thumb|Deklaracja praw człowieka i obywatela przedstawiona w formie zbliżonej do Dekalogu Deklaracja praw człowieka i obywatela () – dokument programowy rewolucji francuskiej, uchwalony 26 sierpnia 1789 przez Konstytuantę. Wywodziła się z filozoficznych i politycznych nurtów oświecenia (Jean-Jacques Rousseau, Monteskiusz, Denis Diderot, John Locke). W 1791 potępiona w liście pasterskim papieża Piusa VIChris Cook, John Stevenson: Leksykon nowożytnej historii Europy 1763-1999, Warszawa 2000, s.51., natomiast w roku 2003 została wpisana na listę UNESCO Pamięć Świata.
Spisana według projektu La Fayette’a, była wyrazem zmian zachodzących we Francji. Z 4 na 5 sierpnia Konstytuanta, znosząc ustrój feudalny, dała początek nowej erze w państwowości tego kraju. Wydanie samej Deklaracji było tylko początkiem szerokiego zakresu prac, które zostały podjęte.
Rozwiązania szczególne W jej treści można było wyodrębnić dwie podstawowe grupy zagadnień: zasady organizacji państwa: suwerenność narodu francuskiego, trójpodział władzy (wzorowana na podziale Monteskiusza), wolności i prawa obywatelskie (fundamentalne i nienaruszalne): wolność fizyczna i duchowa (wolność słowa i wyznania), prawo własności, bezpieczeństwo, opór przeciwko wszelkim formom ucisku, równość wobec prawa i sądu, nietykalność osobista, równy dostęp do urzędów i stanowisk.
Cel Deklaracja praw człowieka i obywatela miała na celu zapobieganie nadużyciom władzy (jakie występowało w monarchii absolutnej), umacniając podstawy nowego, republikańskiego porządku. Dokonywała tego, odwracając dotychczasowy porządek prawny: monarcha tracił pozycję suwerena, a stawał się nim naród i to wyłącznie od niego mogła pochodzić wszelka władza.
Deklaracja stanowiła tryumf filozofii oświecenia i jej przedstawicieli, których to poglądy znalazły w niej odzwierciedlenie. Była również daleko posuniętym osiągnięciem z dziedziny praw człowieka, dając im konstytucyjną gwarancję.
Deklaracja wywarła trwały wpływ na francuskie, a w dalszej kolejności również światowe ustawodawstwo oraz praktyki ustrojowe. Pojawiła się w preambule Konstytucji francuskiej z 1791 i stanowiła inspirację dla powstających konstytucji w niektórych państwach. Powołuje się na nią także wstęp do obowiązującej Konstytucji Republiki Francuskiej z 1958.
Prawa mężczyzn i prawa kobiet Postanowienia Deklaracji praw człowieka i obywatela obejmowały równouprawnieniem jedynie mężczyzn. Wbrew apelom Nicolasa de Condorceta Konstytuanta odrzuciła objęcie kobiet prawami człowieka, co skłoniło Olimpię de Gouges do opublikowania Deklaracji praw kobiety i obywatelki we wrześniu 1791.
Zobacz też
Deklaracja niepodległości Stanów Zjednoczonych
Przypisy
Bibliografia Katarzyna Sójka-Zielińska: Historia prawa, wydanie 4, Warszawa 1993. Krystyna Kamińska, Andrzej Gaca: Historie powszechna ustrojów państwowych, TNOiK 2002. Deklaracja praw człowieka i obywatela w austriackim języku migowym transmitowane przez niesłyszących aktor i tłumacz Horst Dittrich, opublikowanym przez Arbos - Społeczeństwo dla Muzyki i Teatru, , ARBOS Edition © & ® 2012 (link) Georg Jellinek, Deklaracja praw człowieka i obywatela
Kategoria:1789 w Europie Kategoria:Dokumenty Kategoria:Historia prawa francuskiego Kategoria:Ochrona praw człowieka Kategoria:Obiekty z listy Pamięć Świata Kategoria:Rewolucja francuska