Iosif Aleksandrowicz Brodski (; ur. 24 maja 1940 w Leningradzie, zm. 28 stycznia 1996 w Nowym Jorku) – rosyjsko-amerykański poeta i eseista. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1987.
W ZSRR skazany na przymusowe roboty za „pasożytnictwo” w 1964. W 1972 pozbawiony obywatelstwa i wydalony ze Związku Radzieckiego. Zamieszkał w Nowym Jorku, gdzie wykładał na różnych uczelniach. W latach 1991–1992 został laureatem Biblioteki Kongresu. Uhonorowano go Nagrodą Nobla w dziedzinie literatury za 1987 rok za „uniwersalne wartości całokształtu twórczości literackiej, odznaczające się jasnością myśli i poetycką siłą”. Życiorys Pochodził z zasymilowanej inteligenckiej rodziny żydowskiej. W wieku piętnastu lat opuścił szkołę. W młodości nauczył się języka polskiego; później tłumaczył poezję m.in. Herberta, Gałczyńskiego i Miłosza. Później był członkiem zespołu redakcyjnego Zeszytów Literackich. Pisać wiersze zaczął w 1957 roku. W 1964 roku został skazany na 5 lat przymusowych robót w rejonie Archangielska za „społeczne pasożytnictwo”. W 1965 zwolniony po protestach opinii międzynarodowej. W 1972 roku został zmuszony do wyjazdu z ZSRR. Po krótkim pobycie w Wiedniu zamieszkał w Nowym Jorku. Otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury za 1987 rok. W swoich wierszach inspirował się m.in. utworami Mariny Cwietajewej, Anny Achmatowej i Osipa Mandelsztama. Czerpał m.in. z poezji romantycznej, poezji metafizycznej i twórczości akmeistów. W swoich utworach stosował zarówno wysokie słownictwo, jak i mowę potoczną. Do głównych tematów jego wierszy należą: sprzeciw wobec totalitaryzmu, samotność, kruchość życia ludzkiego, śmierć, niebyt oraz rozważania na temat czasu i przestrzeni.
Zmarł na zawał mięśnia sercowego. Pochowano go na cmentarzu na wyspie San Michele w Wenecji, którą pokochał, i której poświęcił esej Znak wodny.
Wybrana twórczość Źródło: Rok podany przed tytułem książki jest datą 1. publikacji (nie powstania utworu).
Zbiory wierszy i poematów Język rosyjski 1963: Izaak i Abraham (Исаак и Авраам) 1965: Wiersze i poematy (Стихотворения и поэмы) 1970: Postój na pustyni (Остановка в пустыне) 1977: Koniec pięknej epoki (Конец прекрасной эпохи: Стихотворения 1964–1971) 1977: Część mowy (Часть речи: Стихотворения 1972–1976) 1979: Dyptyk Petersburski, czyli Przewodnik po przemianowanym mieście 1982: Elegie rzymskie (Римские элегии) 1983: Nowe stance do Augusty (Новые стансы к Августе (Стихи к М. Б., 1962–1982)) 1987: Urania (Урания) 1990: Uwagi paprotnika (Примечания папоротника) 1990: Jesienny krzyk jastrzębia (Осенний крик ястреба: стихотворения 1962–1989 годов) 1993: Kapadocja (Каппадокия) 1995: W okolicach Atlantydy (В окрестностях Атлантиды) 1996: Pejzaż z powodzią (Пейзаж с наводнением) 2011: Słon i Marus’ka (Слон и Маруська)
Język angielski 1967: Wielka elegia dla Johna Donne'a (Elegy for John Donne and Other Poems) 1973: Poezje wybrane (Selected poems) 1977: A Part of Speech 1981: Verses on the Winter Campaign 1980 1996: Wiersze ostatnie (So Forth) 2001: Wiersze bożonarodzeniowe (Nativity Poems)
Dramaty 1989: Marmur (Мрамор) 1991: Democracy!
Eseistyka 1986: Mniej niż ktoś (inne tytuły: W półtora pokoju, Śpiew wahadła; Less Than One): tom eseistyczny; pierwsze pełne wydanie po polsku: Znak, Kraków, 2006; wcześniej po polsku ukazywały się wybory esejów z tego zbioru pod tytułami: Mniej niż ktoś, w tłumaczeniu Michała Kłobukowskiego nakładem CDN w 1989 roku oraz Śpiew wahadła, nakładem „Zeszytów Literackich”, w latach 1989 i 1996 1992: Znak wodny (Watermark) 1995: Pochwała nudy (On Grief and Reason)
Filmy 2015: Brodski nie jest poetą (Бродский не поэт, Brodskij nie poet), film dokumentalny w reżyserii Ilji Biełowa o życiu Brodskiego po emigracji, głównie w Stanach Zjednoczonych, na podstawie rzadkich materiałów archiwalnych
Uwagi
Przypisy Książki – recenzje, opisy, oceny, opinie, dyskusje – BiblioNETka Sputnik: Brodski nie jest poetą Opis filmu na stronie 10. Sputnika nad Polską, dostęp 2016.11.08.
Bibliografia Źródła w języku polskim Jadwiga Szymak-Reiferowa, Josif Brodski, Katowice: „Śląsk”, 1993, s. 120 (seria: Sylwetki Pisarzy XX Wieku), . Jadwiga Szymak-Reiferowa, Czytając Brodskiego, Kraków: Wydawnictwo UJ, 1998, s. 246, . O Brodskim. Studia, szkice, refleksje, pod red. Piotra Fasta, Katowice: „Śląsk”, 1993, s. 173, . Piotr Fast, Spotkania z Brodskim, Wrocław: Wirydarz, 1996, s. 157, . Piotr Fast, Spotkania z Brodskim (dawne i nowe), Katowice: „Śląsk”, 2000, s. 167 (seria: Biblioteka Przeglądu Rusycystycznego, nr 4), . Joanna Madloch, Wczesna twórczość Josifa Brodskiego, Katowice: „Śląsk”, 2000, s. 158 (seria: Biblioteka Przeglądu Rusycystycznego, nr 3), . Brodski w analizach i interpretacjach, pod red. Piotra Fasta i Joanny Madloch, Katowice: „Śląsk”, 2000, s. 165 (seria: Biblioteka Przeglądu Rusycystycznego, nr 5), . Ewa Nikadem-Malinowska, Poezja i myśl. Twórczość Josifa Brodskiego jako fakt europejskiego dziedzictwa kulturowego, Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2004, s. 172, . Monika Grygiel, Poetycki świat wartości Josifa Brodskiego. Twórczość okresu 1957–1972, Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 2005, s. 207, .
Solomon Wołkow, Świat poety. Rozmowy z Josifem Brodskim, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2001, . Reszty nie trzeba. Rozmowy z Josifem Brodskim, zebrał i opracował Jerzy Illg, Katowice: „Książnica”, 1993, .
Linki zewnętrzne Katalog twórczości literackiej Iosifa Brodskiego w Bibliotece Narodowej Stenogram procesu z 1964: Суд над Иосифом Бродским Przekład stenogramu procesu z 1964: Kultura Paryż lipiec-sierpień 1964, Poezja przed sądem w Leningradzie s. 3–28
Kategoria:Amerykańscy nobliści Kategoria:Członkowie Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Śląskiego Kategoria:Dramaturdzy anglojęzyczni Kategoria:Eseiści anglojęzyczni Kategoria:Eseiści XX wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Petersburgu Kategoria:Nobliści – literatura Kategoria:Pisarze rosyjskojęzyczni Kategoria:Pisarze związani z Nowym Jorkiem Kategoria:Pisarze związani z Wenecją Kategoria:Pochówki we Włoszech Kategoria:Poeci anglojęzyczni Kategoria:Radzieccy poeci Kategoria:Rosyjscy dramaturdzy XX wieku Kategoria:Rosyjscy eseiści Kategoria:Rosyjscy poeci XX wieku Kategoria:Rosyjscy Żydzi Kategoria:Rosyjskie ofiary prześladowań komunistycznych 1917–1991 Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Zmarli w 1996