thumb|240px|Popiersie Marcelego Nenckiego odsłonięte w 1907 r. we Lwowie thumb|240px|Grób lekarza Marcelego Nenckiego na Cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie Wilhelm Marceli Nencki (ur. 15 stycznia 1847 w Boczkach, zm. 14 października 1901 w Petersburgu) – polski lekarz, chemik, fizjolog, powstaniec styczniowy.
Życiorys Był synem Wilhelma (1795–1859) i Katarzyny Serwaczyńskiej, która urodziła jeszcze dziewięcioro dzieci. Ojciec, emigrant z Prus wyznania ewangelicko-reformowanego, był właścicielem Boczków Sikucina i Kobyli Miejskiej, prowadził gospodarstwo. Marceli w wieku 9 lat został wysłany do szkoły w Piotrkowie Trybunalskim, którą ukończył w 1863 roku. Po wybuchu powstania styczniowego wraz z bratem Adamem i kilkoma kolegami wstąpił do oddziału Józefa Oxińskiego. Innym jego bratem był Leon Nencki.
Po upadku powstania musiał opuścić zabór rosyjski. Udał się do Krakowa, gdzie został studentem wydziału filozoficznego na Uniwersytecie Jagiellońskim. Na skutek nacisków rosyjskich musiał opuścić Kraków. Wyjechał do Drezna, gdzie znalazł oparcie u Józefa Ignacego Kraszewskiego, za którego radą podjął studia w Jenie, a od 1865 roku w Berlinie. Tam przeniósł się na Wydział Lekarski Uniwersytetu Fryderyka Wilhelma, który ukończył w 1870 roku. W tym samym roku uzyskał doktorat za pracę pt. „” (polską wersję opublikowano pt. „Utlenianie ciał aromatycznych w organizmie zwierzęcym” w „Roczniku Towarzystwa Naukowego Krakowskiego”). Jeszcze jako student ogłaszał prace z zakresu wytwarzania cukrów w organizmie oraz rezultaty z badań mocznika.
W latach 1870–1872 pracował w Berlińskiej Akademii Przemysłowej pod kierunkiem Adolfa von Baeyera (1835–1917), dzięki któremu został członkiem Niemieckiego Towarzystwa Chemicznego. W 1872 r. został asystentem na Uniwersytecie w Bernie jako docent chemii lekarskiej, od 1873 roku jako profesor. W Bernie stworzono dla niego specjalną katedrę chemii fizjologicznej, a jego wykłady przyciągały uczonych z całej Europy. W latach 1888–1891 był także profesorem bakteriologii. Badał związki azotowe, kwas moczowy, mocznik i ich pochodne. W latach 1884–1886 był dziekanem wydziału lekarskiego. Nadano mu (wraz z rodziną) obywatelstwo kantonu berneńskiego.
Ostatnie 10 lat życia spędził prowadząc badania naukowe w Cesarskiej Wojskowej Akademii Medycznej w Petersburgu. Kontynuował tam pracę nad chemią soków żołądkowych z Iwanem Pawłowem. Zlecono mu badania dotyczące zwalczania cholery. W 1895 r. walczył z epidemią księgosuszu.
Znał osiem języków, opublikował w różnych językach 174 prace. Żałował jednak swej decyzji przeniesienia się do Rosji, nie czuł się tam dobrze, utrzymywał kontakty z Polakami. W 1897 roku, na jubileusz 25-lecia pracy naukowej przyznano mu rangę generała. Nencki prosił o prawo nienoszenia munduru. Ożenił się 30 sierpnia 1873 roku z Marią Heleną Schultzen, miał z nią syna – lekarza. Wakacje spędzał w Boczkach. Hodowano tam dla niego pawie dla celów naukowych.
Badając chemizm bakterii, odkrył m.in. bakterie zdolne do życia w atmosferze beztlenowej. Wynalazł także nowy środek leczniczy nazwany salolem (salicylan fenylu).
Był członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół NaukBolesław Erzepki, Spis członków Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Poznań 1896, s. 3.. W 1900 r. został uhonorowany godnością doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Zmarł 14 października 1901 roku w Petersburgu. Pochowany został na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie (kwatera A-2-4).
Upamiętnienie W 1904 r. w Brunszwiku opublikowano jego prace zebrane w dwóch tomach pt. „Opera omnia” (razem prawie 2 tys. stron). W 1905 r. współpracownicy Nenckiego ufundowali jego popiersie z brązu ustawione w Instytucie Medycyny Doświadczalnej w Sankt Petersburgu Podczas X Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich we Lwowie w 1907 r. został odsłonięty pomnik z popiersiem Nenckiego, autorstwa Henryka Kunzeka, wmurowany w ścianę gmachu Instytutu Chemicznego Uniwersytetu Lwowskiego W 1918 r. powstał w Warszawie istniejący do dziś Instytut Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego (obecnie placówka naukowa PAN). Zachował się tam jego pomnik z rzeźbą na nagrobku.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Publikacje Marcelego Nenckiego w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie Kategoria:Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Ludzie związani z kalwinizmem w Polsce Kategoria:Ludzie związani z Piotrkowem Trybunalskim Kategoria:Osoby przedstawione na znaczkach pocztowych Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie Kategoria:Polscy chemicy Kategoria:Polscy fizjolodzy Kategoria:Powstańcy styczniowi Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu w Bernie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wojskowej Akademii Medycznej im. S.M. Kirowa Kategoria:Urodzeni w 1847 Kategoria:Zmarli w 1901