Mariusz Wilczyński, pseud. Wilk (ur. 29 kwietnia 1960 w Łodzi) – polski reżyser animacji, malarz, performer i scenograf. Twórca ponad 200 tzw. „księgoklipów”, czyli wideoklipów do książek.

Życiorys Ukończył na łódzkiej ASP malarstwo w pracowni prof. Stanisława Fijałkowskiego i drzeworyt w pracowni prof. Andrzeja Mariana Bartczaka (1986).

Po studiach był aktywny jako malarz i performer. W 1996 zaczął interesować się filmem animowanym. Praktyczną szkołą animacji były dla niego lata 1996–2000, kiedy co tydzień rysował wymyślone przez siebie „księgoklipy” dla programu Goniec Kulturalny (TVP1) i teledyski animowane, za które w latach 1996–2001 zdobył sześć nagród na Festiwalu Yach Film. Wykładał animację klasyczną na Kunstuniversität w Linzu (2003–2005) i na ASP w Łodzi (2003–2007), a od października 2007 uczy animacji klasycznej w PWSFTViT w Łodzi.

Prowadził w TVP wraz z Agnieszką Szydłowską program Po godzinach (2005–2006) poświęcony zjawiskom we współczesnej kulturze i sztuce.

Był autorem animowanej oprawy plastycznej kanału TVP Kultura od początku istnienia stacji (kwiecień 2005) do maja 2010.

Samodzielnie tworzy swoje filmy: jest autorem scenariuszy, reżyserem, charakterystycznym rysownikiem, animatorem, operatorem kamery i nierzadko autorem muzyki. Często stosuje osobliwy, nadrealny tok narracji, oparty na logice sennych skojarzeń. Realizuje swoje animacje w oryginalnej, wymyślonej przez siebie technice. To wszystko stanowi o wyrazistym, autorskim i osobistym idiomie artysty, dzięki któremu jego filmy są rozpoznawalne. Przy realizacji filmów współpracował z Tomaszem Stańką.

Do filmu Zabij to i wyjedź z tego miasta, nad którym pracował od 2006, muzykę skomponował i nagrał solo na gitarze elektrycznej Tadeusz Nalepa, lider grupy Breakout. Światowa premiera filmu odbyła się 22 lutego 2020 podczas 70. Berlinale, a amerykańska premiera – 11 lutego 2021 w Museum of Modern Art MoMA w Nowym Yorku. Zabij to... zdobył Złotego Lwa dla najlepszego filmu na 45.Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni w 2020 i Orła za najlepszy film (2021), jak też ponad 40 nagród na festiwalach w Polsce i na świecie.

Od 3 marca do 26 czerwca 2022 w Narodowej Galerii Sztuki „Zachęta” w Warszawie prezentowano wystawę „Mariusz Wilczyński – Zabij to...” poświęconą filmowi Zabij to i wyjedź z tego miasta. Muzeum Kinematografii w Łodzi otworzyło 25 lutego 2023 wystawę „Mariusz Wilczyński. Zabij to i wyjedź z tego miasta”, która z powodu wysokiej frekwencji została przedłużona do października 2023.

Krytycy zaliczają Wilczyńskiego do nurtu animacji artystycznej i eksperymentalnej. Joshua Siegel, kurator ds. filmu w The Museum of Modern Art, zaliczył Wilczyńskiego do grona „najwybitniejszych obecnie artystów animacji na świecie”„Gazeta Wyborcza” 2007, nr 108 (10. 05), s. 18.. „The New York Times” nazwał Wilczyńskiego „jednym z najważniejszych współczesnych twórców animacji artystycznej”Dave Kehr, The New York Times, Friday, May 4, 2007..

Od połowy 2007 ponownie zaktywizował działalność performerską, tworząc wyświetlane na wielkich ekranach seanse rysowania i animacji na żywo. Do performance (nazywanych: WILKANOC) zaprasza muzyków, z którymi tworzy w pełni improwizowane spektakle. W pokazach Wilczyńskiego udział brali m.in.: Hong Kong Philharmonic Orchestra, Paryska Orkiestra Kameralna, Membres de l’Ensemble de Tokyo (Tokijska Orkiestra Kameralna), L’Orchestre de Chambre de Geneve, Narodowa Orkiestra Filharmonii Lwowskiej, Orkiestra Sinfonia Varsovia, pianista Boris Bieriezowski, Tomasz Stańko, Michał Urbaniak, Leszek Możdżer, Wojciech Waglewski, Voo Voo, Pink Freud, Fisz Emade / Tworzywo Sztuczne, Fisz Emade / Kim Nowak, Pogodno, Małe Instrumenty, Mateusz Pospieszalski, Ziut Gralak i Włodzimierz Kiniorski.

Jest pierwszym polskim autorem filmów animowanych, który miał indywidualny, retrospektywny przegląd swoich filmów w Museum of Modern Art w Nowym Jorku (7 maja 2007), a także pierwszym autorem animacji z Polski, którego film wyświetlano w The National Gallery w Londynie (24 listopada 2007). Miał też retrospektywy swoich filmów w Muzeum Sztuki w Pretorii (26 listopada 2007) i w Muzeum Narodowym Brazylii (28 września – 1 listopada 2009).

Jest jednym z bohaterów książki Jerzego Armaty Anima. Mistrzowie polskiej animacji (wyd. EGoFILM, Warszawa 2025).

Redakcja "Tygodnika Powszechnego" w 2020 przyznała Wilczyńskiemu tytuł "Człowieka Roku" w dziedzinie kultury. W 2022 została odsłonięta gwiazda reżysera w Alei Gwiazd w Łodzi. W 2024 został nadany Wilczyńskiemu tytuł profesora sztuki w dyscyplinie: sztuki filmowe i teatralne.

Filmografia Autorskie filmy animowane 1996: Sprawiedliwość 1998: Allegro ma non troppo 1998: Czasy przeszły 1999: From the green hill 1999: Nienawidzę 1999: Szop, Szop, Szop, Szopę... 2000: Wśród nocnej ciszy 2000: Mojej mamie i sobie 2002: Śmierć na pięć (Śmierć na 5) 2004: Niestety 2007: Kizi Mizi (Pierwsza Dobranocka dla Szczypiorka), światowa premiera 07.05.2007, MoMA w Nowym Jorku; europejska premiera 09.02. 2008 podczas 58. MFF Berlinale 2020: Zabij to i wyjedź z tego miasta, światowa premiera 22.02.2020 podczas 70. MFF Berlinale Starczy (alternatywny tytuł: Na mój pogrzeb w czerwonej sukni przyjdź) (w przygotowaniu, planowany na 2030) Mistrz i Małgorzata (w przygotowaniu, planowany na 2035)

Filmy dokumentalne Stanisław Fijałkowski. Piękny prawdomówny (w przygotowaniu, planowany na 2035)

Filmy fabularne 1987: Kingsajz – obsada aktorska (kat; nie występuje w napisach), 2000: Noc świętego Mikołaja (w Święta polskie) – dekoracja wnętrz, scenografia, 2001–2003: Szpital na perypetiach – opracowanie graficzne (czołówka; odcinki: 4–19), 2003: Sukces – animacja

Nagrody filmowe 1996 – Sprawiedliwość – Gdańsk (Festiwal Polskich Wideoklipów „Yach Film”) nagroda w kategorii: animacja 1998 – Allegro Ma Non Troppo – Gdańsk (Festiwal Polskich Wideoklipów „Yach Film”) nagroda w kategorii: animacja 1999 – Nienawidzę – Gdańsk (Festiwal Polskich Wideoklipów „Yach Film”) nagroda w kategorii: animacja 2000 From the Green Hill – Gdańsk (Festiwal Polskich Wideoklipów „Yach Film”) nagroda w kategorii: animacja 2001 – Wśród Nocnej Ciszy – Gdańsk (Festiwal Polskich Wideoklipów „Yach Film”) nagroda „Drewniany Yach” dla teledysku ciekawego a niedostrzeżonego przez jury 2001 – Wśród Nocnej Ciszy – Paryż (III Europejski Festiwal Filmów Niezależnych) nagroda w kategorii: najlepszy film animowany 2005 – Niestety. – Chicago (41st The Chicago International Film Festival 2005, Hugo Awards) nagroda „Złoty Hugo” w kategorii: najlepszy film animowany 2009 – Kizi Mizi – Essex, Bristol, London, Graz, Athens, Turku, Moscow, Dresden, Berlin, Stockholm, Einhoven, Malaga, Aalborg, Paris, Berlin (5th European Film Festival) nagroda w kategorii: Winner 2008 for the best Lesbian and Gay Film

Ważniejsze daty

1987 – Nagroda (Grand Prix na X Ogólnopolskim Przeglądzie Grafiki Młodych w Krakowie) 1989 – Nagroda (Wyróżnienie na X Międzynarodowym Konkursie Grafiki „Exhibition of Print” w Jokohamie) 1990 – Nagroda (Wyróżnienie na XI Międzynarodowym Konkursie Grafiki „Exhibition of Print” w Jokohamie) 1991 – Nagroda (Nagroda Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Miasta Łodzi za najciekawsze prezentacje młodych twórców) 1992 – Nagroda (Grand Prix dla grupy Light Open Society za najlepszy performance na Ave Multimedial Festival w Arnhem) 2000 Retrospektywa filmów, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Kino Lab, Warszawa, Polska 2003 Retrospektywa filmów, 9. Festiwal Filmowy i Artystyczny "Lato Filmów" w Kazimierzu Dolnym, Polska 2005 Premiera autorskiej animowanej oprawy TVP Kultura (24.04.2005) Nagroda (Grand Prix („Złoty Glan”) na VII Festiwalu Twórców „Powiększenie” w Łodzi za autorską animowaną oprawę TVP Kultura) 2006 List gratulacyjny od Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wręczony 12 kwietnia Nagroda (Wyróżnienie Specjalne na II NYPFF w Nowym Jorku) Pokaz Retrospektywny w Anthology Film Archives w Nowym Jorku Nagroda (Nagroda Hot Bird TV (Satelitarny Oscar) dla TVP Kultura w kategorii Najlepszy Europejski Kanał Kulturalny na 9th The Hot Bird TV Awards w Wenecji) Performance „Mojej Mamie i sobie”, Muzeum Kinematografii, Łódź, Polska Performance WILKANOC z muzyką improwizowaną na żywo w wykonaniu Tomasza Stańko, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa, Polska Performance WILKANOC – PODWÓJNIE z muzyką improwizowaną na żywo w wykonaniu Tomasza Stańko i Michała Urbaniaka, klasztor Dominikanów, Sandomierz, Polska. Retrospektywa filmów, University of Michigan, Lorch Hall, Ann Arbor, Detroit, USA 2007 Pokaz Retrospektywny w MoMA / The Museum of Modern Art w Nowym Jorku Światowa premiera filmu „Kizi Mizi” w MoMA / The Museum of Modern Art w Nowym Jorku Pokazy filmu „Śmierć na 5” w IFC Center w Nowym Jorku Nagroda (Nagroda Hot Bird TV (Satelitarny Oscar) dla TVP Kultura w kategorii Najlepszy Europejski Kanał Kulturalny na 10th The Hot Bird TV Awards w Wenecji) Retrospektywa filmów, Kino Babylon Kreuzberg, Berlin, Niemcy Performance WILKANOC z muzyką improwizowaną na żywo w wykonaniu Tomasza Stańko, Kino Babylon Kreuzberg, Berlin, Niemcy Pokaz Retrospektywny w Pretoria Art Museum / South Africa Pokaz filmu „Niestety” w The National Gallery w Londynie 2008 Europejska premiera filmu „Kizi Mizi” w ramach oficjalnej selekcji na 58 .MFF Berlinale 2008,Niemcy Pokazy filmu „Kizi Mizi” w kinoteatrze Chudożestwiennyj / Moskwa, Rosja Nominacja do Nagrody TVP Kultura „Gwarancja Kultury” w kategorii „Wydarzenie 2007” za prezentacje filmu „Kizi Mizi” w Museum of Modern Art w Nowym Jorku Retrospektywa filmów, 1. Międzynarodowy Festiwal Filmów Animowanych Animator w Poznaniu, Polska Performance WILKANOC 5, Ceremonia Zamknięcia 51st DOK Leipzig Festival 2008 / Lipsk, Niemcy List gratulacyjny od Dyrektor Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej Pokazy filmu „Kizi Mizi” w Konkursie Głównym Festiwalu w Annecy, Francja „Śmierć na pięć” i „Niestety” umieszczone zostają w „Antologii Polskiej Animacji Eksperymentalnej” 2009 Premiera nowej autorskiej animowanej oprawy TVP Kultura (24.01.2009) Performance WILKANOC 9 w National Museum of Brasil / Brazylia Retrospektywa filmów w National Museum of Brasil (29.09-30.10.2009) / Brazylia Obrona doktoratu na Wydziale Filmu Animowanego w PWSFTViT w Łodzi. 2010 Nagroda (Nagroda Honorowa TVP Kultura „Gwarancja Kultury” za nadanie charakteru antenie TVP Kultura) Projekcja filmu „Chop, Chop, Chop, Chopin..” w Walter Reade Theater, Lincoln Center, Nowy Jork 6 Performance’s WILKANOC w ramach koncertów „Męskie Granie” (17.07.-28.08.2010) Gdańsk, Katowice, Poznań, Kraków, Wrocław, Warszawa, Żywiec Performance WILKANOC 21, 51st. Dublin Theatre Festival, Liberty Hall Theatre, Dublin, Irlandia Performance WILKANOC, 36th Summer Film School, Uherské Hradiště, Czechy. Retrospektywa filmów, Toronto Animated Image Society, School of Image Arts, Ryerson University, Toronto, Kanada 2011 Pełna Retrospektywa podczas 11.MFF Nowe Horyzonty we Wrocławiu Biograficzna książka pt. „Z Armatą na Wilka. Animowany blues Mariusza Wilczyńskiego”, autor: Jerzy Armata. 7 Performance’s WILKANOC z Wojciechem Waglewskim i Voo Voo w ramach koncertów „Męskie Granie 2011”, Żywiec, Warszawa, Kraków, Lublin, Gdańsk, Wrocław, Poznań. Projekcje filmów „Śmierć na pięć” i „Niestety” m.in. w Barbican Centre w Londynie, City Cultural Center w Pekinie, Kiev Cinema w Kijowie, Passage Kinos w Berlinie, Chofu City Cultural Center Tezukuri w Tokio. 2012 Nagroda – Platynowa Płyta za CD i DVD „Męskie Granie 2011” wręczona w studio koncertowym im. Agnieszki Osieckiej w Polskim Radio Program 3 Nagroda Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej – „Najlepsza Książka o tematyce filmowej w 2011” dla biograficznej książki autorstwa Jerzego Armaty „Z Armatą na Wilka. Animowany blues Mariusza Wilczyńskiego” Pokaz filmu „Kizi Mizi”, Walter Reade Theater, Lincoln Center, Nowy Jork Pokazy filmu „Niestety”, Summerhall, Edinburgh International Festival, Edynburg