mały|Ważka z rodziny gadziogłówkowatych: widoczne skrzydła przednie i tylne, kolorowymi literami oznaczono niektóre żyłki Skrzydło owada (łac. ala insecti, l.mn. alae) – dwuścienne, spłaszczone uwypuklenie (uchyłek) powłok ciała owadów, wzmocnione żyłkami, służące jako narząd lotu.

Opis

Wiadomości ogólne Skrzydła owadów są dwuściennymi (utworzonymi z dwóch warstw hipodermy) bocznymi uwypukleniami segmentów tułowia. Znajdują się między pleurytami a tergitami, łącząc się z tułowiem przez skleryty skrzydłowe (pteralia). Skrzydła są błoniaste lub zesklerotyzowane, wzmocnione żyłkami, które mogą tworzyć komórki. Użyłkowanie skrzydeł (zwłaszcza lotnych) jest bardzo charakterystyczną i ważną cechą wykorzystywaną w systematyce.

Występowanie mały|Karboński owad Stenodictya lobata Brongniart ,1890 (Palaeodictyoptera): widoczne boczne wyrostki przedtułowia oraz skrzydła przednie i tylne. mały|left|Karbońskie owady z rodziny Paoliidae z Sosnowca: zachowały się – podobnie jak często u owadów kopalnych w ogóle – jedynie skrzydła. Skrzydła są charakterystyczne dla przedstawicieli owadów uskrzydlonych, ale u niektórych przedstawicieli tej grupy wtórnie zanikły. O ile występują, są obecne wyłącznie u owadów dorosłych (imagines). Jedynie u jętek występują u dorosłych oraz w ostatnim stadium larwalnym (subimago). Zasadniczy podział systematyczny owadów uskrzydlonych oparty jest na możliwości składania skrzydeł wzdłuż tułowia: nie mają jej owady staroskrzydłe (w dzisiejszej faunie tylko ważki i jętki), mają ją owady nowoskrzydłe.

W różnych grupach systematycznych występuje różna liczba skrzydeł:

u niektórych grup kopalnych z nadrzędu Palaeodictyopterida występują trzy pary uwypukleń segmentów tułowia: krótkie na przedtułowiu oraz w pełni rozwinięte skrzydła na śródtułowiu i zatułowiu; u większości rzędów owadów występują dwie pary skrzydeł, przednie (alae anteriores) na śródtułowiu i tylne (alae posteriores) na zatułowiu; u muchówek występuje jedna para w pełni rozwiniętych skrzydeł na śródtułowiu, natomiast druga para jest przekształcona w przezmianki; mały|Chrabąszcz: widoczne rozłożone pokrywy (homologiczne skrzydłom przednim innych owadów) oraz skrzydła lotne (homologiczne skrzydłom tylnym innych owadów)u chrząszczy pierwsza para skrzydeł jest przekształcona w pokrywy, do lotu natomiast służą skrzydła tylne; u niektórych owadów (m.in. pcheł, wszy, samic niektórych motyli i niektórych błonkówek) skrzydła zanikły całkowicie.

Pochodzenie ewolucyjne Nie jest jasne, z jakimi strukturami u innych stawonogów są homologiczne skrzydła owadów. Istnieje kilka alternatywnych hipotez tłumaczących ich pochodzenie: m.in. paranotalna (skrzydła pochodzą z wyrostków tułowia) i skrzelotchawkowa (skrzydła są homologami seryjnymi skrzeli odwłokowych jętek).

Najstarsze owady uskrzydlone znane są z karbonu, a dokładniej z serpuchowu, najwyższej części missisipu (dolnej części karbonu w nowym podziale), co odpowiada namurowi A, czyli dolnej części namuru, pierwszego piętra silezu (górnego karbonu w dawnym podziale). Ich wiek to około 326 mln lat temu. Nieco młodsze owady uskrzydlone (z namuru B) znane są z zagłębia górnośląskiego.

Znaczna część zapisu kopalnego owadów to izolowane skrzydła.

Zobacz też Skrzydło (zoologia)

Przypisy

Kategoria:Skrzydło owadów