Lew, czarownica i stara szafa

Lew, czarownica i stara szafa (tyt. oryg. The Lion, the Witch and the Wardrobe) – powieść fantasy autorstwa C.S. Lewisa, wydana w 1950 roku. Książka, umiejscowiona w latach 40. XX wieku, jest pierwszą opublikowaną i zarazem najbardziej znaną częścią cyklu Opowieści z Narnii. Pomimo że pojawiła się jako pierwsza, jest drugą powieścią po Siostrzeńcu czarodzieja według chronologicznego porządku serii. Magazyn Time umieścił ją na liście stu najlepszych powieści anglojęzycznych w latach 1923-2005The Lion, The Witch and the Wardrobe – ALL-TIME 100 Novels – TIME.

Książka była kilkakrotnie ekranizowana, najnowsza ekranizacja z 2005 r. została dokonana przez wytwórnię Walt Disney Pictures w reżyserii Andrew Adamsona. W rolach głównych wystąpili m.in. Tilda Swinton i Jim Broadbent.

Bohaterowie Piotr Pevensie jest najstarszy z rodzeństwa. Na początku nie wierzy swojej siostrze Łucji w opowieści o Narnii, ale zmienia zdanie, kiedy widzi ją na własne oczy. Za swoje zasługi w obaleniu Białej Czarownicy zostaje okrzyknięty bohaterem. Ostatecznie otrzymuje tytuł Wielkiego Króla i od tej pory jest znany jako król Piotr Wspaniały. Zuzanna Pevensie młodsza od Piotra. Również ona nie wierzy w istnienie Narnii, do czasu gdy do niej trafia. Zostaje koronowana królową tej krainy i od tej pory jest znana jako królowa Zuzanna Łagodna. Edmund Pevensie jest kolejnym z rodzeństwa. W Narnii spotyka Białą Czarownicę, która częstuje go słodyczami i prawi mu komplementy. Skuszony obietnicą władzy i nieskończonymi zapasami łakoci zdradza swojego brata i siostry, lecz ostatecznie żałuje swoich czynów i okazuje skruchę. Po tym jak pomaga Aslanowi i dobrym mieszkańcom baśniowej krainy pokonać Białą Czarownicę zostaje, wraz ze swoim bratem, koronowany królem Narnii i jest od tej pory znany jako król Edmund Sprawiedliwy. Łucja Pevensie jest najmłodszą z całej czwórki. Jako pierwsza odkrywa Narnię, kiedy wślizguje się do magicznej szafy w domu profesora. Gdy opowiada rodzeństwu o swoim odkryciu, Piotr i Zuzanna nie wierzą jej i są przekonani, że się z nimi bawi, podczas gdy Edmund uporczywie zachęca ją do opowiadań oraz jej dokucza. Po przywróceniu porządku w baśniowym świecie Łucja, wraz ze swoją siostrą Zuzanną, zostaje koronowana Królową i jest od tej pory znana jako Łucja Mężna. Jadis jest Białą Czarownicą pochodzącą z miasta Charn w ginącym świecie. Ten świat ginął przez to, że magią (poznała Żałosne Słowo mogące zniszczyć wszystkich mieszkańców danego świata, lecz nie ginie tylko ten, kto to słowo wypowie i ona właśnie je wypowiedziała) zniszczyła wszystkich jego mieszkańców, a potem została przeniesiona do Narnii przez Digory’ego, który wtedy był dzieckiem, a przez to w jej świecie nie było nikogo i zniknął. Kiedy w Narnii nie było już Drzewa Opieki, nadeszła z Dzikich Krajów Północy i podbiła ją. W Narnii ogłasza się królową i dzięki swej magii rządzi twardą ręką. Jej czar rzucony na krainę sprawia, że panuje tam bezustanna zima, ale nigdy nie ma świąt. Kiedy jest rozgniewana, używa swojej różdżki, aby zamienić przeciwników w kamień. Jednak obawia się spełnienia przepowiedni, zgodnie z którą dwóch synów Adama i dwie córki Ewy przybędą do jej świata i pomogą Aslanowi ją pokonać. Aslan jest lwem i prawdziwym królem Narnii. Poświęca siebie w zamian za życie Edmunda, a następnie jest wskrzeszony na czas, by pomóc mieszkańcom i rodzeństwu Pevensie w bitwie przeciwko Białej Czarownicy i jej sługusom. Syn Władcy-zza-morza. Jego kraina jest na wschodnim krańcu świata. Pan Tumnus jest faunem i pierwszą osobą, którą Łucja spotyka w nowym świecie. Stworzenie zaprzyjaźnia się z dziewczynką pomimo wyraźnego rozkazu czarownicy, każącego usypiać i porywać każdego człowieka wchodzącego do krainy. Po zapoznaniu się z nią rezygnuje z pomysłu wydania jej wiedźmie, ale przypadkowo zostaje wydany przez Edmunda, który, nie wiedząc kim naprawdę jest Biała Czarownica, mówi jej, że Łucja spotkała fauna. Ostatecznie Tumnus jest aresztowany i zamieniony w kamień. W późniejszym czasie przywraca go do życia Aslan, a istota staje się bliskim przyjacielem Pevensiech. Profesor Digory Kirke przyjmuje do siebie rodzeństwo Pevensiech, gdy zostają oni ewakuowani z Londynu. Jako jedyny wierzy Łucji, iż faktycznie odwiedziła magiczną krainę i stara się przekonać pozostałych, że jest wiarygodna. Powieść pozwala podejrzewać, że wie on o magicznym świecie więcej niż zdradza. Siostrzeniec czarodzieja ujawnia, że był on obecny w chwili, gdy Aslan tworzył Narnię. Zrobił starą szafę z ziemskiej wersji Drzewa Opieki, dzięki któremu Narnia była chroniona przed czarownicą od początku czasu. Pani Macready jest gosposią w domu profesora Kirke, kiedy Pevensie tam przyjeżdżają. Oprowadzając turystów po starym domu profesora nakazała dzieciom aby nie przeszkadzały. Chowając się przed turystami i panią Macready rodzeństwo Pevensie po raz pierwszy we czwórkę trafiło do Narnii. Pan Bóbr jest przyjacielem Tumnusa. Pomaga rodzeństwu Pevensie w poszukiwaniu fauna i pozbawieniu tronu Białej Czarownicy. Pani Bóbr jest żoną Pana Bobra, która wraz ze swoim mężem pomaga dzieciom spotkać się z Aslanem. Karzeł jest prawą ręką Białej Czarownicy. Niemający imienia w książce, dostaje imię Ginnarbrick w filmie, gdzie odgrywa bardziej znaczącą rolę. Maugrim/Fenris Ulf jest wilkiem i szefem tajnej policji Białej Czarownicy. Zostaje on przez nią wysłany, aby schwytać rodzeństwo Pevensie, lecz zostaje zabity przez Piotra przy Kamiennym Stole. Mikołaj przybywa, kiedy czar rzucony przez Białą Czarownicę na Narnię zaczyna pryskać. Daje Piotrowi, Zuzannie i Łucji prezenty, które pomagają im pokonać władczynię krainy. Edmund nie dostaje żadnego podarunku, ponieważ w tym czasie jest z Czarownicą. Pani Bóbr otrzymuje lepszą maszynę do szycia, zaś Pan Bóbr zastaje swoją tamę naprawioną. Olbrzym Grzmotołup został zamieniony w kamień przez złą władczynię i przywrócony do życia przez Aslana. Rozbija on bramę w zamku wiedźmy i zgniata część jej armii.

Fabuła Rozdział I Łucja zagląda do szafy – Rok 1940, Wielka Brytania. Piotr, Zuzanna, Edmund i Łucja Pevensie, zostają ewakuowani z bombardowanego Londynu na wieś, do wielkiego, starego domu, zamieszkanego przez tajemniczego Profesora Kirke, który mieszka sam w towarzystwie swej gospodyni, pani Macready, a także trzech pokojówek. Dzieci są zachwycone domem i okolicą, chcą ją zwiedzić dokładnie. Niestety, następnego dnia pada deszcz, więc zamiast tego zwiedzają dom. Podczas zwiedzania Łucja odkrywa przejście do innego świata, które znajduje się w starej szafie w jednym z pokojów. Idzie przez gęsty zaśnieżony las. Tam spotyka fauna.

Rozdział II Co Łucja tam zobaczyła – Łucja rozmawia z faunem. Ma on na imię Tumnus, dziwi się bardzo obecnością Łucji w lesie, pyta, jak przybyła do Narnii. Po chwili stwierdza, że jest zbyt zimno, by rozmawiać na dworze i proponuje, by zjadła u niego podwieczorek, Łucja z początku się waha, ale ostatecznie wyraża zgodę i odwiedza pana Tumnusa w jego grocie. Tumnus częstuje ją herbatką, grzankami i sardynkami, a potem opowiada historie, opowiada też o Narnii, krainie mówiących zwierząt, karłów, olbrzymów i smoków. Od tamtego czasu wszyscy żyją w ciągłym strachu przed gniewem strasznej królowej. Później gra na flecie i usypia ją. Ona budzi się po kilku godzinach, a Tumnus płacze i przyznaje się do strasznej rzeczy – miał porwać Łucję dla Białej Czarownicy. Od stu lat bowiem Narnia jest zawładnięta przez okrutną Białą Czarownicę Jadis, która spętała całą krainę czarem wiecznej zimy. Tumnus wyznaje Łucji, że otrzymał rozkaz uwięzienia każdego ludzkiego dziecka, które spotka. Łucja była pierwszym człowiekiem, jakiego spotkał, ale nie miał serca wydawać jej Czarownicy. Tumnus ukradkiem odprowadza Łucję do wejścia do szafy.

Rozdział III Edmund wchodzi do szafy – Łucja wraca do swego świata, ale okazuje się, że choć w Narnii minęło 5 godzin, w jej świecie tylko kilka sekund. Dziewczynka pokazuje rodzeństwu przejście w szafie, ale ono zniknęło. Nikt jej nie wierzy, ale po paru dniach zapominają o wszystkim, poza Edmundem, który dokucza siostrze. W pewien deszczowy dzień Piotr proponuje zabawę w chowanego. Zuzanna szukała, Łucja chowa się w szafie i trafia do Narnii, a za nią Edmund, który śledził siostrę. Dziewczynka wcale nie chciała tam wejść, ale go usłyszała, myśląc, że ktoś ją chce złapać. Chłopak szuka Łucji, by ją przeprosić, ale wpada na Białą Czarownicę.

Rozdział IV Ptasie mleczko – Edmund rozmawia z Czarownicą, która najpierw bierze go za karła bez brody. Kiedy dowiaduje się, że jest on człowiekiem, najpierw chce go zamienić swą różdżką w kamień, ale zmienia zdanie i zaprasza go do sań. Proponuje coś do zjedzenia – chłopak wybiera ptasie mleczko. Biała Czarownica wyczarowuje je i częstuje go. Chłopak otumaniony słodyczami mówi jej o swym rodzeństwie i o tym, że Łucja spotkała się z Tumnusem. Czarownica proponuje, żeby przyprowadził rodzeństwo, a uczyni go księciem Narnii, a kiedyś i królem. Potem odjeżdża, zaś Edmund spotyka Łucję. Razem wracają do Anglii.

Rozdział V Z powrotem po tej stronie drzwi – Dzieci wracają do Anglii, jednak Edmund kłamie, że nie był w Narnii. Piotr karci Edmunda i razem z Zuzanną boją się, że Łucja albo kłamie, albo jest obłąkana. Idą do profesora Kirke’a, ten jednak wierzy Łucji i dziwi się, czemu rodzeństwo jej nie wierzy. Dowodzi, że logicznie rozumując (logiką chciała posługiwać się Zuzanna) Łucja musi mówić prawdę, gdyż nigdy nie kłamie i wątpliwe jest by oszalała. Nawet nieścisłość czasowa jest po jej stronie (małe dziecko nie wymyśliłoby czegoś takiego, jak odmienny czas w innym świecie). Kilka dni później pani Macready oprowadza gości po domu profesora. Rodzeństwo uciekając przed nią chowa się w szafie.

Rozdział VI W puszczy – Rodzeństwo czeka w szafie na odejście gospodyni i przypadkiem trafia do Narnii. Piotr i Zuzanna przepraszają Łucję, że jej nie wierzyli, Łucja chce odwiedzić Tumnusa, na co Piotr wyraża zgodę. Idą, ale Edmund mówi, by nie oddalać się od Latarni, przez co wydał się, że już był w Narnii. Piotr mu dokucza, Edmund przysięga zemstę. Dochodzą do domu Tumnusa, ale domek jest zdemolowany, a faun zniknął. Piotr znalazł dokument, że Tumnusa aresztowano za spiskowanie z ludźmi. Łucja chce ratować fauna, Zuzanna proponuje, by wracać. Dzieci widzą drozda, który wskazuje im drogę. Edmund nadaremnie próbuje przekonać Piotra, że faun to przestępca.

Rozdział VII Dzień u bobrów – Drozd znika, ale dzieci spotykają Bobra, który mówi ludzkim głosem. Przedstawia się jako przyjaciel Tumnusa, na dowód pokazuje chusteczkę, jaką Łucja dała Tumnusowi, a którą faun przekazał Bobrowi, zanim został aresztowany. Bóbr opowiada coś o Aslanie, po czym zabiera ich do swego domku na tamie, gdzie pani Bobrowa czeka już na męża. Bóbr i Piotr łowią ryby, pani Bobrowa częstuje dzieci smakołykami. Pada śnieg, który zasypuje ich ślady.

Rozdział VIII Co wydarzyło się po obiedzie – Bobry opowiadają rodzeństwu o Białej Czarownicy, która jest podłą despotką, uzurpującą sobie władzę nad Narnią, kłamiąc, iż pochodzi od Adama i Ewy (w rzeczywistości pochodzi od Lilith, pierwszej żony Adama, a z jednej strony jest olbrzymką, a z drugiej dżinem). Swych wrogów zamyka w zamku i zamienia w kamień swą różdżką. Taki los spotkał Tumnusa. Ale nie należy tracić nadziei. Po ponad stuletniej nieobecności wrócił lew Aslan – stwórca Narnii, syn Wielkiego Władcy Zza Morza i najwyższa władza Narnii. Wraz z jego powrotem stuletnia zima przepadnie, jednak stanie się to, kiedy pomoże mu dwóch synów Adama i dwie córki Ewy. Na Zamku Ker Paravel (zwanym też zamkiem czterech tronów) czekają cztery trony. Dlatego Biała Czarownica kazała łapać każde dziecko, które by się zjawiło w Narnii. Nagle Bobry odkrywają brak Edmunda. Piotr, Zuzanna i Łucja chcą szukać brata, ale Bóbr mówi, iż to bezcelowe, gdyż Edmund ich zdradził i poszedł do Białej Czarownicy.