thumb 30 pułk Strzelców Kaniowskich (30 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne W listopadzie 1918 roku, w Łowiczu, z oddziałów Polskiej Organizacji Wojskowej został sformowany 30 pułk piechoty. Organizatorem pułku był podpułkownik Franciszek Korewo, dowódca Okręgu Wojskowego Nr X Łowickiego. Pułk organizacyjnie był w składzie 10 Dywizji Piechoty – zorganizowanej na bazie 4 Dywizji Strzelców Polskich.

9 kwietnia 1919 minister spraw wojskowych generał porucznik Józef Leśniewski zatwierdził dla 30 pp nazwę – „30 pułk piechoty Ziemi Brzezińskiej”Dz. Rozk. Wojsk. Nr 43 z 17 kwietnia 1919 roku, poz. 1401.. Następnie oddział przemianowany został na 30 pułk piechoty Ziemi Łowickiej i w końcu na 30 pułk strzelców Kaniowskich.

W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Tomaszowie.

Walki na Ukrainie i z bolszewikami W drugiej połowie 1919 pułk został skierowany do walk w obronie Lwowa, następnie walczył z Ukraińcami pod Kulparkowem, Parsenkówką, Zimną Wodą i Łapanówką. W tym czasie pułkiem dowodził płk Franciszek Sikorski. Sukces bojowy żołnierze pułku odnieśli pod Żyrawnem nad Świcą. Od końca maja do pierwszych dni lipca część pododdziałów pułku pełniła służbę wartowniczą na zachodniej granicy państwa. Po przybyciu z Kubania do kraju 4 Dywizji Strzelców Polskich, dowodzonej przez gen. Lucjana Żeligowskiego, jej żołnierze zasilili szeregi 30 pp i razem wzięli udział w ofensywie kijowskiej tocząc zwycięską walkę pod Kaniowem – stąd nazwa „Strzelcy Kaniowscy”.

W dniach 14–16 lipca w rejonie Sadki (nad rzeką Seret) pułk brał udział w ostatecznej ofensywie przeciwko wojskom ukraińskim. Walczył następnie pod Połockiem i Leplem, skąd przegrupował się na postój do Berezyny. W maju 1920 walczył z przeważającymi wojskami nieprzyjacielskimi pod Biełkami i Kozinami. W czerwcu żołnierze pułku zostali wycofani na pozycje między Okuninem i Stelmachowem, z zadaniem obrony Warszawy. W sierpniu dowodzenie pułkiem przejął ppłk Kazimierz Jacynik. 15 i 16 sierpnia pułk wsławił się brawurowym wtargnięciem do Radzymina zajętego przez wojska rosyjskie. Jacynik odzyskał Radzymin siłami dwóch kompanii I batalionu 30 pułku, szwadronu 201 pułku szwoleżerów i II dywizjonu 4 pułku strzelców konnych.

Po zakończeniu bitwy nad Wisłą 30 pułk piechoty został przetransportowany koleją na Lubelszczyznę i podporządkowany ukraińskiej 6 Dywizji płk. Marko Bezruczki. Dowódca dywizji skierował pułk do rejonu Konopne – Werbkowice celem zablokowania oddziałów 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego maszerujących w kierunku Zamościa. Rankiem 31 sierpnia pułk swoim I batalionem opanował Hostynne, a III batalion zajął Werbkowice. W tym czasie II batalion w ugrupowaniu bojowym znajdował się przed Horyszowem Ruskim. Właśnie na niego, zza okolicznych wzgórz, uderzyła sowiecka kawaleria. Batalion odparł zarówno pierwszą szarżę, jak i następną ogniem broni maszynowej. Trzecia szarża, wsparta ogniem taczanek i baterii artylerii konnej, połączona z manewrem oskrzydlającym, okazała się skuteczna i polska obrona została przełamana. II batalion został rozbity, ciężkie straty poniosła też 2 kompania I batalionu w walce pod Hostynnem. W bitwie pod Horyszowem Ruskim i Hostynnem 30 pułk Strzelców Kaniowskich poniósł klęskę i stracił około 50% swojego stanu osobowego. W liczbach bezwzględnych było to ponad 140 poległych i około 300 rannych. Zginęli między innymi por. Florian Górzyński, ppor. Władysław Kalandyk, ppor. Mieczysław Czechowicz, por. Stefan Pluszczyński i por. Jan Wojtów.

Ostatnią walkę w wojnie 1920 pułk stoczył w dniach 11–13 września, w czasie końcowych działań pościgowych oddziałów polskich, zakończonych opanowaniem miasta Sokal nad Bugiem.

Mapy bitew 1920 150px150px150px170px190px170px|right

Kawalerowie Virtuti Militari lewo|66x66px|Order Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1919–1920ś.p. szer. Jakub Bartczakkpt. Jan Chodźko-Zajkosierż. Stanisław Cymmermankpt. Jan Dańkowskisierż. Wacław Fabianowskiplut. Antoni Głębowskiś.p. por. Florian Górzyńskisierż. Jan Grudaplut. Jan Izydorczykppłk Kazimierz Jacyniksierż. Mateusz Kamińskipor. Zygmunt Kostkiewiczś.p. por. Józef Ługowskikpr. Stefan Mazureksierż. Jan Moskalukszer. Kazimierz Nowakowskiplut. Józef Olesikś.p. ppor. Włodzimierz Pawulskipor. Aleksander Petelewiczszer. Szmul Pinkowskikpt. Tadeusz Podwysockisierż. Edward Ranieckisierż. Bronisław Szwarockippor. Stanisław Szymańskiplut. Stanisław Szymańskiplut. Jan Uczciwekszer. Jan Walczaksierż. Józef Warabidaplut. Franciszek Wiankowskikpt. Wincenty Wróblewskiplut. Zygmunt Zduńczyk

Okres pokoju thumb thumb|Defilada 30 pp przed marszałkiem Józefem Piłsudskim (1934) thumb|Święto 30 pp − złożenie wieńca przy tablicy ku czci poległych żołnierzy pułku w kościele garnizonowym (czerwiec 1932)

Po zakończeniu działań wojennych 30 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IV w Skierniewicach. Kadra batalionu zapasowego stacjonowała w Tomaszowie Mazowieckim. Pułk wchodził w skład 10 Dywizji Piechoty.

Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz decyzją z dnia 24 lutego 1922 roku «polecił rozciągnąć nazwę „Kaniowskich” na 30 pp i 10 pap, a mianowicie: „30 pułk strzelców Kaniowskich” i „10 pułk Kaniowski artylerii polowej”»Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 4 kwietnia 1922 roku, poz. 193..

11 lipca tego roku pułk został przeniesiony na stałe do Warszawy, do głównego budynku koszarowego (nr 63) Cytadeli.

6 stycznia 1924 szef Sztabu Generalnego pismem L. 876/Mob. Zmiana terminów przesunięcia oddziałów zarządził przeniesienie magazynów mob. pułku z Tomaszowa Rawskiego do Warszawy w terminie od 29 maja do 5 czerwca 1924. W tym samym terminie została zlikwidowana kadra batalionu zapasowego.

W czasie przewrotu majowego 1926 żołnierze pułku opowiedzieli się po stronie rząduNa terenie Cytadeli stacjonowały zatem dwa pułki postawione przez swych dowódców po dwu przeciwnych stronach. Dowódca 21 pułk piechoty „Dzieci Warszawy” oraz większość oficerów stanęła po stronie Marszałka → .

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 9 czerwca jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. Pułk obchodził święto w rocznicę swojego wielkiego zwycięstwa z 1920 roku pod Hostoborzem i Jamnami.

9 czerwca 1928 roku, w rocznicę bitwy pod Kaniowem, prezydent Rzeczypospolitej Polski wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez mieszkańców Łowicza, Łodzi i Warszawy. W latach 30. XX w. w pułku funkcjonowała Szkoła Podoficerska.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 30 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza.

Działania bojowe we wrześniu 1939 4−5 września 1939 pułk razem z 10 DP został włączony w skład Armii „Łódź”, z którą walczył w rejonie Sieradza. Wobec przewagi wojsk niemieckich został wycofany do Warszawy i podporządkowany Dowództwu Obrony Warszawy. W drugiej dekadzie września I batalion pułku dowodzony przez mjr Bronisława Kamińskiego walczył między Młocinami a wsią Placówka (współcześnie teren huty Arcelor Mittal). 21 września został on doszczętnie rozbity. Wówczas poległo około 600 żołnierzy batalionu, a wśród nich mjr Kamiński. Wszyscy zostali pochowani w zbiorowej mogile na Cmentarzu Wawrzyszewskim.

Po kapitulacji Warszawy część żołnierzy pułku dostała się do niewoli niemieckiej. Niektórzy przedostali się do Francji, inni brali udział w ruchu oporu nie tylko na terenie kraju, ale też w hitlerowskich obozach koncentracyjnych w: Oświęcimiu, Mauthausen, Gusen, Stutthofie oraz w obozach jenieckich w II C Woldenberg i II D Gross-Born. Żołnierze, którzy przedostali się na Zachód walczyli pod Narwikiem, Monte Cassino, pod Ankoną, Bolonią i w Normandii.

Mapy bitew 1939 200px170px205px160px|right

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskoUwagiDowództwo pułku, organa kwatermistrzowskie jednostek pozabatalionowych i kompania gospodarczadowódcappłk piech. Włodzimierz SzmydI adiutantkpt. piech. Kazimierz Szemplińskiniemiecka niewolaII adiutantppor. rez. Wacław Jerzy Tejchfeldoficer informacyjnyN.N.oficer łącznościkpt. piech. Józef Jędrychkwatermistrzkpt. piech. Tadeusz Franciszek Rudowski†21 IX 1939 Placówkakpt. Stefan Sowińskioficer płatnikppor. rez. Zygmunt Rakocyoficer żywnościowyppor. rez. Władysław Malborczyknaczelny lekarzpor. lek. Stanisław Edward Malewskikapelankpl. rez. ks. Piotr Pieniążekdowódca kompanii gospodarczejkpt. tab. Mieczysław Januszewski†1940 KatyńI bataliondowódca I batalionumjr Bronisław Czesław Kamiński†21 IX 1939 Placówkaadiutant batalionuppor. rez. Bolesław Czak-Żukowskidowódca 1 kompanii strzeleckiejpor. Karol Langedowódca 2 kompanii strzeleckiejpor. piech. Antoni Rakdowódca 3 kompanii strzeleckiejppor. piech. Jerzy Maria Edward Steinböckdowódca 1 kompanii cekaemówpor. piech. Józef Kazimierz Łęczyckippor. rez. Zdzisław RaabeII bataliondowódca II batalionukpt. piech. Konstanty Supińskiadiutant batalionuppor. Karol Broszkiewiczdowódca 4 kompanii strzeleckiejkpt. Władysław Klękdowódca 5 kompanii strzeleckiejpor. Adam Zborowskidowódca 6 kompanii strzeleckiejpor. rez. Władysław Grochowskidowódca 2 kompanii cekaemówpor. piech. Józef Wielgomaszranny 21 IX 1939, niemiecka niewolaIII bataliondowódca III batalionumjr Romuald Borysowiczranny, †1940 Katyńadiutant batalionuppor. rez. Witold Jaroszewiczdowódca 7 kompanii strzeleckiejpor. piech. Jerzy Kucharskidowódca 8 kompanii strzeleckiejppor. piech. Mieczysław Bukarpor. Jerzy Kucharskidowódca 9 kompanii strzeleckiejppor. rez. Lucjan Bierzyńskidowódca 3 kompanii cekaemówkpt. piech. Józef Wysockiod 18 III 1943 w KL Auschwitz i Mauthausenkpt. piech. Franciszek KurbielPododdziały specjalnedowódca kompanii przeciwpancernejppor. piech. Czesław Zygmunt Błońskidowódca plutonu artylerii piechotypor. art. Władysław Wacław Borkiewiczdowódca kompanii technicznejN.N.dowódca kompanii zwiadowcówpor. piech. Roman Jerzy Podbielskidowódca plutonu pionierówpor. piech. Henryk Józef Bałdykowskiniemiecka niewoladowódca plutonu przeciwgazowegopor. Jan Rogowski

Symbole pułkowe thumb|Uroczystości święta 3 Maja na placu Piłsudskiego w Warszawie w 1930 r. Prezydent Ignacy Mościcki i generałowie; żołnierze 30 pp prezentują broń i sztandar. Sztandary

Pierwszy sztandar pułk otrzymał w 1919, drugi w 1921.

9 czerwca 1928, w Warszawie, Prezydent RP Ignacy Mościcki wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Łowicza, Łodzi i Warszawy. 5 września 1928, dwa miesiące po ceremonii wręczenia, Prezydent RP zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwiDziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych Nr 25 z 19 września 1928 r., poz. 283.. Do chwili obecnej sztandar 30 pp jest uznawany za zaginiony. W Muzeum WP znajduje się jedynie orzeł ze sztandaru.

Odznaka pamiątkowa