thumb|„Sidonia von Bork” według Edwarda Burne-Jonesa z 1860 roku thumb|List Sydonii von Borck do księcia szczecińskiego Filipa II – skarga na współtowarzyszki w klasztorze w Marianowie (Archiwum Państwowe w Szczecinie, Archiwum Książąt Szczecińskich) Sydonia von Borck (Sidonia von Borcke) (ur. 1548 w StrzmielachSiegfried Hannemann: Wo wurde Sidonia von Borcke geboren?, Barmstedt, 09.05.2018., zm. 19 sierpnia 1620 w Szczecinie) – szlachcianka, ścięta i spalona na stosie jako czarownica.

Rodzinne Strzmiele i dwór Filipa I w Wołogoszczy Była córką hrabiego Ottona Borcka (zm. 1551Otto von Borcke ) i Anny von Schwiecheld (zm. 1568). Urodziła się na zamku w Strzmielach zw. Wilczym Gniazdem, który powoli popadał w ruinę i kilka lat po narodzinach Sydonii został czasowo opuszczony. Utrata oszczędności w 1572 roku na skutek upadku banku braci Loitzów tylko pogłębiła zły stan obiektu i problemy finansowe rodziny. Zamek ten był od XIII w. siedzibą rycerskiego rodu Borków. Pradziadkiem Sydonii był Matzko von BorckMiejska Biblioteka Publiczna w ŁobzieZbigniew Harbuz - Łabuź - Kalendarium (PDF; 592 kB). Obdarzona nieprzeciętną urodą i zdolnościami, rozpieszczana przez ojca i matkę jako najmłodsza z trójki dzieci, wychowywała się w przeświadczeniu, że jest najpiękniejszą na Pomorzu.

Mieszkała na dworze księcia Filipa I w Wołogoszczy i została dwórką księżnej Amelii saskiej. Przyjęła oświadczyny syna księcia – Ernesta Ludwika. Do ślubu jednak nie doszło, gdyż książę pod naciskiem rodziny wycofał się z obietnicy i w 1577 ożenił się z Zofią Jadwigą Brunszwicką.

Wędrówka z domu brata Ulricha do klasztoru w Marianowie Sydonia wyjechała z Wołogoszczy, osiadła w Strzmielach i wraz z siostrą Dorotą (zm. 1600Dorothea von Borcke ) trafiła pod opiekę niechętnego im brata Ulricha. Wymusił na siostrach zrzeczenie się praw majątkowych po rodzicach (spadek obejmował pobliskie wsie, Siedlice i Rogowo). Gdy w 1569 Ulrich ożenił się z Otylią von Dewitz, siostry, nie mogąc porozumieć się z bratową, opuściły popadający w ruinę zamek w Strzmielach, brat zaś, nękany przez wierzycieli, zamieszkał w zamkowym młynie wodnym MühlenstromSiegfried Hannemann. W 1570 decyzją księcia pomorskiego Jana Fryderyka prawnymi opiekunami sióstr Borcke zostali Martin i Hasso von Wedel.

Dalsze losy Sydonii to ciągłe procesy sądowe, począwszy od dochodzenia spadku po rodzicach, a potem po siostrze, liczne zatargi i konflikty z sąsiadami, w końcu proces o czary. Początkowo zamieszkała w Szczecinie, gdzie została wciągnięta w proces o zniesławienie księcia Jana Fryderyka oraz malwersacje finansowe. Potem mieszkała kolejno w Stargardzie, Krępcewie, Chociwlu, Resku i Marianowie. Dwukrotnie traciła majątek w wyniku pożaru domów w Stargardzie i w Resku. Z akt sądowych wynika, że od młodości nie miała stałego miejsca zamieszkania, była konfliktowa i agresywna. Początkowo przyjaźni jej sędziowie stawali się coraz mniej przychylni. Nie udało się jej uzyskać spadku po siostrze, stale miała kłopoty finansowe, była prześladowana przez ludzi najprawdopodobniej nasyłanych przez brata. Aby wymusić na bracie wypłatę posagu, postanowiła wyjść za mąż. Miała co najmniej 15 narzeczonych, nawet będąc w podeszłym wieku, do ślubu jednak nie doszło.

W 1604 na wniosek krewnych została przyjęta do klasztoru w Marianowie. Z racji wieku została zastępczynią przełożonej, lecz po roku pozbawiono ją funkcji. Uznano ją za konfliktową i zgryźliwą. Wszczynała liczne procesy sądowe i przysparzała sobie coraz więcej wrogów.

Coraz częściej odgrażała się ludziom, wiele jej przepowiedni się sprawdzało. Otaczała się zwierzętami, kontaktowała z zielarkami, interesowała się właściwościami ziół, udzielała porad lekarskich. Wynikiem tego została oskarżona o czary – po raz pierwszy w 1612. Najpoważniejszym z zarzutów było oskarżenie o rzucenie klątwy na rodzinę książąt pomorskich z rodu Gryfitów – po rozstaniu z Ernestem Ludwikiem miała przepowiedzieć, że nie minie 50 lat, jak ród księcia wyginie. Uznano to za przestępstwo polityczne, zwłaszcza w kontekście niewyjaśnionych zgonów kolejnych książąt. Ostatni – Bogusław XIV – zmarł bezpotomnie w 1637.

Proces i śmierć Sydonia była więziona w Marienfließ, skąd próbowała uciec. Próbowała również popełnić samobójstwo, lecz i to się nie powiodło.Rudolph (2004), p. 161. 18 listopada 1619 roku została przeniesiona do więzienia w Szczecinie.

W grudniu postawiono jej 72 zarzuty. Najważniejsze z nich to:

morderstwo swojego siostrzeńca, Otto von Borcke morderstwo księdza, Davida Lüdecke Riedl (2004), p. 138. zabójstwo księcia Filipa II (zm. 1618) morderstwo Magdaleny von Petersdorff, przeoryszy Marienfließ morderstwo Matthiasa Winterfelda, odźwiernego w Marienfließ zabójstwo radcy konsystorskiego dr. Heinricha Schwalenberga paraliż Katarzyny Hanow, szlachcianki z Marienfließ konsultacja z wróżbitami wiedza o wydarzeniach przyszłych i odległych kontakty seksualne z diabłem (który rzekomo materializował się w zwierzętach, np. w kocie Sidonii, który miał na imię Chim) praktyki magiczne, takie jak odmawianie „Psalmu Judasza” (Psalm 109) i krzyżowanie mioteł pod kuchennym stołem Riedl (2004), p.149

W styczniu 1620 roku Eliasz Pauli został mianowany obrońcą Sydonii. Chociaż przedstawiał on argumenty broniące Sydonii, próbując dowieść, że rzekomo zamordowani zmarli śmiercią naturalną, odcinał się również od oświadczeń Sydonii, które obciążały Josta von Borckego i innych urzędników.

28 czerwca sąd magdeburski zezwolił sądowi szczecińskiemu na zastosowanie tortur. Gdy 28 lipca zastosowano tortury, Sydonia przyznała się. Wyrok śmierci odczytano jej, gdy była ciągnięta na miejsce egzekucji, a jej ciało „rozpruto” czterokrotnie sczypcami.

Gdy Sydonia odwołała swoje zeznania, 16 sierpnia poddano ją kolejnym torturom.

1 września 1620 roku zapadł ostateczny wyrok. Sydonię skazano na śmierć przez ścięcie i późniejsze spalenie jej ciała. Wyrok wykonano w Szczecinie, przed bramą młyńską.Inachim (2008), p. 65. Dokładna data jej śmierci nie jest znana.Riedl (2004), p. 150.

Upamiętnienie Kilkadziesiąt lat po śmierci Sydonii Borck piszący o niej dowodzili jej niewinności. Chętnie powielano jej wizerunek. Stała się bohaterką poczytnych romansów i legend. Jest jedną z najbardziej popularnych postaci pomorskiej literatury i malarstwa. Jej losy są związane z dziejami Pomorza – jego rozbioru i upadku po śmierci księcia Bogusława XIV.

Postać Sydonii Borkówny pojawia się w kaszubskiej powieści „Życie i przygody Remusa”.

Przyjął się zwyczaj, że w rocznicę jej śmierci członkowie Szczecińskiego Towarzystwa Historycznego składają kwiaty w pobliżu miejsca jej stracenia.

W 2010 polski zespół heavymetalowy Crystal Viper umieścił na swym albumie studyjnym „Legends” utwór poświęcony Sydonii zatytułowany „Sydonia Bork”. Losy Sydonii i jej portretów są jednym z wątków debiutanckiej powieści Leszka Hermana pt. „Sedinum. Wiadomość z podziemi”.

W 2023 Elżbieta Cherezińska wydała książkę „Sydonia. Słowo się rzekło”, w której główną bohaterką jest Sydonia von Bork. W tym samym roku książka została wybrana Książką roku 2023 w kategorii "Powieść historyczna" przez czytelników portalu lubimyczytać.pl.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Joanna Kościelna, Sydonia von Borck, Sidonia the sorceress, the supposed destroyer of the whole reigning ducal house of Pomerania by Meinhold, Wilhelm, 1797–1851; Wilde, Lady, 1826–1896; Duff Gordon, Lucie, Lady, 1821–1869, Published 1894 Jolanta Rybkiewicz, Cela Czarownic, wyd. Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie Joanna Kościelna, Sydonia von Borck w: Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica. pl Johann Wilhelm Meinhold, Sidonia von Bork, die Klosterhexe ; Zweiter Band: Von der Vertreibung Sidonias vom herzoglich-pommerschen Hofe in Wolgast bis zu ihrer Aufnahme ins Kloster zu Marienfließ: 6, Weber 1847

S Kategoria:Ludzie związani ze Szczecinem przed 1945 Kategoria:Ludzie związani ze Stargardem Kategoria:Ofiary procesów o czary Kategoria:Osoby spalone na stosie Kategoria:Urodzeni w 1548 Kategoria:Zmarli w 1620 Kategoria:Ludzie związani z Chociwlem Kategoria:Ofiary tortur