Pełczyce () – osada w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Domaniów.

Informacje ogólne Wieś jest położona 7 kilometrów od Oławy, 7 kilometrów od siedziby gminy w Domaniowie i 26 kilometrów od Wrocławia. Znajduje się na trasie drogi wojewódzkiej nr 396.

Podział administracyjny W okresie pruskim Pełczyce należały do gminy z siedzibą w Marszowicach (Marschwitz), choć w 1885 r. należały do gminy z siedzibą w Gaju Oławskim (Goy). Urząd stanu cywilnego właściwy osadzie znajdował się w Gaju Oławskim (Goy, później Göllnerhain). Od 1816 r. Pełczyce należały do powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. do wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Do 1928 r. Pełczyce podzielone były na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) i obszar dworski (Gutsbezirk). W 1928 r. w wyniku reformy likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Pełczyce został podzielony między wsie gminne Pełczyce (Peltschütz) i Osiek (Hennersdorf).

Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1954 Pełczyce należały do gminy PolwicaWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1959 Pełczyce należały do gromady Gaj OławskiUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71), po jej zniesieniu w latach 1960-1968 były częścią gromady Godzinowice (utworzonej z połączenia gromad Gaj Oławski i Niwnik)Uchwała Nr 7 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 24 marca 1959 r. w sprawie połączenia gromady Gaj Oławski z gromadą Niwnik w powiecie oławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 30), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad, a w latach 1969-1972 osada przynależała do gromady WierzbnoUchwała Nr XXI/110/68 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 maja 1968 r. w sprawie zniesienia, łączenia i utworzenia niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 sierpnia 1968 r., Nr. 6, Poz. 33)Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny_Urząd_Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. Od 1973 r. Pełczyce są częścią gminy DomaniówUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. miejscowość należała do powiatu oławskiego województwa wrocławskiego. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie z powodu reformy administracyjnej z 1975 r. województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Do 29 kwietnia 2003 r. Pełczyce były przysiółkiem wsi Brzezimierz. Od 2003 r. osada istnieje jako odrębne sołectwo.

Nazwa Wzmianka o miejscowości pojawia się w łacińskim dokumencie z 1250 roku wydanym przez papieża Innocentego IV w Lyonie, gdzie wieś zanotowana została w zlatynizowanej, staropolskiej formie „Polczitcz”. Miejscowość została wymieniona w staropolskiej formie Pelciz w łacińskim dokumencie wydanym 13 sierpnia 1299 w Legnicy. Nazwa została później zgermanizowana na niemiecką Peltschütz.

W ciągu swojego istnienia Pełczyce nosiły następujące nazwy:

w XIII w.: Polganow 1232: Polganoro lub Pelcicz 1250: Polczitcz 1299: Pelciz 1322 i 1360: Pelczicz 1361: Poltschicz 1374: Poltschiz 1783: Peltschüz w XIX w. Połczyce (alternatywna polska nazwa wsi, wymieniona w tomie VII „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1886 r.) do 1945 r. Peltschütz (nazwa niemiecka wsi) od 1945 r. Pełczyce (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku, wcześniej występująca w tomie VII „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1886 r.)

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał nazwę wsi Peltschütz do grupy nazw miejscowości wywodzących się od imion ich zasadźców. Adamy podawał starosłowiańską nazwę miejscowości Polsicz, a także znaczenie tej nazwy miejscowości w języku niemieckim jako "Dorf des Bolko".

Historia Osada o pochodzeniu starosłowiańskim, będąca osadą majątkową w układzie ulicówki. Po raz pierwszy wspomniana jest w 1232 r. jako własność Bogdasza z Pełczyc, jednego z fundatorów kościoła w Brzezimierzu, który wraz z innymi fundatorami był zobowiązany uposażyć kościół w formie dziesięciny płaconej patronom kościoła - rodu Poduszków, który miał w Brzezimierzu swoją siedzibę. Obowiązek ten został potwierdzony w 1299 r. przez biskupa wrocławskiego Jana. W 1264 r. Pełczyce przynależały do kościoła i parafii w Brzezimierzu, a w pierwszej połowie XIV w. należał do lekarza Emeryka, który próbował około 1335 r. sprzedać wieś kustoszowi z kapituły katedralnej we Wrocławiu i w związku z tym odmawiał płacenia dziesięciny rodowi Poduszków i proboszczowi parafii w Brzezimierzu. Proboszcz parafii w Brzezimierzu odwołał się do sądu, a sąd rozstrzygnął spór między plebanem parafii a kustoszem wrocławskiej kapituły katedralnej na korzyść parafii w Brzezimierzu.

Od połowy XIV w. do początku XVII w. Pełczyce należały do książąt oławskich. W 1374 r. Pełczyce otrzymały lokację na prawie niemieckim. W 1620 r. wieś jest wymieniana jako własność Heleny von Tschirnhausen z rodu Schenck. W 1783 r. właścicielem wsi był ród von Hubrich. W 1819 r. w posiadaniu Pełczyc znajdował się ród von Rosenberg-Lipinsky, a w 1830 r. wieś posiadał radny rejencjonalny von Heinen. W 1845 r. jako właściciel wsi wspomniany jest Adam Friedrich von Eicke z Marszowic (Marschwitz). Po śmierci Adama Friedricha von Eickego w 1862 r. właścicielem majątku ziemskiego w Pełczycach, jak też i w Marszowicach stał się rotmistrz August von Eicke. Między 1876 a 1886 r. majątek po Auguście von Eicke odziedziczył jego syn Siegfried von Eicke und Polwitz, a w 1931 r. właścicielem majątków w Pełczycach, Marszowicach i Gaju Oławskim stał się porucznik rezerwy Reichswehry i późniejszy członek niemieckiej nazistowskiej Schutzstaffel Dietrich von Eicke und Polwitz, który był właścicielem majątku w Pełczycach do końca II wojny światowej.

Gospodarka W pierwszej połowie XIX w. w Pełczycach funkcjonowały folwark, karczma, młyn z wiatrakiem, gorzelnia, kuźnia, trzy zakłady rzemieślnicze i zakład stolarski. We wsi odnotowano w 1845 r. uprawę rzepaku oraz działalność pszczelarską. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi gminnej (Landgemeinde) wynosiła 15 ha, z czego pola uprawne stanowiły 14 ha. Dochód netto z podatku gruntowego z pól wynosił 41,12 marek niemieckich za hektar. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) w tym samym roku wynosiła 193 ha, z czego pola uprawne stanowiły 185 ha, a lasy 1 ha. Dochód netto z podatku gruntowego z pól wynosił 40,73 marek niemieckich za hektar, a z lasów 14,10 marek za hektar. W 1931 r. powierzchnia katastralna Pełczyc wynosiła 207,7 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 40,91 reichsmarek za hektar. Najbliższe miejscowości stacje kolejowe znajdowały się w Oławie (Ohlau), a także w Marszowicach (Marschwitz).

W okresie PRL-u oraz do 1993 r. w Pełczycach znajdował się zakład rolny należący do jednostki w Polwicy będącego częścią państwowego gospodarstwa rolnego w PolwicyP. Poławski et al., Monografia powiatu oławskiego, s. 11 i 13.

Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie Pełczyc znajdują się następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi układ przestrzenny dawnego zespołu folwarcznego.

Demografia W 1783 r. populacja Pełczyc wynosiła 76 osób. W 1819 r. wieś zamieszkiwało 87 osób, w 1830 r. 96 osób, a w 1845 r. 110 osób. W 1871 r. wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) zamieszkiwało 37 osób, a obszar dworski (Gutsbezirk) zamieszkiwało 116 osób. W 1885 r. były to odpowiednio 68 i 66 osób, w 1895 r. 87 i 77 osób, a w 1905 r. 73 i 65. W 1925 r. Pełczyce zamieszkiwało 134 osoby, w 1935 r. 122 osoby, a cztery lata później 120 osób. W 2011 r. Pełczyce było zamieszkiwane przez 86 osóbGUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r., a w 2023 r. mieszkały 82 osobyRaport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku, s. 4.

W 1925 r. na 134 mieszkańców wsi 60 było mężczyznami, a 74 było kobietami. W Pełczycach mieszkało 102 ewangelików i 28 katolików. Ewangelicy podlegali zborowi w Marszowicach (Marschwitz), choć w latach 1885-1895 podlegali zborowi w Brzezimierzu (Wüstebriese). Natomiast katolicy podlegali do 1891 r. parafii w Osieku (Hennersdorf), a następnie parafii w Niwniku (Niefnig, później Kresseheim).

Zobacz też Pełczyce

Przypisy

Bibliografia

"Peltschütz" w serwisie "Familienforschung Kreis Ohlau" (dostęp 2026-06-16) Raport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku (dostęp 2026-07-16) Paweł Poławski, Zuzanna Brzozowska, Marta Kiełkowska, Agata Komendant, Piotr Wieczorek, Monografia powiatu oławskiego, [załącznik nr 2c, w:] Departament Analiz Ekonomicznych i Prognoz, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Rynki pracy na obszarach popegeerowskich. Raport z badań, Warszawa 2008. (dostęp 2026-07-16) Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów) Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 122

Kategoria:Domaniów (gmina)