Erozja – proces niszczenia powierzchni terenu przez wodę, wiatr, słońce, siłę grawitacji i działalność organizmów.
Efekty działania erozji zmiana rzeźby terenu (na przykład ujawnienie monolitu), a czasami także zmiana struktury podłoża, w przypadku erozji skał, efektem jest rozpoczęcie procesów glebotwórczych, w przypadku erozji gleby, efektem jest obniżenie jej wartości, a czasem wręcz jej usunięcie i odsłonięcie skalistego podłoża.
Rodzaje erozji w zależności od działającego czynnika thumb|Erozja skał nadmorskich – widoczne nierównomierne zniszczenie skał wynikające ze zróżnicowanej twardości thumb|Erozja morska (Wybrzeże Słowińskie)
erozja lodowcowa (glacjalna) to żłobienie terenu przez płynący lodowiec, który: wygładza podłoże – detersja wyrywa duże odłamki skalne z podłoża – detrakcja zdziera całe podłoże – egzaracja.
erozja wodna erozja deszczowa (ablacja deszczowa) – spłukiwanie luźnej, wierzchniej warstwy terenu (zwłaszcza cząstek gleby) przez wody deszczowe erozja rzeczna – przenoszenie cząstek przez prąd rzeki bądź falowanie wody: W górnym biegu rzeki występują: erozja wgłębna – polega na wcinaniu się rzeki w koryto rzeczne poprzez niszczenie go przez niesiony przez rzekę materiał skalnyEfekty: tworzenie się dolin głębokich i wąskich V-kształtnych erozja wsteczna – cofanie się źródeł rzeki w kierunku działu wodnego (może doprowadzić do przejęcia początkowego odcinka innej rzeki tzw. kaptaż).Efekty: łączenie się dwóch cieków w odcinkach źródliskowych (kaptaż), wyrównywanie się brzegów rzeki i „cofanie się” wodospadów, powstawanie kotłów eworsyjnych W środkowym biegu rzeki: erozja boczna – podmywanie brzegów rzeki, spowodowane nierównomiernym nurtem rzecznymEfekty: meandry (zakola rzeczne), starorzecza (meandry odcięte od głównej rzeki wałem ziemi – groblą), łachy (wyspy rzeczne), niszczenie brzegów erozja denna – żłobienie dna rzeki przez płynącą wodę i niesiony przez nią materiał.Efekty: powstają terasy zalewowe W dolnym biegu rzeki zwykle nad erozją przeważa akumulacja osadów niesionych przez rzekęEfekty: powstawanie form ujść rzecznych: delt i estuariów. erozja morska (abrazja) – niszczenie brzegów przez falowanie i pływy (przypływy i odpływy)
Negatywne skutki: rolnictwo: zmniejszanie miąższości gleby wymywanie składników pokarmowych pogorszenie struktury gleby straty powierzchni uprawnej (wąwozy, żłobiny itp.) niszczenie roślin uprawnych gospodarka wodna: pogorszenie stosunków hydrologicznych pogorszenie warunków eksploatacji urządzeń hydrotechnicznych wzrost spływu powierzchniowego spadek retencji zmiany przepływów rzek wzrost sedymentacji rzecznej (zagrożenie powodziowe)
erozja eoliczna (wiatrowa) to przenoszenie cząstek gleby i rozkruszonych skał przez wiatr (deflacja), szlifowanie skał przez niesione przez wiatr ziarna piasku (korazja) oraz deponowanie cząstek na powierzchni gleby (akumulacja) (wydmy).
ruchy masowe thumb to zespół procesów, z których siłą sprawczą jest przyciąganie ziemskie. Wyróżnia się m.in.: Odpadanie – odrywanie się od litego podłoża i spadanie fragmentów zwietrzałej skały Obrywanie – obrywanie się mas skalnych bądź ziemnych z nawisów, przy czym oderwane elementy przemieszczają się drogą powietrzną. Osuwanie – na ogół szybkie przemieszczanie się w dół stoku mas glebowo-zwietrzelinowych. Osuwanie ma miejsce najczęściej na skutek nadmiernego uwilgotnienia lub zmian w rzeźbie terenu, powodujących zwiększenie nachylenia stoku, w wyniku czego traci on stateczność przyjmując różne płaszczyzny poślizgu. Spływy (soliflukcja) – spływanie nadmiernie uwilgotnionych mas glebowo-zwietrzelinowych po płaszczyźnie poślizgu utworzonej przez nierozmarzniętą jeszcze warstwę gruntu. Zachodzi najczęściej na utworach glebowych o dużej zawartości części ilastych i pyłowych, na stokach o wystawie północnej i spadkach powyżej 30%. Typową formą dla tego rodzaju erozji są jęzory soliflukcyjne. Pełzanie – mechanizm podobny do osuwania, jednak ruch mas ziemnych przebiega wolniej, miąższość przemieszczanej warstwy bywa znacznie większa. Osiadanie – powolne obniżanie się powierzchni terenu wskutek zmniejszenia objętości gruntu. Osiadanie często towarzyszy procesom sufozji.
Rodzaje erozji w zależności od skutku powierzchniowa – zmywanie i rozmywanie wierzchnich warstw gleby przez wodę lub rozwiewanie przez wiatr, liniowa – rozcinanie gleby przez skoncentrowany spływ wody, prowadzący zazwyczaj do powstawania form żłobinowych, głębokich rozcięć typu wąwozowego, rozbryzgowa – odrywanie i odrzucanie cząstek ziemnych przez krople deszczu i gradu, połączone z ubijaniem i zamulaniem powierzchni gleby, uprawowa – trwałe przemieszczanie gleby ku dołowi stoków pod wpływem działania narzędzi i maszyn rolniczych.
Czynniki wpływające na erozję Czynniki przeciwdziałające erozji: Osłona i wiązanie powierzchni gruntu poprzez rosnącą na niej roślinność Zabezpieczanie powierzchni gruntu poprzez systemy korzeniowe (tereny zdegradowane) Osłona i wiązanie powierzchni gruntu poprzez natrysk sklejających mas celulozowych Właściwa uprawa (agrotechnika przeciwerozyjna) Właściwe melioracje wodne
Czynniki sprzyjające erozji: Wycinanie i wypalanie lasów (zwłaszcza wilgotnych lasów równikowych) Źle prowadzone osuszanie terenów Likwidacja miedz w procesie łączenia małych gospodarstw w duże farmy Usuwanie murków, żywopłotów, zakrzewień i zadrzewień śródpolnych Zbyt intensywny wypas zwierząt Zła lokalizacja dróg Uprawa stromych stoków i dolinek śródzboczowych Uprawa wzdłuż stoku
Dokumenty Europejska Karta Gleby wymienia erozję jako jeden z elementów przed którym należy chronić glebę.
Zobacz też
wietrzenie, denudacja erozja wąwozowa
Przypisy
Bibliografia Józefaciuk Cz., Józefaciuk A., Nowocień E., Wawer R., 2002. Przeciwerozyjne zagospodarowanie zlewni wyżynnej potoku Grodarz z uwzględnieniem ograniczania występowania powodzi. Puławy . Wawer R., 2002. Vademecum nauk erozyjno-rolniczych. https://web.archive.org/web/20161202234149/http://www.erozja.iung.pulawy.pl/VademecumPl.htm, https://web.archive.org/web/20070925145536/http://www.erozja.iung.pulawy.pl/Vademecum/V1Pl.htm
Kategoria:Geomorfologia