelanem Królestwa Polskiego, od roku 1841 pełnił funkcję sędziego pokoju w powiecie tomaszowskiego. W związku z licznymi zasługami w roku 1850 otrzymał tytuł barona w Królestwie oraz był deputowanym konfederacji generalnej obu narodów do Fryderyka Augusta Saskiego i księcia warszawskiego.

We wzniesionej przez Rastawieckiego kaplicy stworzono dwa boczne ołtarze, a naprzeciw ołtarza głównego utworzono chór organowy, który wspierał się na dwóch filarach. Budynek został wymurowany z cegły z prywatnej cegielni Rastawieckiego z sygnowanymi na każdej cegle inicjałami LR. Cała świątynia została otynkowana na zewnątrz, a dach pokryty blaszanymi płytami. Fundator idąc za ówczesnym trendem epoki zlecił wybudowanie świątyni w stylu barokowo-klasycystyczny z wnętrzem opierającym się na iluzji malarskiej, zwłaszcza na sklepieniach oraz na ścianach bocznych poprzez malowanie postaci między innymi świętych z widocznym za nimi cieniem. Od strony północnej powstało prezbiterium, które zostało zamknięte półkoliście z dwoma oknami na przeciwnych stronach, a poniżej powstały dwie czworoboczne zakrystie. Najprawdopodobniej wtedy liturgię w kaplicy sprawował kapłan z parafii z Rzeplina, w której granicach wtedy znajdowały się NowosiółkiJanusz Adam Frykowski HISTORIA I ŚWIAT, nr 3 (2014) ISSN 2299-2464 Dzieje parafii unickiej pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Maziłach w świetle osiemnastowiecznych wizytacji kościelnych Wprowadzenie..

W dniu 1805 roku, na świat w dworku w Nowosiółkach przyszedł syn Rastawieckich, Edward, który lata młodości spędził na Lubelszczyźnie. W 1816 roku Ludwik baron Rastawiecki wraz z żoną i synem Edwardem, przeprowadził się do Warszawy. Wyjazd związany był z utworzeniem w 1815 roku na Kongresie Wiedeńskim, Królestwa Polskiego tak zwanej Kongresówki z poprzedzającego go Księstwa Warszawskiego. W tym czasie Nowosiółki znajdowały się nad samą granicą Królestwa Polskiego. Rastawieccy postanowili wyjechać, gdyż w Warszawie powstawały liczne szkoły, jak również Uniwersytet Warszawski, a więc oczywiste było, iż tam Edward zdobędzie lepsze wykształcenie. Przed rokiem 1807, wieś zgodnie z mapą z 1795 roku znajdowała się w granicach zaboru austriackiego, więc wszelkie kierunki gospodarcze, naukowe skupione były we Lwowie. Zmiana granic po roku 1815 zablokowała, możliwość wyjazdu do Lwowa, gdzie studia ukończył Ludwik baron Rastawiecki. Jedynym słusznym rozwiązaniem był wyjazd do Warszawy, gdyż wojna Napoleońska spowodowała przesuniecie się granic i po roku 1813 wieś znajdowała się w zaborze rosyjskim.

Po wyjeździe do Warszawy, baron Rastawiecki do Nowosiółek przyjeżdżał tylko okolicznościowo w celu sprawdzenia stanu majątku, którego był właścicielem. Spowodowało to pogorszenie stanu świątyni, gdyż mieszkańcy Nowosiółek nie mogli utrzymać tak dużego budynku w dobrym stanie. Popadnięcie kaplicy w stan niszczejącego budynku, związane było także z perturbacjami geopolitycznymi, gdyż Nowosiółki położone były nad samą granicą do roku 1830 Królestwa Polskiego, a w późniejszym czasie pomiędzy zaborem rosyjskim, a austriackim. Z pomocą w odrestaurowaniu świątyni przybył Edward baron Rastawiecki który w 1833 roku po śmierci matki Teresy Rastawieckiej w 1830 roku, przybył z Warszawy wraz ze swoim ojcem, który na stałe zamieszkał w dworku w Nowosiółkach. Wywołane było to zapewne także, wybuchem powstania listopadowego i związanymi z tym licznymi bitwami na terenie Warszawy. Rastawiecki postanowił w tym czasie znacząco rozbudować pałac w Dołhobyczowie, który znajdował się w majątku Rastawieckich oraz wyremontować kaplice w Nowosiółkach. Remont był bardzo znaczący, gdyż zbudowane zostało wtedy nowe sklepienie, a całość wnętrza pokryto nową polichromią. W podziemiach kaplicy pod ołtarzem głównym, utworzono mauzoleum Rastawieckich do którego przeniesiono z cmentarza z Dołhobyczowa ciało Teresy Rastawieckiej, a w 1847 roku po śmierci złożono ciało Ludwika barona Rastawieckiego, który zmarł w dworku w Nowosiółkach.

Wiele lat wcześniej przed powstaniem kaplicy Rastawieckich po drugiej stronie zbiornika wodnego znajdowała się świątynia – cerkiew greckokatolicka, wzniesiona z fundacji Starosty Stężyckiego Karola Tarło w XVII wieku pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP. Według spisu cerkwi 1930 roku przeprowadzonego w powiecie tomaszowskim wynika, iż świątynie początkowo zbudowano dla ludności rzymskokatolickiej, później przemianowano w cerkiew greckokatolicką, jednak ze spisów parochów dokonywanych na ziemi bełskiej wynika, iż parafia greckokatolicka istniała w Nowosiółkach od XVI wieku i wzniesiona świątynia od początku pełniła funkcję cerkwi.

Przeglądając spis konsystorzy diecezji chełmińskiej możemy przeczytać pierwsze dane o wyglądzie cerkwi w Nowosiółkach. Protokół wizytacji z 1732r., spisany przez kontrolujących parafię komisarzy: ks. Józefa Ostaszewskiego i ks. Mikołaja Sarobkiewicza mówi, iż ściany cerkwi były dobre, jednak dach wymagał remontu. Do wnętrza prowadziły pojedyncze drzwi osadzone na trzech żelaznych zawiasach i krukach, zamykane klamką. W budynku znajdowały się dwa okna w drewnianych ramach. Z opisu wynika, iż na wieży cerkwi znajdowały się cztery dzwony, zaś na elewacji dwa. W 1761 roku parafię wizytował biskup chełmski Maksymilian Ryłła i w sporządzonym wtedy protokole wizytacji wskazano, iż cerkiew w dachach i ścianach dobra, co może wskazywać, że od przedniej wizytacji został przeprowadzony remont świątyni, zapewne z fundacji Ludwiki Trębińskiej, która w tym czasie była właścicielem dóbr w Nowosiółkach. Dodatkowo w tym protokole pojawia się także zapis o drewnianej dzwonnicy obok cerkwi, jak i cmentarzu, który miał być ogrodzonyKonsystorz Greckokatolicki Chełmski.

Z protokołu wizytacji przeprowadzonej przez ks. Michała Grabowieckiego w 1775r., jak i wizytacji z roku 1780 wynika, iż stan cerkwi był dobry oraz w tym okresie powiększało się wyposażenie kościoła – cerkiew nabyła nowe chorągwie, obrazy, kielichy oraz szaty. W tych opisach została wymieniona pozłacana puszka pro conservando Venerabili, 2 kielichy (srebrny i cynowy), 2 pateny srebrna i cynowa, 2 cynowe gwiazdy, cynowa łyżeczka. Przez kolejne lata dokonywano zakupu nowych koron, przyrządów liturgicznych – ampułek, puryfikaterzy i korporałów.