Zamek Cieszyn – samorządowa instytucja kultury prowadzona przez władze Cieszyna i województwa śląskiego. Pierwotna nazwa instytucji, to Śląski Zamek Sztuki i Przedsiębiorczości w Cieszynie.
Historia Instytucja powstała w 2005 roku przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej (75%), dotacji z budżetu państwa, samorządu województwa śląskiego oraz miasta Cieszyna. Od 1 stycznia 2011 roku Zamek Cieszyn został przekształcony na "ośrodek badań nad kulturą materialną i wzornictwem", co było też związane z tym, że instytucja od tego momentu była współprowadzona przez zarówno przez gminę Cieszyn jak i Śląski Urząd Marszałkowski w Katowicach. Statut nadała Rada Miejska Cieszyna 20 grudnia 2012 roku. Dyrektora Zamku Cieszyn powołuje i odwołuje burmistrz Cieszyna w uzgodnieniu z zarządem województwa śląskiego. Od 2005 roku do 2021 rok, dyrektorem Zamku Cieszyn była Ewa Gołębiowska. Od 2021 roku na okres 5 lat, na funkcję dyrektora została powołana Magdalena Chorąży-Suchy.
W 2012 roku została utworzona wystawa Dizajn po śląsku, która eksponuje nagrodzone i wyróżnione prace z konkursu organizowanego przez Zamek Cieszyn p.n. "Śląska Rzecz" - produktów, projektów graficznych i usług publicznych zrealizowanych w województwie śląskim. Początkowo wystawę tworzyły prace z siedmiu pierwszych edycji, m.in.:
wyroby puchowych z Pracowni Sprzętu Alpinistycznego Małachowski, kiosk multimedialny Infobox, wykonany przez spółkę Infobox, dywan _mohohej!DIA, wyprodukowany przez firmę Moho, sygnalizator drogowy ZIRslim, zaprojektowany przez Michała Latko i Leszka Czerwińskiego, krój pisma Silesiana, zaprojektowany przez Henryka Sakwerdę z pomocą Artura Frankowskiego, seria książek edukacyjnych „Trener” zaprojektowanych przez Grzegorza Podsiadlika, Parastudio, książka Indunature pod redakcją Marcina Dosia, zaprojektowaną przez Dominika Cymera.
Wystawa co roku była sukcesywnie uzupełniana o kolejne prace pochodzące z kolejnych edycji konkursu.
Od 2022 roku Zamek Cieszyn wraz ze Stowarzyszeniem Muzeum Drukarstwa w Cieszynie współorganizuje działalność Muzeum Drukarstwa w Cieszynie.
W 2023 roku Zamek Cieszyn przy wsparciu Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021 (w ramach programu Rozwój lokalny), otworzył Szkołę Rzemiosł, w ramach której można było nabyć wiedzę i doświadczenie w sześciu wybranych rzemiosłach: plecionkarstwie, koronczarstwie koniakowskim, snycerstwie, rusznikarstwie, obróbce wełny, introligatorstwie.
Od grudnia 2023 roku Zamek Cieszyn prowadzi Transgraniczne Centrum Informacji Turystycznej, które istnieje przy moście granicznym na ulicy Zamkowej 1. Obok TCIT ustawiona jest replika tramwaju cieszyńskiego (produkowanego przez firmę Ringhoffer).
W 2024 Szkoła Rzemiosł znalazła swoja kontynuację w II. edycji dofinansowanej ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (z Funduszu Promocji Kultury), co pozwoliło na naukę: rusznikarstwa, ceramiki, obróbki wełny z elementami tkactwa, snycerska z elementami tapicerstwa artystycznego, koronczarstwa, introligatorstwa z elementami konserwacji papieru.
Działalność Zamku Cieszyn Zamek Cieszyn został powołany aby "wzmacniać przedsiębiorczość poprzez promocję wzornictwa przemysłowego, wspierać rzemiosło artystyczne i ginące zawody oraz rozwijać turystykę".
Do zadań Zamku Cieszyn należy: "promocja i pomoc we wdrażaniu wzornictwa, myślenia projektowego oraz nowych technologii w sektorze publicznym i prywatnym, inicjowanie i prowadzenie badań dotyczących kultury materialnej, przedsiębiorczości i wzornictwa, wspieranie rozwoju przedsiębiorczości, ochrona i popularyzacja rzemiosła artystycznego i ginących zawodów oraz rozwój i promocja turystyki kulturowej".
Celami statutowymi Zamku Cieszyn są: wspieranie rozwoju przedsiębiorczości i promocja wzornictwa przemysłowego, ochrona i popularyzacja rzemiosła artystycznego i ginących zawodów Śląska Cieszyńskiego, rozwój turystyki, prowadzenie działalności kulturalnej.
Instytucja osiąga swoje cele głównie poprzez prowadzenie działalności edukacyjnej i promocyjnej przy współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.
Na kanale You Tube, na oficjalnym profilu Zamku Cieszyn jest dostępnych kilkadziesiąt filmów, w których można m.in. obejrzeć jak wyglądały początki działalności, podsumowanie pierwszych 5 lat funkcjonowania oraz dokumenty z wielu wystaw i wydarzeń.
"Projektujemy możliwości" Projektujemy możliwości, to hasło promocyjne Zamku Cieszyn, które wraz z jego rozwinięciem zawiera opisowe cele działalności Zamku Cieszyn. Dotyczy to m.in. rozwoju "innowacyjnej przedsiębiorczości poprzez wykorzystanie potencjału wzornictwa'" oraz, tego że "(...) design jest skutecznym narzędziem podnoszenia konkurencyjności firm, instytucji, miast i regionów". Istotną deklaracją, którą znajduje odzwierciedlenie w szeregu działań Zamku Cieszyn jest ta, że "Zamek jest wielkim orędownikiem idei projektowania dla wszystkich z uwzględnieniem fizycznych, społecznych i kulturowych różnic". Od 2010r. Zamek Cieszyn jest siedzibą Instytutu Projektowania dla Wszystkich im. prof. Michała Oźmina i udostępnia archiwum EIDD Design for All Europe.
Cykliczne wydarzenia Wydarzenia, które cykliczne były organizowane przez Zamek Cieszyn (oraz współorganizowane i odbywające się na terenie Zamku Cieszyn), to:
Urodziny Zamku Cieszyn - wykłady, wystawy, wycieczki Graduation Projects - konkurs i wystawa prezentująca najlepsze prace dyplomowe z grafiki użytkowej i wzornictwa z krajów Wyszehradzkich Śląska Rzecz - regionalny konkurs, w którym nagradzane i wyróżniane są innowacyjne, projekty w szeroko pojętym obszarze designu Letnia Szkoła Designu - warsztaty i szkolenia dla projektantów i studentów projektowania graficznego Strachy na Zamku (wspólnie z KaSS Střelnice, Czeski Cieszyn) - konkursy, zabawy, kiermasz dla dzieci na Wzgórzu Zamkowym Skarby z cieszyńskiej trówły - wystawy, wycieczki, konkursy, jarmark pokazy rzemiosła, koncerty ABC Przedsiębiorczości - wykłady i szkolenia dla przedsiębiorców i osób zainteresowanych prowadzeniem działalności gospodarczej Dizajn w przestrzeni publicznej - konferencja, wystawy i wykłady Zaprojektuj Święta - wystawy, warsztaty i spotkania
Nagrody W 2005 roku, projekt architektoniczno- urbanistyczny "Śląskiego Zamku Sztuki i Przedsiębiorczości w Cieszynie" (pierwotna nazwa Zamku Cieszyn) autorstwa Katarzyny Grzesiak, Moniki Janiczek-Zygmunt oraz Ewy Jędraszczyk otrzymał nagrodę w ramach konkursu "Najlepsza Przestrzeń Publiczna Województwa Śląskiego 2005". Konkurs organizował Zarząd Województwa Śląskiego pod patronatem Marszałka Województwa Śląskiego.
W 2011 roku Zamek Cieszyn WIPO (World Intellectual Property Organization) Award for Innovate Enterprises od Światowej Organizacji Własności Intelektualnej przyznała za "działania na rzecz rozwoju polskiego wzornictwa, sztuki i kształcenia nowych specjalistów w tych dziedzinach".
W 2018 roku na wniosek Urzędu Patentowego RP, Zamek Cieszyn otrzymał nagrodę honorową „Za zasługi dla wynalazczości” od Prezesa Rady Ministrów.
W 2021 roku Zamek Cieszyn otrzymał nagrodę Śląskiej Izby Budownictwa w konkursie „Śląskie Budowanie” w kategorii „Sztuka i Design w Przestrzeni Publicznej” oraz Statuetkę BenchMan, za propagowanie dobrego designu w przestrzeni publicznej.
Dekada wystaw
Rok 2024
18.07 - 15.09 - Śląska Rzecz 2023 01.03 - 28.04 - Graduation Projects 2023
Rok 2023
10.12 - 25.02.2024 - wystawa prac absolwentów Szkoły Rzemiosł 26.10 - 03.12 - Dizajn w przestrzeni publicznej - URBAN FARMiNG 22.06 - 10.09 - Śląska Rzecz 2022 01.06 - 31.08 - Dobre innowacje 13.04 - 28.05 - Z naturą projektowane - wystawa prac studentów UTW Brenna 10.03 - 28.05 - Graduation Projects 2022 12.01 - 05.03 - TYPO-GRACZE – wystawa prac studentów Instytutu Sztuk Plastycznych UŚ
Rok 2022
17.09 - 08.01.2023 - Dizajn w przestrzeni publicznej. Rzemiosło 25.07 - 05.09 - Wyzwania projektowe. Wystawa prac studentów AP w Katowicach 03.06 - 11.09 - Śląska Rzecz 2021. Wystawa pokonkursowa 11.03 - 22.05 - Graduation Projects 2021 - międzynarodowy przegląd projektów dyplomowych
Rok 2021
12.12 - 27.02.2022 - Dizajn w przestrzeni publicznej. Nasza zima zła? 17.09 - 31.10 - Wood you like – wystawa fotografii architektury drewnianej 17.09 - 31.10 - Przystanki z rzemiosłem 17.09 - 31.10 - Cieszyńskie cechy rzemieślnicze 09.07 - 12.09 - Śląska Rzecz 2020 – wystawa pokonkursowa 01.06 - 04.07 - Domek na drzewie 19.03 - 07.05 - Graduation projects 2020 - Międzynarodowy przegląd projektów dyplomowych
Rok 2020
03.12 - 14.03 - Splatając wątki. Konteksty nowego rzemiosła 11.09 - 29.11 - Śląska Rzecz 2019. Wystawa pokonkursowa 26.06 - 06.09 - Nivea jest dobra na wszystko 21.02 - 26.04 oraz 21.05 - 21.06 - Graduation Projects 2019 22.02 - 01.03 - Opowieści z fabryk mebli giętych 04.02 - 16.02 - 60 na 100. Sąsiadki z udziałem Małgorzaty Tkacz-Janik oraz Marty Frej
Rok 2019
30.10 - 12.01.2020 - Śląska Rzecz 2018 – wystawa pokonkursowa 19.09 - 20.10 - Robić/Rzeczy 19.09 - 20.10 - Małe, ale Cieszyn 12.06 - 01.09 - Dizajn w przestrzeni publicznej. Woda 09.05 - 10.06 - Śląska Rzecz 2018 – wystawa pokonkursowa 08.05 - 09.06 - 1989. Rok Wolności 27.04-24.05 - Mini wonders. Czeskie zabawki wczoraj i dziś 05.04 - 21.04 - VIDAK International Poster Design Exhibition – wystawa koreańskiego projektowania graficznego 02.03 - 07.04 - Graduation Projects 2018 16.01 - 22.02 - Co siedzi w głowach projektantek?
Rok 2018
17.10 - 9.12 - Gospodarze. Cieszyńscy przedsiębiorcy w pierwszych latach Niepodległej 17.10 - 4.11 - Rok 1918 na Śląsku Cieszyńskim i w zachodniej Galicji w zasobie archiwalnym Oddziałów w Bielsku-Białej i Cieszynie Archiwum Państwowego w Katowicach 21.09 - 19.10 - Powroty – wystawa fotografii Marka Džupina 21.09 - 14.10 - Kłębek wełny pokazująca historyczne i współczesne konteksty wykorzystania wełny 14.06 - 26.06 - Co siedzi w głowach projektantek? 18.06 - 11.09 - Dizajn w przestrzeni publicznej. W podróży 09.05 - 10.06 - Śląska Rzecz 2017. Wystawa pokonkursowa 28.04 - 11.05 - Historia czeskiego dizajnu. Od kubizmu do XXI wieku 14.03 - 22.04 - Obywatelki. Kobiety Śląska Cieszyńskiego dla Niepodległej 27.01 - 11.03 - Graduation Projects 2017 26.01 - 11.03 - Human Cities.Challenging the City Scale 26.01 - 11.03 - Przystanek Cieszyn
Rok 2017
06.12 - 6.01.2018 - Boże Narodzenie na dworze Piastów cieszyńskich 27.10 - 21.01.2018 - Tu czy tam? – współczesna polska ilustracja dla dzieci 17.10 - 4.11 - Rok 1918 na Śląsku Cieszyńskim i w zachodniej Galicji w zasobie archiwalnym Oddziałów w Bielsku-Białej i Cieszynie Archiwum Państwowego w Katowicach 23.09 - 22.10 - Sploty na fali – ASP Kraków i Stowarzyszenie Serfenta 11.08 - 22.10 - Dizajn w przestrzeni publicznej. Mamy problem? 24.06 - Grafika ZaGra. Wystawa prac studentów Projektowania Gier i Przestrzeni Wirtualnej Uniwersytetu Śląskiego 21.06 - 3.07 - Śląska Rzecz 2016 - wystawa laureatów konkursu i nominowanych do prezentacji w trzech kategoriach: produkt, grafika użytkowa, usługa 10.06 - 2.07 - Zapomniany śląski Stephenson 27.04 - 18.06 - Miasto i Las 27.04 - 4.06 - Pass it on / Przekaż dalej 25.02 - 23.04 - Graduation Projects 2016 – wystawa prac dyplomowych z Czech, Polski, Słowacji i Węgier 25.02 - 23.04 - AGD Zlin – retrospektywna wystawa z okazji 20-lecia Pracowni Projektowania Graficznego Uniwersytetu Tomasza Baty 24.02 - 26.03 - Człowiek – Dystrybucja Zasobów II
Rok 2016
18.12 - 19.02.2017 - GoścINNOŚĆ 9.11 - 11.12 - Dizajn w przestrzeni publicznej. Dostępność w miastach historycznych 23.09 - 6.10 - Tak fotografowano dawniej – wystawa starych zdjęć i sprzętu fotograficznego 23.09 - 31.10 - Samowystarczalność. Rogożyna – wystawa współczesnych obiektów stworzonych z rogożyny (pałki wodnej) przez studentów ASP w Krakowie 23.09 - 31.10 - Beskidzki haft krzyżykowy – wystawa ze zbiorów Muzeum „Na Grapie”