Bengal Zachodni (ang. West Bengal, wym. []; bengalski পশ্চিম বঙ্গ, trb.: Pośćim Bongo, trl.: Paścim Baṅga; hindi पश्चिम बंगाल, trb.: Paśćim Bangal, trl.: Paścim Baṁgāl) – jeden ze stanów Indii, położony w jej północno-wschodniej części Indii nad Zatoką Bengalską. Jest to czwarty pod względem populacji stan Indii liczący w 2011 r. ponad 91 milionów mieszkańców. Część etno-lingwistycznego regionu Bengalu, główną grupą etniczną są Bengalczycy, głównie wyznawcy hinduizmu. Graniczy od wschodu z Bangladeszem, od północy z Nepalem i Bhutanem, a także z innymi indyjskimi stanami: Orisa, Jharkhand, Bihar, Sikkim i Asam. Stolicą stanu, a zarazem największym miastem jest Kolkata (Kalkuta). Geograficznie stan składa się z pagórkowatego przedpola Dardżylinskich Himalajów, delty Gangesu, regionu Rarh i nadmorskiego regionu Sundarbanów.
W II w. p.n.e. obszar Bengalu został włączony przez Aśokę do swojego imperium. W IV w. n.e. władzę nad Bengalem zdobyło imperium Guptów. Od XIII w. regionem rządzili sułtani, lokalni wielmoże lub podporządkowywały go sobie sąsiadujące państwa z subkontynentu indyjskiego. w XVIII w. region wszedł w skład Imperium Brytyjskiego. Kompania Wschodnioindyjska ugruntowała swoje wpływy w Bengalu w 1757 r. po Bitwie pod Palasi, a Kolkata (Kalkuta) stała się na wiele lat stolicą Indii Brytyjskich. Długotrwałe bliskie kontakty z brytyjską administracją doprowadziły do rozwoju zachodniej edukacji, nauki i reform społecznych w regionie, czyli tak zwanego renesansu bengalskiego. Bengal został podzielony na dwie części w czasie uzyskiwania przez Indie i Pakistan niepodległości w 1947 r.: na część wschodnią, która przypadła Pakistanowi (obecny Bangladesz) i część zachodnią, która pozostała przy Indiach jako stan. Pomiędzy 1977 a 2011 r. władzę w stanie sprawowali komuniści.
Jako jeden z głównych obszarów produkcji rolnej w Indiach, Zachodni Bengal zajmuje szóste miejsce pod względem wkładów do indyjskiego produktu krajowego netto. Dziedzictwo kulturowe stanu, oprócz różnych tradycji ludowych, obejmuje wybitnych autorów, w tym laureata literackiej nagrody Nobla Rabindranatha Tagore. Kolkata jest znana jako „kulturalna stolica Indii”. Bengal Zachodni różni się od innych regionów Indii dużą popularnością piłki nożnej i krykieta.
Historia Okres antyczny i klasyczny Na obszarze Bengalu odnaleziono narzędzia z epoki kamienia datowane na 20 000 lat temu. Według poematu epickiego Mahabharata w późnym okresie wedyjskim region był częścią . W tym okresie na terytorium Bengalu istniały również królestwa Rarh, i . Jednym z pierwszych zagranicznych odniesień do Bengalu jest wzmianka starożytnych Greków ok. roku 100 p.n.e. o ziemi nazywanej , która znajdowała się przy ujściu Gangesu. Prowadzono handel morski z obszarami dzisiejszej Birmy, Tajlandii, Półwyspu Malajskiego i Sumatry (tzw. ). Według kroniki Mahavamsa Vijaya, książę królestwa Vanga, podbił wyspę Cejlon i w 543 r. p.n.e. założył .
Powstałe w VII w. p.n.e. królestwo Magadha, które istniało na obszarze dzisiejszego Biharu i Bengalu, było jednym z czterech głównych królestw Indii w czasie życia Wardhamana Mahawira, założyciela dźinizmu, oraz księcia Siddhartha, założyciela buddyzmu. W III w. p.n.e., pod panowaniem Aśoki z dynastii Maurjów państwo Magadha objęło znaczne obszary południowej Azji od Bengalu po Afganistan i częściowo Beludżystan. Od III do VI w. ne królestwo Magadha było częścią imperium Guptów.
Ówczesne teksty wspominają o dwóch niezależnych królestwach istniejących po upadku Imperium Guptów, ok. VI w. n.e.: Vanga (lub Samatata) oraz Gauda, jednakże szczegóły na ich temat nie są znane. Pierwszym wspomnianym z imienia niezależnym królem Bengalu był, rządzący na początku VII w. n.e., . W buddyjskich annałach jest on wspominany jako nietolerancyjny, prześladujący Buddystów, hinduski władca. Zamordował on króla , buddyjskiego władcę Thanesar, doprowadził do ścięcia drzewa Bodhi oraz zastępował posągi Buddy lingami Śiwy. Po okresie anarchii począwszy od VIII w., przez ok. 4 wieki, region był rządzony przez , zastąpioną później przez hinduistyczną .
Pomiędzy rokiem 1021 a 1023 część Bengalu została podbita przez Radźendrę I z dynastii Ćola. Islam pojawił się po raz pierwszy w Bengalu w XII w., wraz z przybyciem sufickich misjonarzy. Proces nawracania na wiarę w Allaha był wzmacniany przez islamskich wojowników , którzy wspierali budowę nowych meczetów, medres i chanaka. Pomiędzy rokiem 1202 a 1206 , dowódca wojskowy Sułtanatu Delhijskiego najechał Bihar oraz Bengal aż po Rongpur, Bogrę i rzekę Brahmaputra. Mimo iż nie udało mu się trwale przejąć kontroli nad Bengalem pokonał , którego synowie przejęli władzę nad znacznie okrojonym terytorium, a ich państwo, ze stolicą w pobliżu dzisiejszego Munszigondźo przetrwało do końca XIII w.
Okres średniowiecza i wczesnej nowożytności Kolejne podboje muzułmańskich władców przyczyniły się do rozprzestrzeniania się Islamu w regionie. Przez kolejne kilka setek lat Bengal był pod rządami kolejnych dynastii lub feudalnych panów z Sułtanatu Delhijskiego. W pierwszej połowie XV w. na 20 lat, w wyniku hinduskiego powstania, władzę w Bengalu przejął . W XVI w. generał podbił Bengal i włączył go do państwa Wielkich Mogołów. Administracja imperium zezwalała na semi-niepodległość Bengalu pod rządami nababów z Murshidabadu, którzy akceptowali władzę Mogołów w Delhi. W czasie rządów Wielkich Mogołów w Bengalu powstało kilka niepodległych hinduskich państewek, m.in. w okolicy Dźoszohor i Bardhaman. W północnym Bengalu w XVI i XVII w. rosła we wpływy , która zachowała swe znaczenie aż do czasu brytyjskiej epoki kolonialnej.
Okres kolonialny W XV w. nieliczni europejscy kupcy docierali do Bengalu. W 1757 r. Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska w bitwie pod Palasi pokonała , ostatniego niezależnego . Po bitwie pod Buxarem w 1764 r., rok później Kompania uzyskała od cesarza Mogołów administrację i dochody z prowincji () Bengalu. została ustanowiona w 1765 r. Z czasem włączono do niej wszystkie kontrolowane przez Brytyjczyków terytoria na północ od (obecnie Madhya Pradesh), od ujścia Gangesu i Brahmaputry po Himalaje i Pendżab. Z powodu polityki podatkowej Kompanii w 1770 r. pochłonął miliony istnień ludzkich. Kalkuta, będąca centralą Kompanii w Indiach, w 1773 r. została stolicą brytyjskich terytoriów w Indiach. Nieudane powstanie sipajów skierowane przeciwko Kompanii Wschodnioindyjskiej rozpoczęło się w 1857 r. w pobliżu Kalkuty i doprowadziło do przejęcia władzy w Indiach przez Koronę Brytyjską, w imieniu której rządzili Wicekrólowie Indii.
Renesans bengalski oraz ruchy reform społeczno-kulturalnych Brahmo Samadź znacząco wpłynęły na kulturalne i gospodarcze życie Bengalczyków. Wielki głód w Bengalu z roku 1943 pochłonął w trakcie II wojny światowej ok. 3 milionów ofiar. Bengalczycy odgrywali jedną z głównych ról w , w którym dominowały grupy rewolucyjne, takie jak i . Zbrojne wystąpienia przeciwko brytyjskiej władzy osiągnęły punk kulminacyjny na wieść o Subhas Czandra Bose prowadzącym Indyjską Armię Narodową przeciwko Brytyjczykom.
Po uzyskaniu przez Indie niepodległości W 1947 r., z uzyskaniem przez Indie niepodległości, Bengal został podzielony według kryterium religijnego. Zachodnia część została przy Indiach (została nazwana Bengalem Zachodnim), natomiast jego wschodnia część, jako prowincja Bengal Wschodni, weszła w skład Pakistanu (w 1956 r. została przemianowana na Pakistan Wschodni). W 1971 r. wschodni Bengal uzyskał niepodległość jako Bangladesz. W 1950 r. do Bengalu Zachodniego włączono Księstwo Cooch Behar. W 1955 r. dawna francuska enklawa Chandernagore, która po 1950 r. przeszła pod kontrolę indyjską, została włączona do Zachodniego Bengalu. Później również włączono fragmenty stanu Bihar. Po podziale Bengalu w 1947 r. zarówno jego wschodnia, jak i zachodnia część doświadczyła znacznych migracji ludności. Przesiedlenia uchodźców i związane z nimi kwestie długo odgrywały istotną rolę w polityce i kondycji społeczno-ekonomicznej obu części Bengalu. W latach 70. i 80. poważne niedobory prądu, strajki i działania ruchu Naksalitów uszkodziły znaczną część infrastruktury państwa i spowodowały okres gospodarczej stagnacji. Wojna o niepodległość Bangladeszu z 1971 r. spowodowała napływ dużej ilości uchodźców i trudności w zapewnieniu im godnych warunków. W 1974 r. epidemia ospy spowodowała śmierć tysięcy osób. Polityka Zachodniego Bengalu uległa zasadniczej zmianie w 1977 r. gdy lewicowy ruch kierowany przez Komunistyczną Partię Indii (Marksistowską) pokonał w wyborach Indyjski Kongres Narodowy i przejął władzę w stanie na następne trzy dekady.
Wprowadzona przez rząd centralny w połowie lat 90. liberalizacja gospodarcza spowodowała pojawienie się w Bengalu Zachodnim firm z branży technologii informatycznych i usług opartych na IT, a przez to ożywienie gospodarcze. Od połowy lat 2000. maoistowscy aktywiści zwiększyli aktywność w niektórych częściach stanu i przeprowadzali niewielkie ataki terrorystyczne. W kilku miejscach po kontrowersyjnym nabyciu gruntów przemysłowych wybuchły starcia z lokalnymi siłami porządkowymi. Problemy te doprowadziły w 2011 r. do porażki rządzącego Frontu Lewicy w wyborach do władz stanowych.
Podział administracyjny Stan Bengal Zachodni dzieli się na 23 dystrykty (okręgi): Dardżyling, stolica: Dardżyling Kalimpong, stolica: Kalimpong Dźajpalguri, stolica: Dźajpalguri Alipurduar, stolica: Alipurduar Cooch Behar, stolica: Cooch Behar Uttar Dinajpur, stolica: Raiganj Dakshin Dinajpur, stolica: Balurghat Malda, stolica: English Bazar Birbhum, stolica: Suri Murshidabad, stolica: Baharampur Purulia, stolica: Purulia Bankura, stolica: Bankura<li>Paschim Burdwan, stolica Asansol <li>Purba Burdwan, stolica Bardhaman <li>Nadia, stolica: Krishnanagar <li>Hooghly, stolica: Chinsura <li>Howrah, stolica: Howrah <li>Kolkata, stolica: Kolkata (Kalkuta) <li>North 24 Parganas, stolica: Barasat <li>South 24 Parganas, stolica: Alipore <li>Paschim Medinipur, stolica Midnapore <li>Purba Medinipur, stolica Tamluk <li>Jhargram, stolica Jhargram
Demografia Według spisu statystycznego z 2011 r. populacja stanu liczyła 91 176 115 mieszkańców, 46 809 027 mężczyzn i 44 467 088 kobiet. Na 1000 mężczyzn przypada 950 kobiet (dysproporcja się zmniejszyła w porównaniu z 2001 r., kiedy przypadały tylko 934 kobiety). W przeciągu 10 lat ilość ludności zwiększyła się o 13.84% (w 2001 r. populacja wynosiła 80 176 197 osób). W 2011 r. gęstość zaludnienia wynosiła 1028 osób/km². Szacuje się, że w 2017 r. populacja wynosi 97 757 000 osób.
Współczynnik analfabetyzmu w 2011 r. wynosił 23,74% społeczności stanu, 18,31% mężczyzn i 29,46% kobiet. Nieznacznie spadł w stosunku do 2001 r, kiedy wynosił 31,36%. 68.13% populacji mieszka na obszarach wiejskich, zaś 31.87% mieszka w obszarach zurbanizowanych.
Religia Według spisu powszechnego z 2011 r. większość, bo 70,54% ludności, wyznaje hinduizm. Na drugim miejscu jest Islam, wyznawany przez 27,01% ludności. Kolejne grupy wyznaniowe to: chrześcijanie – 0,72%, buddyści – 0,31%, wyznawcy dźinizmu – 0,07% i sikhowie – 0,07%.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Stany Indii