thumb|Gwara myśliwska: pokot Gwara myśliwska, gwara łowiecka, język łowiecki – odmiana języka środowiskowego, którym posługują się myśliwi.
Opis Gwara łowiecka jest zbiorem haseł stosowanych przez myśliwych we wszystkich dziedzinach łowiectwa, w szczególności pojęć odnoszących się do wyglądu, zachowania zwierząt łownych, elementów tradycji, zwyczajów, sokolnictwa, kynologii, elementów gospodarki łowieckiej, wykonywania polowań, ubioru myśliwego, broni myśliwskej oraz akcesoriów myśliwskich.
Używanie gwary łowieckiej wymagane jest od wszystkich myśliwych i należy do podstawowych wymagań stawianych adeptom sztuki łowieckiej. Zauważa się jednak, że mimo podejmowania przez myśliwych działań mających na celu zachowanie i kultywowanie tradycji, część pojęć zostaje zapomniana, a wiele określeń używanych przez współczesnych łowców jest niezrozumiałe dla osób postronnych.
Słownictwo łowieckie rozwijało się równolegle do rozwoju łowiectwa w Polsce, a jego rodowód wywodzi się ze staropolszczyzny i początków polskiego języka literackiego. Jego największy rozkwit przypada na XV–XVII wiek, kiedy za sprawą władców i czerpiącej od nich wzorce szlachty, stosowanie słownictwa myśliwskiego weszło do trwałych kanonów zachowań myśliwskich. Język łowiecki zawiera liczne terminy i określenia regionalne i gwarowe, a także zaczerpnięte z mowy potocznej oraz języków obcych.
Słownik polskiej gwary łowieckiej Indeks A – B – C – Ć – D – E – F – G – H – I – J – K – L – Ł – M – N – O – Ó – P – R – S – Ś – T – U – W – Z – Ż
A ambona – stanowisko strzeleckie nad ziemią, zbudowane na słupach, czasem na drzewie anons – oszczek – głos psa oznajmiający znalezienie zwierzyny antabka – bączek – uchwyt na pasek do broni awantaż – kątowe odchylenie kolby względem poziomej osi lufy
B babrzysko – miejsce kąpieli dzików i jeleni badylarz – samiec łosia, o porożu w formie odnóg, a nie łopat (zobacz: łopatacz) badyle – kończyny jelenia, łosia bałuchy – oczy zająca (trzeszcze) barłóg – legowisko dzików, niedźwiedzi basior – dorosły samiec wilka basista – jeleń byk wyróżniający się grubym głosem na rykowisku biegi – nogi dzika bekowisko – okres, miejsce godów u danieli biała stopa – teren polowania całkowicie pokryty śniegiem bielenie – zdejmowanie skóry z upolowanego zwierzęcia blaski – oczy zająca (trzeszcze) bobki – odchody zająca bokobrody – kępki dłuższych włosów czuciowych, wyrastające na policzkach rysia, żbika breneka – potocznie o naboju i pocisku kulowym do broni śrutowej brok – nazwa określająca drobny śrut bródka – krótkie piórka u nasady ogona słonki, element ozdobny kapelusza myśliwskiego bukowisko – okres godowy u łosi bulgot – głos wydawany przez koguta cietrzewia podczas toków burknięcie – odgłos podrywającego się z ziemi do lotu jarząbka byk – nazwa samca jelenia, daniela, łosia lub żubra
C cewki – kończyny sarny chłyst – młody samiec jelenia, odganiany przez byka od chmary łań chmara – stado jeleni, danieli, łosi i żubrów chrapanie – głos słonki chyb – długa i gęsta szczecina na karku u dzika chwost – ogon muflona lub pęk długich włosów na końcu ogona dzika comber – część tuszy zająca i niektórych innych zwierząt łownych czarna stopa – teren bez pokrywy śniegu cieki – nogi kuraków, np. u kuropatwy chwal ćwik – pozdrowienie sokolnicze
Ć ćwik – dobrze ułożony ptak łowczy
D darniak – rogacz o wybitnie słabych parostkach i małej tuszy darzbór – pozdrowienie łowieckie, życzenie powodzenia na polowaniu dodniówka – poranne polowanie drgubica – sieć trójwarstwowa, posiadająca większe oka w częściach bocznych, używana dawniej do łowienia ryb, czasem ptactwa wodnego dryling – trójlufowa broń myśliwska o różnym układzie luf dwudziestka – myśliwska broń śrutowa kaliber 20 dwunastka – myśliwska broń śrutowa kaliber 12 dwururka – śrutowa broń myśliwska o dwóch lufach ułożonych poziomo obok siebie; inaczej dubeltówka dzikarz – pies używany do polowań na dziki dziwok – ptak łowczy na swobodzie
E ekspres – łamana, kulowa, dwulufowa broń myśliwska
F farba – krew zwierzyny fajki – kły wyrastające ze szczęki dzika fiołek – gruczoł zapachowy u lisa, znajdujący się przy nasadzie ogona firling – broń myśliwska czterolufowa (2 lufy gładkie i 2 gwintowane), czwórlufka fladry – sznury z zamocowanymi kawałkami czerwonego płótna używane do polowań na wilki fartuszek – owłosienie wokół narządów płciowych kozy (samicy sarny)
G gach – dorosły samiec zająca gamrat – odyniec w okresie huczki gawra – zimowe legowisko niedźwiedzia ględzenie – głos wydawany przez łanię grandle – szczątkowe kły w szczęce u jeleniowatych grzęzy – wymiona samic łosia i jelenia grzybek – kula z broni gwintowanej po rozgrzybkowaniu guzik – zwykle pierwsze poroże kozła guzikarz – młody kozioł o porożu w kształcie niskich stożków, guzików gomóła – samiec okresowo nie posiadający poroża gwizd – ryj dzika
H haki – poroże kozicy huczka – okres godowy u dzików
J jasła – drabina na którą kładzie się karmę dla zwierzyny płowej jazgot – ujadanie wilków lub psów jaźwiec – borsuk jednorurka – śrutowa broń myśliwska o jednej lufie jucha – krew niedźwiedzia
K kaban – duży dzik kabanki – dziki kantak – pazur na tylnym palcu ptaka drapieżnego karmisko – miejsce stałego dokarmiania zwierzyny kęsy – zęby u drapieżników kicaj – zając, czasami królik kiść – zakończenie ogona żubra kita – ogon lisa klapak – nielotna młoda lub nielotna dojrzała kaczka w okresie zmiany upierzenia klapanie – pierwsza z czterech części pieśni tokowej głuszca klępa – samica łosia, łosza kniazienie – odgłos wydawany przez przerażonego zająca kniejówka – broń myśliwska o dwóch lufach – kulowej i śrutowej knoty – odchody głuszca kobylarz – bardzo duży wilk kocica – samica zająca kocięta – młode zająca kogut – samiec bażanta, głuszca albo cietrzewia kogucica – stara samica głuszca komora – klatka piersiowa u zwierzyny kopno – legowisko zająca w śniegu kopyra – zając korkowanie – trzecia z czterech części pieśni tokowej głuszca korona – zwieńczenie poroża jelenia w formie minimum trzech odnóg kot – samiec zająca kotlina – zagłębienie wygrzebane w ziemi, legowisko zająca koza – samica sarny kozioł – samiec sarny kraczajka – przenośna podpórka do broni (inna nazwa: pastorał) krechtun – młody kogut głuszca krykucha – dzika kaczka wyhodowana w niewoli, wykorzystywana do wabienia kaczorów na wiosennych polowaniach w okresie godów kucharka – pierwsza kaczka przybywająca na zloty kulka – haczyk służący do patroszenia ptactwa kulkowanie – patroszenie tuszki ptaka za pomocą kulki kwadruplet – oddane cztery celne następujące po sobie strzały kwiat – ogon zwierzyny płowej i borsuka kwiatek – biała sierść na końcu ogona lisa
L lampy – oczy wilka latarnia – głowa wilka legawiec – wyżeł licówka – łania przewodniczka linia – szereg myśliwych na polowaniu zbiorowym linijka – pojazd konny, służący do podwożenia myśliwych w trakcie polowania lira – ogon cietrzewia liszka – samica lisa liściarka – zebrane i zasuszone pędy drzew i krzewów, wykładane w zimie jako karma lizawka – urządzenie łowieckie instalowane w terenie, służące do wykładania soli dla zwierzyny locha – samica dzika loftki – gruby śrut o średnicy powyżej 4,5 mm używany do polowania na wilki loty – skrzydła ptaków lustro, lusterko – jasna sierść na pośladkach u zwierzyny płowej, u nasady ogona, talerz
Ł łałok – luźna, obwisła skóra podgardla żubra. łania – samica jelenia i daniela łańka – młoda łania, nie prowadząca cielaka łopaty – forma poroża łosia i daniela w postaci szerokich, spłaszczonych powierzchni zwieńczonych licznymi sękami łopatacz – samiec łosia, o porożu w formie łopat (zobacz: badylarz) łosza – samica łosia, klępa łoszak – młody łoś łowiec – stara nazwa myśliwego łyżka – ucho zwierzyny płowej
M maiż – młody orzeł, jastrząb lub sokół którego zaczęto wprawiać do polowania marczak – młody zając urodzony w marcu medalion – trofeum w formie spreparowanej głowy z szyją zwierzęcia michałek – młody zając urodzony jesienią (nazimek) mięsiarz – nieetyczny myśliwy, kierujący się głównie chęcią pozyskania tuszy mikot – wabik używany do wabienia kozłów miot – kolejne z pędzeń na polowaniu zbiorowym mnich – samiec zwierzyny płowej nie wykształcający poroża murzyn – młody samiec cietrzewia przechodzący na dorosłe upierzenie mykita – lis myłkus – samiec zwierzyny płowej o zniekształconym, zdeformowanym porożu
N nadoczniak – druga od czaszki odnoga w porożu jelenia naganka – naganiacze uczestniczący w polowaniu, płoszący zwierzynę w kierunku myśliwych narogi – jadalne narządy wewnętrzne u zwierzyny grubej na kulawy sztych – na ukos z przodu na sztych – na wprost z przodu, przodem nazimek – młody zając urodzony jesienią (michałek) nęcisko – miejsce wyłożenia przynęty dla zwierzyny łownej niedolisek – młody lis
norowiec – pies do polowania w norach lisich lub borsuczych
O oczniak – pierwsza od czaszki odnoga w porożu jelenia, daniela odyniec – samiec dzika powyżej czwartego roku życia omyk – ogon zająca opierak – trzecia od czaszki odnoga w porożu jelenia organista – byk, pierwszy rozpoczynający rykowisko oręż – fajki i szable loch / grubych / oraz wycinków i odyńców ostatni kęs – zielona część rośliny, którą wkłada się upolowanej zwierzynie roślinożernej do pyska
Ó ósmak – samiec z rodziny jeleniowatych o porożu z czterema odnogami na jednej z tyk.
P paśnik – drewniana konstrukcja służąca do dokarmiania zwierzyny grubej, szczególnie w okresie zimowym. parkoty – okres godowy u zajęcy parostki – poroże rogacza patry – oczy zająca perły – charakterystyczne wyrostki kostne na porożu u jeleniowatych perukarz – kozioł o zdeformowanym porożu w formie narośli pokrytej scypułem pędzel – kiść dłuższych włosów u nasady prącia jelenia, muflona, dzika piastun – młody niedźwiedź, pozostający z matką do następnego roku pielesz – gniazdo ptaka drapieżnego pies – samiec lisa, borsuka, jenota płowa zwierzyna – sarny, daniele, jelenie i łosie podryw – sposób polowania, polegający na strzelaniu do ptactwa wypłaszanego przez samego strzelca pokot – ogół upolowanej zwierzyny, ułożony na zakończenie polowania z zachowaniem myśliwskiej hierarchii gatunków polano – ogon wilka pole – określenie wieku psa myśliwskiego – rok pracy psa ponowa – świeży śnieg posoka – farba, krew zwierzyny grubej posyp – paśnik dla kuropatw i bażantów formie daszku przelatek – dzik w drugim roku życia przezimek – lis w drugim roku życia pudlarz – myśliwy, który podczas polowania grupowego oddał najwięcej chybionych strzałów
R rabiec – młody ptak łowczy, jeszcze pstrokaty; lub (z ros.), młody sokół lub jastrząb, nazwa od rabego koloru upierzenia rapcie – racice dzika rogacz – samiec sarny rosochy – poroże łosia w formie łopat rozłoga – rozstaw poroża zwierzyny płowej róże – pierścienie kostne u nasady poroża zwierzyny płowej rudel – stadko, stado saren rykowisko – okres, miejsce godów jeleni
S sadyba – koliba, kwatera myśliwska samura – stara samica dzika żyjąca samotnie sarniak, sarniuk – samiec sarny scypuł – owłosiony, ukrwiony naskórek pokrywający formujące się poroże selekt – zwierzę kwalifikujące do odstrzału selekcyjnego, np. z powodu słabych cech dziedzicznych sęki – rogowe palczaste odrosty na łopatach daniela siadło – drzewo, na którym zasiadł na noc głuszec siuta – samica sarny skoki – nogi zająca słuchy – uszy zająca snopówka – karma dla zwierzyny w postaci niemłóconych snopków owsa lub zboża stawka – noga lisa i borsuka strugi – zęby zająca strzelba – śrutowa broń myśliwska strzyże – włosy u nasady nosa zająca suknia – sierść zwierzyny płowej i dzika szable – kły dzika wyrastające z żuchwy szarak – zając szczwacz – osoba układająca charty i ogary szczwać – polować z chartami szesnastka – myśliwska broń śrutowa kaliber 16 szlifowanie – czwarta ostatnia część pieśni godowej głuszca