thumb|240px|Część stanowiska archeologicznego Trikala (gr. Τρίκαλα) – miasto w środkowej Grecji, w północno-zachodniej części Tesalii.
Lokalizacja Położone nad rzeką Pinios, której dopływ Litheos przecina miasto, powstało na ziemiach Histiaiotis (Ἱστιαιῶτις), w historycznym regionie północno-zachodniej TesaliiA Dictionary of Greek and Roman Geography (ed. William Smith). T. 2. London: J. Murray, 1872, s. 1229..
Przynależne do administracji zdecentralizowanej Tesalia-Grecja Środkowa, w regionie Tesalia, w jednostce regionalnej Trikala. Jest siedzibą władz gminy Triki.
W 2021 roku liczyło 62 064 mieszkańcówΑποτελέσματα Απογραφής Πληθυσμού - Κατοικιών 2021, Μόνιμος Πληθυσμός κατά οικισμό [spis ludności osiadłej z 2021 r.]..
Ośrodek handlowy regionu rolniczego z rozwiniętym przemysłem spożywczym i odzieżowym (skórzano-obuwniczym). Węzeł drogowy przy ważnej tesalskiej linii kolejowej. Wśród miejscowych uczelni znajduje się m.in. filia Uniwersytetu Salonickiego (Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu)Wielka encyklopedia PWN. T. 28. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 31, ..
W historii Ślady prehistorycznego osadnictwa stwierdzono w znacznej części dzisiejszej aglomeracji miejskiej, w tym pierwsze ślady życia w jaskini Theopetra sprzed ok. 50 tysięcy lat, a także odkryte przez archeologów ślady osad neolitycznych datowanych na 6 tysiąclecie p.n.e. (m.in. na stanowisku Megalo Kefalovryso)Municipality of Trikala (oficjalna strona miasta): History [dostęp 2026-06-16]..
Nazwa miasta, wymienionego już przez Homera wśród uczestników wojny trojańskiej (Iliada II, 729) pochodzi od imienia nimfy Trikke (Trikka), córki rzecznego boga Penejosa. Z dzieła Strabona wiadomo, że starożytne Trikke (Τρίκκη) słynęło przede wszystkim jako tradycyjne miejsce narodzin boga Asklepiosa (Geografia XIV 1,39), który miał tam swe najstarsze sanktuarium z przyległym asklepiejonem (Geografia IX 5,17). Poza tym funkcjonował tam kult Ateny i eponimicznej nimfyAn Inventory of Archaic and Classical Poleis (red. Mogens Herman Hansen, Thomas Heine Nielsen). Oxford: Oxford University Press, 2004, s. 707, .. W epoce bizantyjskiej miasto, znane też pod nazwą Trikattus, zostało odnowione i ufortyfikowane przez Justyniana, pełniło wówczas także funkcję stolicy biskupiejDer Kleine Pauly. Lexikon der Antike. T. 5. München: Deutscher Taschenbuchverlag, 1979, kol. 960, ..
Zarówno w starożytności, jak i w późniejszych epokach burzliwe dzieje sprawiły, że miasto wielokrotnie przechodziło pod różne panowanie, już w 480 p.n.e. zajęte podczas drugiego najazdu Persów. W 352 p.n.e. zostało przyłączone do macedońskiego państwa Filipa II, a wraz z jego upadkiem przeszło w 168 p.n.e. pod władzę Rzymu (łac. Tricca). Po podziale cesarstwa rzymskiego znalazło się w granicach państwa bizantyjskiego, doświadczając niszczących najazdów Hunów, Słowian, Bułgarów, Normanów, Katalończyków i krzyżowców, dopóki w 1395 nie zostało zdobyte przez osmańskich Turków i nie weszło na stałe w skład ich imperium.
Trikala, która w XII wieku nosiła już obecną nazwę, w XIX stuleciu jako Tırhala stała się stolicą tureckiej prowincji (sandżaku). Z tego okresu pochodzą stare budynki w północnej części obecnego miasta, wraz z meczetem Osmana Szacha (ówczesnego władcy sandżaku) oraz liczne cerkwie prawosławne, będące świadectwem gospodarczego rozwoju i dobrobytu mieszkańców w XVIII i XIX wiekuMark Ellingham, Marc Dubin, Natalia Jansz, John Fisher: Grecja. Praktyczny przewodnik. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2000, s. 337-338, . Grecy formalnie odzyskali zwierzchnictwo nad tymi ziemiami w 1881 według postanowień kongresu berlińskiego i na mocy późniejszych porozumień dwustronnych przyznających im Epir i Tesalię, lecz faktyczne ich włączenie do Grecji nastąpiło dopiero w 1898 roku.
W trakcie II wojny światowej Trikala, która stała się ważnym punktem w działalności greckiego ruchu oporu, została wyzwolona spod okupacji niemieckiej w październiku 1944.
Zabytki i obiekty turystyczne thumb|240px|Fragment bizantyjskiej twierdzy thumb|240px|Meczet Osmana Szacha (Kursum) Miejscowa twierdza wzniesiona została na miejscu starożytnego akropolu przypuszczalnie w IV wieku p.n.e. lub w okresie hellenistycznym, później została przebudowana przez Bizantyjczyków (VI w.), a następnie przez Turków, którzy w XVII w. na jej terenie wystawili okazałą wieżę zegarową. Obiekt forteczny nie jest w pełni udostępniony zwiedzającym z wyjątkiem części przeznaczonej na spektakle teatralne.
Na terenie pomiędzy głównym placem miasta i cerkwią św. Mikołaja (Ajos Nikolaos) znajdują się pozostałości sanktuarium Asklepiosa z zachowaną ozdobną mozaiką. Powstałe w III wieku p.n.e. wraz z przyległym asklepiejonem, odbudowane zostało w połowie okresu cesarstwa rzymskiegoFurio Durando: Grecja. Przewodnik po zabytkach starożytności. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 2006, s. 56, .. Niedostępne pozostałości antycznego miasta znajdują się pod staromiejską dzielnicą Warusi (Βαρούσι), w czasach osmańskich zamieszkiwaną przez chrześcijan, gdzie też skupione są najstarsze w Trikali kościoły.
Potureckie zabytki miasta reprezentują: dziś opuszczony, XVI-wieczny meczet Osmana Szacha (pozbawiony minaretu, a od pokrycia dachowego zwany Kursum – „Ołowiany”) wraz z mauzoleum (türbe) tego dostojnika, oraz budynek pobliskiej łaźni (hamam) – wszystkie będące dziełem sławnego sułtańskiego architekta Sinana.
Do istotnych pamiątek budownictwa nowożytnego należą pochodzące z 1886 r. i będące dziełem francuskich inżynierów: żelazny most przerzucony przez rzeczkę Litheos (łączący ówczesny główny plac miasta z dzisiejszym miejskim deptakiem) oraz budynek dworca (stacji kolejowej), powstałe za rządów nowatorskiego premiera TrikupisaMunicipality of Trikala (oficjalna strona miasta): Sidirodromikou stathmou [dostęp 2026-07-04]..
Dwa charakterystyczne pomniki miejscowe to statua patronującego miastu, uzdrowicielskiego bóstwa – Asklepiosa (na moście nad Litheosem), oraz bohatera partyzantki z czasów okupacji niemieckiej – generała Sarafisa (na Platía Iróon Polytechníu).
Znane postacie miasta thumb|240px|Pomnik Asklepiosa na ul. Sarafi
Ewangelos Awerof – przemysłowiec, liberalny polityk i mąż stanu Nikolaos Gazis – polityk socjalistyczny (PASOK), parlamentarzysta krajowy i europejski Joanis Kellas – zasłużony lotnik, dowódca z okresu II wojny światowej Jeorjos Kondilis – wojskowy i przedwojenny polityk Dimitris Mitropanos – pieśniarz folklorystyczny Christos Papanikolau – lekkoatleta-tyczkarz, olimpijczyk Turhan Pasza Përmeti – turecki i albański polityk, mąż stanu Stefanos Sarafis – wojskowy, komunistyczny dowódca z czasów wojny domowej Joanis Ziangas – polityk socjalistyczny, parlamentarzysta krajowy i europejski
Miasta partnerskie Władze miasta utrzymują współpracę na różnych polach i kontakty międzyludzkie na wielu płaszczyznach z następującymi miastami bliźniaczymi w świecieMunicipality of Trikala (oficjalna strona miasta): Twin Cities [dostęp 2026-06-17].: Amberg, Niemcy Banan (dzieln. Chongqing), Chiny Castrop-Rauxel, Niemcy Dropulli, Albania Piatigorsk, Rosja Talence, Francja Tucson, USA Vranje, Serbia oraz z rodzimym Antiparos, Grecja (Cyklady)
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Miasta w Regionie Tesalia