thumb|250px|Pomnik w Zagrzebiu, upamiętniający ofiary Bleiburga Masakra w Bleiburgu (w historiografii chorwackiej m.in. sprawa Bleiburga, tragedia Bleiburga, Bleiburg) – termin odnoszący się do zdarzeń, które miały miejsce pod koniec II wojny światowej w miejscowości Bleiburg na granicy austriacko-jugosłowiańskiej w maju 1945 roku. Przez część historyków uważana za samosąd dokonany przez Jugosłowiańską Armię Ludową z możliwym udziałem wojsk brytyjskich (według nowszych publikacji w rozstrzeliwaniu chcących się poddać żołnierzy mogli brać udział żołnierze Czarnego Legionu ustaszy, który uważał poddających się żołnierzy za dezerterów i zdrajców), a przez innych za element propagandy ustaszy.
Tło polityczne thumb|Bleiburg – tablica z nazwami w dwóch językach: niemieckim i słoweńskim (Pliberk) Wydarzenia w Bleiburgu określane są w przez chorwacką historiografię jako m.in. tragedia Bleiburga, Bleiburg, sprawa BleiburgaDizdar, Zdravko (December 2005). „Prilog istraživanju problema Bleiburga i križnih putova (u povodu 60. obljetnice)” [An addition to the research of the problem of Bleiburg and the Way of the Cross (dedicated to their 60th anniversary)]. The Review of Senj (in Croatian) (Senj, Croatia: City Museum Senj – Senj Museum Society) 32 (1): 117–193. . Retrieved 2012-05-28.[Grahek Ravančić, Martina (January 2008). „Izručenja zarobljenika s bleiburškog polja i okolice u svibnju 1945.” [The handing over of prisoners from Bleiburg field and its surroundings in May 1945]. Journal of Contemporary History (in Croatian) (Zagreb, Croatia: Croatian Institute of History) 39 (3): 531–550. . Retrieved 2012-06-01.].
Głównym uczestnikiem walki przeciwko okupacji Jugosławii przez państwa Osi (Niemców i Włochów), pod względem liczby kampanii, liczebności i zaangażowania był komunistyczny ruch partyzantki dowodzony przez Josipa Broz Titę. Siły Osi utworzyły marionetkowe państwo nazistowskie ustaszyUSHMM about Independent State of Croatia.. Niepodległe Państwo Chorwackie (NDH) prowadziło rasistowską politykę prześladowania Serbów, Żydów i Romów, represjom ulegli też antyfaszystowscy Chorwaci. Mile Budak, minister edukacji Chorwacji, 22 lipca 1941 roku mówił o tym, że część Serbów zostanie eksterminowana, drugiej części narodu zostanie przymusowo narzucona wiara katolicka, a przedstawiciele tej grupy zostaną schorwatyzowani. Niektórzy Serbowie mieli zostać przesiedleniThe Yugoslav Auschwitz and the Vatican, Vladimir Dedijer, Anriman-Verlag, Freiburg, Germany, s. 130.. Reżim kolaborantów chorwackich odpowiedzialny był za szereg zbrodni na ludności cywilnej. Ustasze założyli obóz koncentracyjny w Jasenovacu, szczególnie systematyczne represje kierowano wobec Serbów i ŻydówVuletić, Dominik (grudzień 2007). „Kaznenopravni i povijesni aspekti bleiburškog zločina”. Lawyer (in Croatian) (Zagreb, Croatia: Law student association „Pravnik”) 41 (85): 125–150. . Retrieved 2012-05-28 s. 140.. Ruch jugosłowiańskich partyzantów gwałtownie przybrał na znaczeniu w wyniku zbrodni chorwackich. Siły Zbrojne Niezależnego Państwa Chorwackiego zostały zreorganizowane w listopadzie 1944 roku kiedy zaczęto łączenie jednostek ustaszy i chorwackiej domobranyThomas, N., Mikulan, K. and Pavelic, D. (1995). Axis Forces in Yugoslavia 1941-45. London: Osprey. , s. 30.. W 1945 roku Jugosłowiańska Armia Ludowa liczyła ponad 800.000 żołnierzy zorganizowanych w pięć polowych armii. Siły jugosłowiańskie rozpoczęły poszukiwanie resztek pokonanych wojsk niemieckich i NDHThomas, N., Mikulan, K. and Pavelic, D. (1995). Axis Forces in Yugoslavia 1941-45. London: Osprey. , s. 32.Jancar-Webster, B. (1989). Women & revolution in Yugoslavia, 1941-1945. Denver: Arden Press s. 46..
Po klęsce hitlerowskich Niemiec porażka satelickiego Niezależnego Państwa Chorwackiego stała się nieunikniona. Kolaboracyjny rząd Chorwacji postanowił przenieść swoje siły zbrojne do Austrii. Po niemieckiej kapitulacji, większość armii chorwackiej pod dowództwem generała Herencićicia poddała się armii brytyjskiej w pobliżu miejscowości Bleiburg w Austrii, przy granicy ze Słowenią. 15 maja 1945 roku brytyjski generał Patrick Scott wydał wszystkich więźniów dowódcy Jugosłowiańskich Sił Zbrojnych – Milanowi Baście z 51 Dywizji Wojwodiny.
Przebieg wydarzeń Pod koniec marca 1945 siły chorwackich kolaborantów rozpoczęły odwrót do Austrii w celu poddania się wojskom brytyjskim nacierającym na północ do Włoch. Odwrót został zaplanowany i zorganizowany przez władze NDH. Wśród uciekinierów znaleźli się liczni dygnitarze ustaszy, faszystowska elita rządząca, a także cywile. Po ostrzałach armii jugosłowiańskiej duża część cywilów wróciła do domów uważając, że cywile są traktowani przez ustaszy jedynie jako ludzkie tarczeVuletić, Dominik (December 2007). „Kaznenopravni i povijesni aspekti bleiburškog zločina”. Lawyer (in Croatian) (Zagreb, Croatia: Law student association „Pravnik”) 41 (85): 125–150. . Retrieved 2012-05-28. s. 140.. Do wycofujących się ustaszy dołączyły garstki słoweńskich żołnierzy domobrany (słoweńska milicja kolaboracyjna) i czetnikówTomasevich, Jozo (2001). War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration 2. San Francisco: Stanford University Press. . s. 752.. Częścią kolumny ustaszy byli też rosyjscy Kozacy z XV Korpusu Kawalerii SSDizdar, Zdravko (December 2005). „Prilog istraživanju problema Bleiburga i križnih putova (u povodu 60. obljetnice)” [An addition to the research of the problem of Bleiburg and the Way of the Cross (dedicated to their 60th anniversary)]. The Review of Senj (in Croatian) (Senj, Croatia: City Museum Senj – Senj Museum Society) 32 (1): 117–193. . Retrieved 2012-05-28. s. 134.. 6 maja 1945 z Zagrzebia wycofał się rząd kolaboracyjny i 7 maja dotarł w pobliże Klagenfurtu w AustriiDizdar, Zdravko (December 2005). „Prilog istraživanju problema Bleiburga i križnih putova (u povodu 60. obljetnice)” [An addition to the research of the problem of Bleiburg and the Way of the Cross (dedicated to their 60th anniversary)]. The Review of Senj (in Croatian) (Senj, Croatia: City Museum Senj – Senj Museum Society) 32 (1): 117–193. . Retrieved 2012-05-28. s. 132..
7 maja Niemcy poddali się bezwarunkowo aliantom, tym samym formalnie w Europie zakończyła się II wojna światowa. Niemieckie instrukcje kapitulacji trafiły do niemieckich sił Wehrmachtu w Jugosławii oraz tamtejszych kolaboracyjnych sił zbrojnych, w tym wojsk NDH. Oznaczało to, że wojska faszystowskie musiały zaprzestać w dniu 8 maja działalności i pozostać tam, gdzie się znalazły. Wódz ustaszy Ante Pavelić zdecydował jednak, że nie podda się komunistom, ale ucieknie do Austrii. 8 maja 1 i 2 Armia Jugosławii wyzwoliła Zagrzeb, w walkach zginąć miało 10 901 a do niewoli trafiło 15 892 żołnierzy ustaszy. Tego samego dnia dowództwo 51. Jugosłowiańskiej Dywizji Wojwodiny z 3. Armii, wydało rozkaz, aby wszystkich oficerów i żołnierzy wroga, którzy będą stawiać opór po północy tego dnia, a nie są częścią żadnej jednostki i nie mają statusu jeńców wojennych, traktować jako bandytówDizdar, Zdravko (December 2005). „Prilog istraživanju problema Bleiburga i križnih putova (u povodu 60. obljetnice)” [An addition to the research of the problem of Bleiburg and the Way of the Cross (dedicated to their 60th anniversary)]. The Review of Senj (in Croatian) (Senj, Croatia: City Museum Senj – Senj Museum Society) 32 (1): 117–193. . Retrieved 2012-05-28 s. 134.. 38 Brytyjska Brygada Piechoty zajęła Bleiburg 12 maja, podczas gdy reszta V Korpusu stacjonowała w Klagenfurcie. Dopiero 15 maja, tydzień po zakończeniu wojny w Europie, zakończyły się walki między siłami komunistów a siłami kolaboracyjnymi znajdującymi się w Słowenii i w Austrii. Największą z nich była bitwa pod Poljaną (14–15 maja), która zakończyła się zwycięstwem komunistów i BrytyjczykówAutobiographic annotations prepared by Zvonko Springer (ZS) (1999). „Croatian tragedy of Bleiburg & death marches in 1945”. Memories of a Croatian Soldier: Zvonko’s Story. Anif, Salzburg. Retrieved 2012-05-28..
Wojska NDH poddały się Brytyjczykom 15 maja. Brytyjskim negocjatorem był brygadier Patrick T. D. Scott z 38. Brygady Piechoty (irlandzkiej)Grahek Ravančić, Martina (January 2008). „Izručenja zarobljenika s bleiburškog polja i okolice u svibnju 1945.” [The handing over of prisoners from Bleiburg field and its surroundings in May 1945]. Journal of Contemporary History (in Croatian) (Zagreb, Croatia: Croatian Institute of History) 39 (3): 531–550. . Retrieved 2012-06-01. s. 535., stronę ustaszy reprezentował generał Ivo Herenčić z V Korpusu Ustaszy i tłumacz, pułkownik Daniel Crljen z urzędu propagandy ustaszyGrahek Ravančić, Martina (January 2008). „Izručenja zarobljenika s bleiburškog polja i okolice u svibnju 1945.” [The handing over of prisoners from Bleiburg field and its surroundings in May 1945]. Journal of Contemporary History (in Croatian) (Zagreb, Croatia: Croatian Institute of History) 39 (3): 531–550. . Retrieved 2012-06-01. s. 544.Tomasevich, Jozo (2001). War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration 2. San Francisco: Stanford University Press. . s. 758.. Po południu tego samego dnia wojska niemieckie zaczęły wieszać białe flagi. NDH zostało skierowane ostatecznie do poddania się armii jugosłowiańskiej.
Liczba ofiar Srećko Pšeničnik, syn Ante Pavelicia, w 1990 roku mówił o 10 000 ofiarachSlobodan Stojićević: Preki sud, „Politika”, Beograd 23. oktobra 2009 , Приступљено 25. 4. 2013.. Jozo Tomasevich w książce z 2001 roku podaje liczbę 50 000Tomasevich, Jozo (2001). War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration 2. San Francisco: Stanford University Press. . s. 763.. Chorwacki dziennikarz Władimir Žerjavić w 1992 szacował liczbę ofiar na 45 000 do 55 000Vladimir Zerjavic, Yugoslavia, manipulations with the number of second world war victims, w: Opsesije i megalomanije oko Jasenovca i Bleiburga (Obsession and Megalomania with Jasenovac and Bleiburg), Globus, Zagreb, 1992.. Były dyplomata Cvijeto Job w książce z 2002 roku podaje liczbę od 12 000 do 15 000Job, Cvijeto (2002). Yugoslavia’s Ruin: The Bloody Lessons of Nationalism, a Patriot’s Warning. Rowman & Littlefield. s. 28. . Retrieved 2012-05-28.. Według chorwackiego historyka Juraja Hrženjaka i jego publikacji z 2007 roku (pisanej we współpracy ze stowarzyszeniem chorwackich partyzantów antyfaszystowskich) rozstrzelanych zostało od 12 000 do 14 000, w tym 1500 strażników obozów koncentracyjnych, a 20 osób popełniło samobójstwo. Większość ofiar zginąć miała nie z rąk komunistów, lecz oddziału ustaszy, Czarnego Legionu, który traktował wszystkich poddających się żołnierzy jako zdrajców i dezerterówDrago Pilsel. Antifašisti priznaju partizanske zločine. „Novi list” (in Croatian). Retrieved 2013-02-07..
Reperkusje współczesne