thumb|Altana przyszpitalna w Kamieńcu Ząbkowickim thumb|Altana w Łomnicy thumb|Altana chińska w Wojanowie Altana (altanka, chłodnik, ciennik) – lekka budowla, często ażurowa, stawiana w ogrodzie, nierzadko ozdobna, również niewielki plac zacieniony przez krąg drzewLongin Majdecki, Historia Ogrodów, T. 2, Od XVIII wieku do współczesności, PWN, Warszawa 2008, ..

Altana zaliczana jest do obiektów małej architektury ogrodowej. Chroni przed opadami i słońcem, stanowiąc miejsce spotkań oraz odpoczynku. Jej wznoszenie, podobnie jak tworzenie oczek wodnych czy karmników, służy wzbogaceniu kompozycji i podniesieniu walorów estetycznych przestrzeni.

Historia i forma architektoniczna Historycznie altanom nadawano bogatą i ozdobną formę architektoniczną. W XVI i XVII wieku budowano obiekty murowane na planie prostokąta lub wieloboku, otwarte lub zamknięte, pokryte dachem namiotowym lub kopulastym wspartym na dekorowanych kolumnach. W XVIII i XIX wieku w ogrodach krajobrazowych wznoszono budowle w formie pagód, świątyń antycznych, gotyckich kaplic czy wiejskich chat.

Do altan zalicza się również całkowicie zabudowane konstrukcje, przypominające domki ogrodowe lub letniskowe. Wyposażone w duże przeszklenia, chronią przed wiatrem, zapewniając jednocześnie widok na otoczenie. Ich bryłę i materiał zazwyczaj dopasowuje się do stylu danego terenu – na przykład konstrukcje drewniane stosowane są w ogrodach wiejskich, a modele o stylistyce orientalnej w ogrodach japońskich.

Lokalizacja i wyposażenie W zależności od stopnia zabudowania altana pełni funkcję przestrzeni do wypoczynku, biesiadowania lub miejsca do przechowywania narzędzi. Stanowi często element wyznaczający granicę strefy rekreacyjnej. Budowle te lokuje się zazwyczaj w punktach widokowych lub jako akcent na zakończeniu osi kompozycyjnych, najczęściej w ozdobnej części ogrodu.

Wnętrza altan wyposaża się w meble ogrodowe, osłony przeciwsłoneczne, zasłony czy baldachimy, a w obiektach zadaszonych instaluje się oświetlenie.

Altana mieszkalna (Wohnlaube) mały|Opuszczona altana mieszkalna (Wohnlaube) W okresach kryzysu gospodarczego altana () pełniła funkcję mieszkalną i służyła jako stałe schronienie. Niemieckie rozporządzenia państwowe z 1931 roku przewidywały tworzenie osiedli altan mieszkalnych (), stanowiących formę pomocy między innymi dla osób bezrobotnych.

W projektach ogrodów działkowych stosowano parterowe, drewniane obiekty, wznoszone w wariancie wolnostojącym lub w zabudowie bliźniaczej. Architekci oraz spółdzielnie mieszkaniowe opracowywali dla osiedli powtarzalne projekty dostosowane do wymiarów parceli.

Założenia z przełomu lat 20. i 30. XX wieku cechowały się regularnością rozplanowania i jednolitą zabudową. Tego typu kompleksy funkcjonowały w planistyce pod nazwą ogrodów działkowych z altanami mieszkalnymi.

Stan prawny w Polsce Zgodnie z polskim prawem budowlanym altany zlokalizowane na obszarach rodzinnych ogrodów działkowych o powierzchni zabudowy (mierzonej po obrysie ścian zewnętrznych) do 35 m² oraz o wysokości do 5 m przy dachach dwuspadowych stromych i do 4 m przy innym kształcie dachu, nie wymagają pozwolenia na budowę. Obiekty te, na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy, wymagają jedynie zgłoszenia we właściwym starostwie powiatowym bądź urzędzie miasta na prawach powiatu. Konstrukcje o powierzchni zabudowy do 25 m² nie podlegają zgłoszeniu, wymagają natomiast pisemnego powiadomienia zarządu ogrodu działkowego.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 stycznia 2014 roku (sygn. II OSK 1875/12) wskazał na brak legalnej definicji altany, opierając się w orzecznictwie na definicji słownikowej oraz haśle w Wikipedii. W odpowiedzi członkowie Polskiego Związku Działkowców złożyli do Sejmu obywatelski projekt nowelizacji ustawy Prawo budowlane. Jego celem było usunięcie luki prawnej, która umożliwiała masowe wydawanie nakazów rozbiórki altanTysiące altanek działkowych do rozbiórki? Niekorzystny wyrok NSA - TVN24 BIŚ.

Sejm uchwalił ustawę 6 lutego 2015 roku, a Senat rozpatrzył ją 5 marca. Dokument został podpisany przez prezydenta 2 kwietnia, ogłoszony 15 kwietniaUstawa o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw () i wszedł w życie 30 kwietnia 2015 roku. Wprowadzono w nim nową definicję altany działkowej: wolno stojący budynek rekreacyjno-wypoczynkowy lub inny obiekt budowlany spełniający taką funkcję, położony na terenie działki w rodzinnym ogrodzie działkowym, o powierzchni zabudowy do 35 m² oraz o wysokości do 5 m przy dachach stromych i do 4 m przy dachach płaskich, przy czym do powierzchni zabudowy nie wlicza się tarasu, werandy lub ganku, o ile ich łączna powierzchnia nie przekracza 12 m²Art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw ().

Wtórne wykorzystanie detali Detale architektoniczne pochodzące ze starych, zlikwidowanych altan bywają odzyskiwane i powtórnie wykorzystywane. Zdobienia wbudowuje się w nowe obiekty małej architektury, takie jak siedziska, bramy, pergole czy elewacje budynków.

Zobacz też

kiosk szklarnia wiata

Przypisy

Kategoria:Mała architektura Kategoria:Ogrody działkowe