thumb|Perec w Zamościu, 1913 thumb|Icchok Lejb Perec (przed 1915) thumb|Mauzoleum Trzech Pisarzy: Szymona An-skiego, Icchaka Lejba Pereca, Jakuba Dinezona na cmentarzu żydowskim w Warszawie Icchok Lejb Perec lub Icchok Lejbusz Perec (; ur. 20 maja 1851 albo 18 maja 1852Obie daty według Wielkiej encyklopedii PWN; Polski Słownik Biograficzny i Wielka encyklopedia powszechna PWN podają datę 18 V 1852, zaś Polski słownik judaistyczny oraz Nowa encyklopedia powszechna PWN – datę roczną 1851. Na grobowcu widnieje data roczna 1851. w Zamościu, zm. 3 kwietnia 1915 w Warszawie) – żydowski i polski pisarz, jeden z głównych twórców literatury jidysz, adwokat i działacz społeczny. Zajmował się również krytyką literacką i teatralną.

Życiorys Urodził się w Zamościu w rodzinie żydowskiej, jako syn Jehudy Pereca (1825–1898) i Rywki z domu Lewin (1828–1914). Bogata twórczość literacka Pereca obejmuje poezję, prozę (głównie nowele), dramaturgię i publicystykę. Pisał w języku jidysz, hebrajskim i polskim. Już za życia uznano go za klasyka literatury żydowskiej, przede wszystkim z powodu świetnych nowel.

Perecowie pochodzili z odłamu sefardyjskich Żydów (wyodrębnionego w Hiszpanii). Pod koniec XVI wieku osiedlili się w Zamościu. Icchok Lejb Perec ukończył cheder i jesziwę, a w domu uzupełniał wykształcenie o świecką literaturę (w języku jidysz, francuskim, hebrajskim, niemieckim, polskim i rosyjskim), historię, filozofię i socjologię.

Niespełna 20-letni próbował sił w biznesie (zakładał szkołę, piwiarnię, młyn), ale bez powodzenia. W 1876 (po kursach w Warszawie) zdał egzamin i zdobył koncesję na prowadzenie kancelarii adwokackiej. Prowadził ją w Zamościu przez 11 lat. Koncesję władze rosyjskie odebrały mu z powodu zarzutów (formułowanych głównie przez żydowskich religijnych ortodoksów) o używanie i propagowanie języka polskiego i bronienie polskich „buntowników”.

Po wyjeździe do Warszawy (1888Jagielski podaje 1886.) od 1890 przez następne 25 lat pracował jako urzędnik w gminie żydowskiej. Mieszkał przy ul. Ceglanej 1, obecnie noszącej jego imię. W 1899 został aresztowany i spędził kilka miesięcy w cytadeli warszawskiej. W 1908 roku był uczestnikiem konferencji w Czerniowcach.

Po wybuchu I wojny światowej organizował pomoc dla ofiar wojny. Współpracował z prasą związaną z Bundem i Żydowską Organizacją PPS.

Jest pochowany w Mauzoleum Trzech Pisarzy w alei głównej cmentarza żydowskiego przy ulicy Okopowej w Warszawie (kwatera 44). Na jego pogrzeb przyszło ponad 100 tys. ludzi. Oddelegowany urzędnik gminy, nieświadomy wielkości swego współpracownika jako pisarza, chwalił zmarłego słowami: „To był wspaniały człowiek. Przez dwadzieścia pięć lat ani razu nie spóźnił się do pracy”.

Rodzina: żona Sara Lichtenfeld (1870, rozwód w 1875); synowie – Lucjan (zm. 1918, pochowany na tym samym cmentarzu, co ojciec, kwatera 44a-3-12)Grób Lucjana Pereca w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie. i Jaakow (zmarł w dzieciństwie). żona (od 1878) Helena (Nechama Rachela) Ringelhejm (1860–1938Jagielski podaje 1858-1937.); nie mieli dzieci.

Wybrane dzieła Ba nacht afn altn mark 1907 (Nocą na starym rynku) (wyd. polskie 1973) Bilder fun a prowincrajze 1891 (Obrazki z podróży po prowincji) Bakante bilder (Znane scenki) Chsidisz (Motywy chasydzkie) (wyd. polskie 1997) Churbn bejs cadek 1907 (Upadek dworu cadykowego) Di goldene kejt 1909 (Złoty łańcuch) Folkstimleche geszichtn (Opowiadania ludowe) (wyd. polskie 1997) Monisz 1888 (wyd. polskie 1983)

Pozostawił nieukończone: Majne zichrojnes 1913-1914 (Moje wspomnienia)

Upamiętnienie W październiku 1951 zmieniono nazwę ulicy Ceglanej w Warszawie, przy której mieszkał i tworzył, na Icchoka Lejba Pereca. Jego nazwiskiem nazwano także ulice w Kutnie, Piotrkowie Trybunalskim, Zamościu i Wrocławiu.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Utwory Icchoka Lejba Pereca w serwisie Polona

Kategoria:Pisarze jidysz Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Ludzie urodzeni w Zamościu Kategoria:Pochowani na cmentarzu żydowskim na Woli w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1851 Kategoria:Zmarli w 1915 Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XIX wieku