ECMAScript – stworzona przez ECMA ustandaryzowana specyfikacja obiektowegoECMAScript® 2020 Language Specification języka programowania, której najbardziej znane implementacje to JavaScript, JScript i ActionScript. Specyfikacja ta oznaczona jest jako ECMA-262 i ISO/IEC 16262. Język początkowo był projektowany z myślą o pisaniu skryptów i przeniesieniu części zadań obliczeniowych na stronę klienta (przeglądarki internetowej) w architekturze klient-serwerFrom ECMAScript® 2020 Language Specification
"ECMAScript was originally designed to be a Web scripting language, providing a mechanism to enliven Web pages in browsers and to perform server computation as part of a Web-based client-server architecture."
https://262.ecma-international.org/11.0/#sec-overview, od tego czasu znacznie ewoluował i błędem byłoby nazywanie go językiem skryptowym, sami autorzy w specyfikacji nazywają go językiem programowania, który wyszedł poza skryptowanie i jest pełnoprawnym językiem programowania ogólnego zastosowaniaFrom ECMAScript® 2020 Language Specification
"ECMAScript usage has moved beyond simple scripting and it is now used for the full spectrum of programming tasks in many different environments and scales. As the usage of ECMAScript has expanded, so have the features and facilities it provides. ECMAScript is now a fully featured general-purpose programming language."
https://262.ecma-international.org/11.0/#sec-overview, wskazując na jego właściwości porównywalne do tych obecnych w Javie, Selfie, czy Scheme, które były inspiracją dla Brendana Eicha, przy tworzeniu języka JavaScriptFrom ECMAScript® 2020 Language Specification.
"Some of the facilities of ECMAScript are similar to those used in other programming languages; in particular C, Java™, Self, and Scheme as described in:
ISO/IEC 9899:1996, Programming Languages — C.
Gosling, James, Bill Joy and Guy Steele. The Java™ Language Specification. Addison Wesley Publishing Co., 1996.
Ungar, David, and Smith, Randall B. Self: The Power of Simplicity. OOPSLA '87 Conference Proceedings, pp. 227-241, Orlando, FL, October 1987.
IEEE Standard for the Scheme Programming Language. IEEE Std 1178-1990."
https://262.ecma-international.org/11.0/#sec-overview.
ECMA-262 definiuje samą semantykę języka oraz niektóre podstawowe typy danych (String, Boolean, Number, Object itp.) i obiekty (np. Math, Array). Elementy, takie jak obiektowy model dokumentu, specjalne funkcje wejścia-wyjścia, obsługa graficznego interfejsu użytkownika nie wchodzą w skład specyfikacji ECMAScript – definiowane są przez inne standardy (W3C DOM) lub samych autorów konkretnych implementacji.
Standard jest cały czas uaktualniany. Od 2015, co roku powstaje nowa wersja, którą zajmuje się komisja TC39, w skład której wchodzą przedstawiciele wszystkich głównych przeglądarek internetowych i kilkadziesiąt innych organizacji.
Wersje ECMAScript Zaraz po powstaniu ES6 (6 lat od wersji ES5), TC39 zdecydowała się na zmianę nazewnictwa kolejnych wersji standardu. I tak wersja ES6, została nazwana ES2015. Kolejne to ES2017, ES2018 itd. Są to oficjalne nazwy wersji.
Więcej o różnych implementacjach i ich wersjach w artykule JavaScript.
Proces dodawania nowych funkcji do standardu opisującego JavaScript jest opisany w artykule TC39.
+ Wersje standardu ECMAScript Wersja Wydana ZmianyJavaScript 2.0: Evolving a Language for Evolving Systems. 1 czerwiec 1997 2 czerwiec 1998 Głównie korekta redaktorskaPrzyczyną były prace nad ustanowieniem ECMAScript 2 normą ISO 16262. 3 grudzień 1999 Wyrażenia regularne, obsługa wyjątków, nowe rodzaje pętli, literały tablic i obiektów 4 porzucona Klasy, jawna kontrola dostępu, alternatywne dla DOM wbudowane wsparcie dla XMLDotychczas opracowywane jako osobny standard ECMA-357. 5 – ES5 grudzień 2009 Tryb , obsługa JSON 6 – ES2015 czerwiec 2015 Zmiany składni: Klasy (), moduły (), deklaracje i , funkcje strzałkowe, domyślne parametry funkcji, parametr resztkowy funkcji (), literały obiektowe (), pętle /, łańcuchy szablonowe (), destrukcyjne deklaracje i przypisanie, generatory (), nowe sekwencje Unicode, sprawdzanie wywołania funkcji jako klasy (). Pozostałe to m.in.: kolekcje (Set, Map itp), tablice typowane, (meta obiekty). 7 – ES2016 czerwiec 2016 Operator potęgowy (), . 8 – ES2017 czerwiec 2017 Funkcje i oczekiwanie przez , /, /. 9 – ES2018 czerwiec 2018 Asynchroniczne iteratory, parametr resztkowy dla właściwości obiektów, nowe funkcje wyrażeń regularnych (w tym nazwane grupy), funkcja dla obietnic. 10 – ES2019 czerwiec 2019 Metody spłaszczania tablic (), zmiany w metodzie sortowania tablic i metodzie . 11 – ES2020 czerwiec 2020 Operatora opcjonalnych łańcuchów zmiennych () () i nullowego scalania () (), prymityw . 12 – ES2021 czerwiec 2021 Funkcja , , słabe referencje (m.in. ), logiczne przypisania w tym , separatory długich liczb (tysiące).13 – ES2022czerwiec 2022Definiowanie właściwości klasy na poziomie klasy, statyczne właściwości klas (), prywatne metody klas (), zastępujące , właściwość powodu wyjątku (), opcja /d dla , metoda dla , i , oficjalne dodanie ( poza funkcją).14 – ES2023czerwiec 2023 metody , , , i w i oraz w ; wsparcie dla Shebang.15 – ES2024czerwiec 2024Nowa flaga /v w ; metoda ; metoda i ; metoda ; i .16 – ES2025czerwiec 2025Nowa klasa ; nowe metody Set: , , , , , , ; wsparcie do importowania plików JSON w modułach; metoda ; możliwość ustawiania flag wewnątrz RegExp (); metoda ; nowa klasa .
Podstawowe elementy składni Komentarze Komentarze w skryptach ECMAScriptu umieszcza się w sposób identyczny jak w C++. Komentarz blokowy umieszcza się między sekwencją znaków /* a */, komentarz liniowy rozpoczyna się sekwencją // a kończy znakiem końca linii:
/* To jest komentarz blokowy. Zajmuje on kilka linii */
// to jest komentarz liniowy
Zmienne Zmienne są typowane dynamicznie. Definiowanie zmiennej polega na zwykłym przypisaniu jej wartości lub zadeklarowaniu za pomocą słowa kluczowego var. Zmienne zdefiniowane poza funkcjami oraz bez słowa kluczowego są dostępne w zasięgu globalnym (widoczne dla całej strony).
Tryb ścisły () w ECMAScript 5 wymusza jawne deklarowanie wszystkich zmiennych.
Zmienne zdefiniowane za pomocą var widoczne są w całej funkcji. Od ES2015 zmienne można również definiować z mniejszą widocznością za pomocą let oraz const. W przeciwieństwie do var zmiennych zadeklarowanych za pomocą let nie można redefiniować, a dla const nie można dodatkowo przypisać innego obiektu do takiej zmiennej (chociaż można zmienić wartości w ramach tego obiektu).
Instrukcje sterujące Podstawowe instrukcje są identyczne z instrukcjami znanymi z języków Java i C++.
Instrukcja if if (warunki) { instrukcje; } else { instrukcje; }
Pętla while while (warunki) { instrukcje; }
Pętla do...while do { instrukcje } while (warunki);
Pętla for for ([instrukcje - początkowe];[warunki];[instrukcje - krokowe]) { instrukcje - środkowe; }
Pętla for...in oraz for...of Pętla ta przechodzi przez wszystkie pola danego obiektu (w tym elementy tablicy): for (let własność in obiekt) { instrukcje; } Kolejność przechodzenia nie jest zdefiniowana w standardzie językaECMAScript Language Specification.
Pętla ta przechodzi przez wszystkie indeksy tablicy, pomijając właściwości nonenumerable: for (let własność of obiekt) { instrukcje; }
Jest to instrukcja, która nie występuje w Javie (stosowny odpowiednik pojawił się dopiero w wersji JDK 1.5) natomiast jest dostępna w Borland Delphi 2005. W PHP5 jej odpowiednikiem jest instrukcja foreach. W C++ można ją spotkać w trzech odmianach: jako funkcję for_each wykorzystując funktor. Warto również zwrócić uwagę na możliwość wykorzystania for_each z bibliotekami boost::bind oraz boost::lambda jako konstrukcję BOOST_FOREACH z biblioteki boost jako pętla for bazująca na zasięgu () wprowadzona w standardzie C++11.
Instrukcja switch Analogicznie jak w C, C++, PHP i Javie.
switch (wyrażenie) { case wartość1: instrukcje; break; case wartość2: instrukcje; break; default: instrukcje; break; }
Obiekty W ECMAScripcie istnieją obiekty i typy prymitywne. Możliwe jest jednak użycie metod z odpowiedniej otoczki – w razie potrzeby dynamicznie jest tworzona otoczka odpowiedniego typu (np. ), która od razu po wykorzystaniu jest usuwana. Podstawowym obiektem jest . Standard ECMA opisuje także obiekty (tablica), (ciąg znaków), (liczba całkowita lub rzeczywista), (wartość logiczna), (funkcja ECMAScriptu), (data) i (operacje matematyczne).
Dostęp do pól i metod Obiekty ECMAScriptu są tablicami asocjacyjnymi. Dostęp do pól obiektów jest możliwy przy użyciu dwóch równoważnych notacji: i .
Ponieważ metody obiektu (funkcje) są jego polami, także do nich dostęp jest możliwy przy użyciu zarówno notacji z kropką, jak i notacji z nawiasami kwadratowymi. Poniższe dwie linie kodu są zatem równoważne:
m.metoda1(); m["metoda1"]();
Obie notacje z nawiasami kwadratowymi zwyczajowo stosuje się jednak przy korzystaniu z tablic powstałych jako obiekt .
Dostęp do pól i metod obiektu ułatwiała instrukcja wiążąca „”. Nie jest ona jednak dozwolona w trybie ścisłym ECMAScript 5Strict Mode – JavaScript MDN. Poniższe konstrukcje są równoważne: obiekt.pole1 = wartość; obiekt.pole2 = wartość; i with (obiekt) { pole1 = wartość; pole2 = wartość; }
Definiowanie klas dla obiektów Aby zdefiniować własny obiekt, wystarczy utworzyć funkcję konstruktora:
// funkcja konstruktora function MójObiekt(poleA, poleB) { this.poleA = poleA; this.poleB = poleB;
this.metoda1 = function() { alert("mójObiekt::metoda1()");
this.metoda2 = function() { alert("mójObiekt::metoda2()");
}Podobnie, choć lżejszy obiekt można uzyskać następująco:// funkcja konstruktora function MójObiekt(poleA, poleB) { this.poleA = poleA; this.poleB = poleB; } // metody MójObiekt.prototype.metoda1 = function() { alert("mójObiekt::metoda1()"); }; MójObiekt.prototype.metoda2 = function() { alert("mójObiekt::metoda2()"); };Od ES2015 wprowadzono lukier składniowy do definiowania klas (pod spodem nadal używany jest prototyp):class MójObiekt { constructor(poleA, poleB) { this.poleA = poleA; this.poleB = poleB;
metoda1() { alert("mójObiekt::metoda1()");
metoda2() { alert("mójObiekt::metoda2()");
Aby utworzyć instancję klasy , należy skorzystać z operatora :
let m = new MójObiekt(2, 3);
Funkcje Funkcje w ECMAScripcie definiuje się przy użyciu słowa kluczowego function, a jej argumenty podajemy w nawiasach: function dodajDwieLiczby(a, b) { return a + b; }Taki sam rezultat otrzymamy za pomocą:var dodajDwieLiczby = function(a, b) { return a + b; }Od ES2015 można używać tzw. funkcji strzałkowych ():var dodajDwieLiczby = (a, b) => { return a + b; } // lub krócej: var dodajDwieLiczby = (a, b) => a + b;
Dziedziczenie W implementacjach ECMAScript dziedziczenie realizowane jest przez prototypy. Jeśli chcemy utworzyć klasę dziedziczącą po klasie , ustawiamy pole na nową instancję klasy :
function Bazowa() { this.metodaA = function() { console.log("Bazowa::A()");
this.metodaB = function() { console.log("Bazowa::B()");
function Pochodna() { // metodaB nadpisuje odpowiednią metodę z klasy Bazowa: this.metodaB = function() { console.log("Pochodna::B()");
Pochodna.prototype = new Bazowa();
x = new Bazowa(); y = new Pochodna();
x.metodaA(); // wyświetla: „Bazowa::A()” y.metodaA(); // wyświetla: „Bazowa::A()” x.metodaB(); // wyświetla: „Bazowa::B()” y.metodaB(); // wyświetla: „Pochodna::B()”
Od ES2015 dostępne jest extends:
class Bazowa { metodaA () { console.log("Bazowa::A()"); } metodaB () { console.log("Bazowa::B()");
class Pochodna extends Bazowa { constructor() { super();
// metodaB nadpisuje odpowiednią metodę z klasy Bazowa: metodaB () { console.log("Pochodna::B()");
const x = new Bazowa(); const y = new Pochodna();
x.metodaA(); // wyświetla: „Bazowa::A()” y.metodaA(); // wyświetla: „Bazowa::A()” x.metodaB(); // wyświetla: „Bazowa::B()” y.metodaB(); // wyświetla: „Pochodna::B()”
Zmienne klas