Rabka-Zdrój (do 1999 RabkaRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw oraz rodzaju niektórych miejscowości w województwach: dolnośląskim, lubelskim, małopolskim, mazowieckim, opolskim, podkarpackim, śląskim, świętokrzyskim, warmińsko-mazurskim i wielkopolskim oraz obiektu fizjograficznego w województwie łódzkim ()., obecnie nazwa używana potocznie) – miasto w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, siedziba gminy Rabka-Zdrój. Położona jest w Kotlinie Rabczańskiej, na wysokości 500–560 m n.p.m., u ujścia potoków Poniczanki, Słonki i Skomielnianki do Raby.
Historia mały|Urząd Miejski w Rabce-Zdroju – Willa Konary mały|Tężnia Solankowa w Rabce-Zdroju mały|Kościół św. Marii Magdaleny mały|Muzeum im. Władysława Orkana mały|Restauracja Zdrojowa w Rabce-Zdroju oraz Fontanna ze Słoniami mały|Śląskie Centrum Rehabilitacyjno-Uzdrowiskowe w Rabce-Zdroju Nazwę po raz pierwszy wymienia, powołując się na dokument Bolesława Wstydliwego z 1254 roku, Jan Długosz w formie Sal in Rabschyca, co wskazywałoby, że już wówczas rabczańskie solanki były znane i prawdopodobnie wykorzystywane dla potrzeb klasztoru cystersów, na terenie dóbr których Rabka leżała.
W 1595 roku wieś położona w powiecie szczyrzyckim województwa krakowskiego była własnością kasztelanowej krakowskiej Anny z Sieniawskich Jordanowej.
Jak wspominał w 1860 roku Eugeniusz Janota w Przewodniku w wycieczkach na Babią Górę, do Tatr i Pienin „Na wschód od téj wsi ku wiosce Słoném zwanéj, leżącéj nad potokiem Słonką jest sześć źródeł wody słonéj, jodowobromowéj żelezistéj, od niepamiętnych czasów od górali Beskidowych na gubienie woli używanéj, lecz za doniesieniem jakiegoś lekarza 1813 roku z rozkazu rządu kamieniami zawalonych i strzeżonych, by wody nie brano. Z nazwy jednego z tych źródeł (na polu dworskiém) na szybisku wnosić wypada, że tu kiedyś były kopalnie, niezawodnie soli”Zasypywanie takich źródeł i ujęć słonych wód było pospolitym działaniem w Cesarstwie Austriackim, gdyż eksploatacja słonych wód i pozyskiwanie z nich soli godziło w państwowy monopol solny..
W wyniku badań przeprowadzonych w 1858 roku przez krakowskiego chemika Adolfa Aleksandrowicza i lekarza Fryderyka Skobla stwierdzono, że miejscowe solanki są jednymi z najsilniejszych solanek jodowo-bromowych w Europie. Jak zanotował we wspomnianym przewodniku E. Janota „ciepłota tych źródeł wynosi + 12 °C., ciężar gatunkowy niejednakowy; funt wody jednego źródła okazał 126.41, drugiego 177.6 ziarn pierwiastków leczniczych (chloru, jodu i bromu, węglanów alkalowych, żelaza i trochę wapna, prócz kwasu węglowego).” Pierwszy zakład kąpielowo-leczniczy powstał w 1864 roku, a osiem lat później otwarto zakład leczenia dzieci. Specyficzny mikroklimat spowodował, że Rabka szybko rozwijała się, zwłaszcza jako uzdrowisko dziecięce.
Podczas okupacji hitlerowskiej, w 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 650 Żydów. W sierpniu 1942 roku zostali wywiezieni do obozu zagłady w Bełżcu a część do getta w Nowym Targu.
Pod okupacją niemiecką działała szkoła policji bezpieczeństwa i SD, która kształciła także pewną liczbę polskich policjantów. 29 stycznia 1945 roku miasto zostało zajęte przez jednostki 38 Armii 4 Frontu Ukraińskiego. Poległo ok. 300 żołnierzy radzieckich, ku czci których w 1945 roku odsłonięto pomnik w Parku ZdrojowymRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Sport i Turystyka 1988, , s. 467..
Po II wojnie światowej był to obok Zakopanego ważny ośrodek leczenia gruźlicy. Kiedy przestała być ona uważana za chorobę społeczną, sanatoria (z największymi: Instytutem Matki i Dziecka z Warszawy oraz Śląskim Ośrodkiem Rehabilitacji Dzieci im. W. Pstrowskiego, obecnie im. Szebesty) stały się placówkami leczenia głównie astmy oskrzelowej i schorzeń górnych dróg oddechowych.
Kilka miesięcy po zakończeniu II wojny światowej na przełomie czerwca i lipca 1945 roku w willach położonych obok siebie: Juras, Stasin i Niemen Tymczasowy Komitet Pomocy dla Ludności Żydowskiej w Krakowie umieścił około setki dzieci żydowskich ocalałych z Holocaustu oraz 250 dorosłych osób. Wywołało to niechęć niektórych mieszkańców Rabki, w tym członków utworzonej w Prywatnym Gimnazjum Sanatoryjnym Męskim dr J. Wieczorkowskiego drużyny harcerskiej, która była przykrywką kilkunastoosobowej komórki Ruchu Oporu Armii Krajowej (ROAK). Grupa ta, z inspiracji szkolnego katechety ks. Józefa Hojoła, dokonała trzech zbrojnych napadów na dzieci, ostrzeliwując budynki z broni krótkiej i automatycznej, wrzucając do środka granat, a nawet używając panzerfausta (12, 19 i 26/27 sierpnia 1945 roku). Podczas tych ataków nikt nie zginął, ale spowodowały one podjęcie decyzji o likwidacji ośrodka od dnia 28 sierpnia 1945 roku. Wydarzenia te zaliczane są do serii ataków antysemickich ze strony ludności polskiej na ocalałych z wojny Żydów, których apogeum stanowił pogrom kielecki 4 lipca 1946 roku, i który spowodował masowy exodus polskich Żydów. Prawa miejskie Rabka uzyskała w 1953 roku.
W latach 1975–1998 w woj. nowosądeckim.
Współczesność mały|„Rabkoland” – Muzeum Orderu Uśmiechu mały|Teatr Lalek Rabcio mały|Bulwary nad Poniczanką Rabka nazywana jest „Miastem Dzieci Świata”. Tytuł ten w 1996 roku na wniosek Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu nadał miastu wojewoda małopolski. W tym samym roku utworzono w Szkole Podstawowej nr 2 w Rabce Muzeum Orderu Uśmiechu, obecnie przeniesione do nowej siedziby na terenie parku rozrywki dla dzieci „Rabkoland”.
Rabka ma własną scenę teatralną, jest nią Teatr Lalek „Rabcio”, a także pomnik Świętego Mikołaja stojący przed zabytkowym budynkiem nieczynnej już stacji kolejowej, nazwanej wówczas Domem Świętego Mikołaja. Obecnie budynek kolejowy służy Miejskiej Bibliotece.
W latach 1984–1994 w wilii „Chorążówka” (dziś nieistniejącej) przy ul. Nowy Świat Ruch Wiara i Światło prowadził dom wakacyjny dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną.
Od 1985 r. w Rabce jest organizowany Konkurs Recytatorski im. Antoniny Zachary–Wnękowej. Biorący w nim udział uczniowie szkół muszą zaprezentować dwa utwory poetów związanych z Podhalem, w tym jeden owej poetki.
W 1995 r. powstała Szkoła dla Dzieci Niewidomych i Słabowidzących im. św. Tereski w Rabce-Zdroju, będąca filią Zakładu dla Niewidomych w Laskach pod Warszawą.
W 1999 r. nazwa miasta została zmieniona z Rabki na Rabkę-Zdrój co podkreśliło uzdrowiskowy charakter miejscowości.
W parku zdrojowym znajduje się pomnik Jana Pawła II, przy którym ma początek jeden ze szlaków papieskich.
Od 2003 roku w Rabce-Zdroju prężnie funkcjonuje Młodzieżowa Rada Miejska w Rabce-Zdroju, która czynnie włącza się w gminne wydarzenia.
Jedną z atrakcji miasta jest uruchomiona 21 listopada 2006 fontanna przed Kawiarnią Zdrojową oraz uruchomione w czerwcu 2009 tężnie solankowe w Parku Zdrojowym, www.rabka.pl, dostęp 2009-06-23..
Od 2014 roku w Rabce-Zdroju odbywa się Międzynarodowy Festiwal Literatury DziecięcejMiędzynarodowy Festiwal Literatury Dziecięcej Rabka Festiwal..
W 2018 r. odsłonięto w parku Zdrojowym ławeczkę poetki Antoniny Zachary-Wnękowej z jej figurą naturalnej wielkości.
Zanieczyszczenie powietrza: Położenie geograficzne utrudnia wentylację miasta, przez co spowija je smog, szczególnie w sezonie grzewczym. Rabka znajduje się w czołówce rankingu polskich miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem.
Burmistrzowie Rabki od 1990 r. Źródło:
Witold Wnęk – 1990–1994
Jan Wieczorkowski – 1994–1998
Eligiusz Myśliwy – 1998–2002
Antoni Rapacz – 2002–2006
Ewa Przybyło – 2006–2018
Leszek Świder – 2018–
Integralne części miasta części miastaBalowa, Bednarzówka, Byłdoniówka, Chałupina, Do Biernata, Do Lużnej, Ddział, Dzielce, Ferdułówka, Florkówka, Gacówka, Gaje, Gawronówka, Gilówka, Golakówka, Górzańska Zagorda, Grzebieniówka, Jonówka, Kapicówka, Karkulówka, Kondysówka, Kowalczykówka, Krężelówka, Królówka, Krzysie, Księża Zagroda, Kudłaniówka, Leśniczówka, Luberdówka, Łęgi, Łopatówka, Majerz, Michałówka, Miśkowcówka, Mlekodajówka, Morgi, Nowy Świat, Ogielówka, Panoszkowa, Papieżówka, Pasieka, Piłówka, Plaskówka, Pod Kaplicą, Poddział, Potok, Potrówka, Rakówka, Rapaczówka, Rogowcówka, Rola, Ryplówka, Sieńkówka, Sierantówka, Słone, Smoleniówka, Sołtysówka, Sularzówka, Surówka, Szlabant, Śmietanówka, Tomalówka, U Gila, U Miśkowca, Wajdówka, Wojtyczówka, Worwówka, Za Wodą, Zabornia, Zającówka, Zaryte, Zębalówka, Żurkówka
Demografia Piramida wieku mieszkańców Rabki-Zdroju w 2014 roku: bezramki|upright=2.4|centruj
Etnografia Niektórzy badacze okolicznych mieszkańców określają jako „Lud rabczański”, nieco różniący się od innych grup góralskich. Ze względu na położenie Kotliny Rabczańskiej (ścieranie się ważnych szlaków handlowych i migracyjnych) miejsce to stanowiło ośrodek krzyżowania się wpływów różnych grup góralskich, w tym ZagórzanWincenty Pol w swej pracy "Rzut oka na północne stoki Karpat" z 1851 roku obszar Rabki zaliczał do regionu Zagórzan, określając tych nawet mianem Góralami od Rabki., Podhalan, Kliszczaków czy Babiogórców a nawet Orawian. W połowie XIX w. Wincenty Pol zaliczył Rabkę i okolice do górali zagórzańskich, zaś Seweryn Udziela w 1918 do Kliszczaków. Obecnie na Rabkę-Zdrój duży wpływ ma kultura Górali Podhalańskich (dotyczy to szczególnie stroju)Gorczański Park Narodowy.. Spora grupa osób uważa, że jest to północna podgrupa PodhalanGorczański Park Narodowy..
Transport Przez zachodnie krańce Rabki-Zdroju (Zabornię) przebiega droga ekspresowa S7 (będąca częścią trasy międzynarodowej E77). Oprócz tego w Rabce początek ma droga krajowa nr 47 a północnymi dzielnicami biegnie droga krajowa nr 28.
Ponadto przez Rabkę-Zdrój przebiega linia kolejowa nr 104 (Chabówka – Nowy Sącz). W mieście znajduje się przystanek kolejowy oraz nieczynna stacja Rabka Zaryte. Na przystanku Rabka Zdrój zatrzymują się i zmieniają kierunek jazdy pociągi regio łączące Kraków, Katowice i Zakopane oraz pociągi pospieszne łączące Gdynię z Zakopanem. Ponadto na obu stacjach zatrzymują się pociągi retro kursujące w kierunku Mszany Dolnej i Nowego Sącza.
Zabytki i inne atrakcje Zabytki i inne atrakcje na terenie miasta: drewniany kościół (1606, 1744–1778), obecnie siedziba Muzeum im. Władysława Orkana modrzewiowa organistówka z 1860 pełniąca funkcje hotelowe Kapliczka św. Floriana (XIX w.) Kościół św. Teresy i kapliczka zdrojowa z 1928 r. Stary cmentarz Państwowy Teatr Lalek „Rabcio” Muzeum Orderu Uśmiechu Muzeum Rekordów i Osobliwości Pozostałości zespołu dworskiego (XVIII w.). Kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny z początku XX w. Park rozrywki „Rabkoland” wiele cennych eksponatów kultury zagórzańskiej i wołoskiej (w tym szałasy wołoskie) znajduje się w prywatnym Muzeum Gorczańskim Jana Fudali – Muzeum Górali i Zbójników Stowarzyszenie Dawnej Rabki Czar organizuje imprezy kulturalne, bale i pokazy w stylu XIX w. alt=Piknik stowarzyszenia Dawnej Rabki Czar |mały|Piknik stowarzyszenia Dawnej Rabki Czar
Oświata Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku w Rabce-Zdroju Szkoła Podstawowa Nr 2 im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju Szkoła Podstawowa Nr 3 im. Adama Mickiewicza w Rabce-Zdroju Szkoła Podstawowa Nr 4 im. Jana Kochanowskiego w Rabce-Zdroju Katolicka Szkoła Podstawowa im. Najświętszej Rodziny z Nazaretu w Rabce-Zdroju I Liceum Ogólnokształcące im. Eugeniusza Romera w Rabce-Zdroju Zespół Szkół Uzdrowiskowych w Rabce-Zdroju Zespół Szkół im. ks. prof. Józefa Tischnera w Rabce-Zdroju – szkoła założona w 1991 r.; wywodzi się ze Studium Nauczycielskiego.
Uzdrowisko