Tutkarzowate (Rhynchitidae lub Rhynchitinae) – rodzina lub podrodzina chrząszczy z podrzędu wielożernych i nadrodziny ryjkowców. Obejmuje około 800 gatunków. Larwy żerują na więdnących tkankach roślinnych. Samice składają jaja w różnych częściach roślin; niektóre zwijają z liści tutki lub uszkadzają owoce. Dorosłe chrząszcze mają wyraźne ryjki i często są jaskrawo ubarwione.

Opis thumb|left|Niezrośnięte, ząbkowane pazurki u Rhynchites giganteus thumb|left|Zwijanie tutki u tutkarza topolowca thumb|Caenorhinus mannerheimii thumb|Tutkarz lakowiec thumb|Temocerus nanus thumb|Tutkarz złociak thumb|Tutkarz cygarowiec Ryjkowce o ciele długości od 1,7 do 13 mm, błyszczącym, często jaskrawo ubarwionym np. zielono, niebiesko, fioletowo lub złoto. Kształt ciała częściej wysmukły, rzadziej krępy. Powierzchnia ciała może być porośnięta szczecinkami. Ryjek mają co najmniej dwukrotnie dłuższy niż szerszy, zawsze dłuższy niż długość głowy za oczami. Skronie równoległe, tylko wyjątkowo przewężone. Pokrywy skrócone lub wydłużone, o bokach równoległych lub rozszerzających się, o guzach barkowych dobrze zaznaczonych. Powierzchnia pokryw zwykle z wyraźnymi, punktowanymi rowkami. Kolce na wierzchołkach goleni zazwyczaj bardzo małe i proste. Charakterystyczną cechą, odróżniającą je od podryjowatych są wolne (niezrośnięte), często ząbkowane pazurki stóp.

Biologia i ekologia Samice składają jaja do pąków liściowych i kwiatowych, liści, młodych pędów i owoców. U wielu gatunków samica zwija liść w tutkę w której wnętrzu rozwijają się larwy. Pokarm larw stanowią stopniowo więdnące lub gnijące części roślin. W przypadku owoców samica uszkadza je tak, by zahamować ich wzrost. Istnieją także gatunki, u których samica podrzuca jaja do cudzych tutek. Przepoczwarczenie następuje w glebie lub na jej powierzchni, pod szczątkami roślinnymi.

Rozprzestrzenienie Spośród około 800 gatunków fauny światowej, w Europie występuje około 50, z czego w Polsce stwierdzono 25 (tutkarzowate Polski).

Systematyka W systematyce chrząszczy opublikowanej przez J.F. Lawrence’a i A.F. Newtona w 1995 roku omawiany takson miał rangę podrodziny w obrębie rodziny Attelabidae. Podobnie potraktowany został w pracy P. Boucharda i innych z 2011 roku. W takim układzie polska nazwa zwyczajowa tutkarzowate była uznawana za synonim podryjowatych. Niektórzy autorzy w tamtym okresie uznawali jednak Rhynchitidae za osobą rodzinę, np. E.C. Zimmerman (1994), Wanat i Mokrzycki, E. Colonnelli (2003) czy A.A. Legałow (2010). Wiele najnowszych źródeł również traktuje Rhynchitidae jako osobną od Attelabidae rodzinę. Przykładami z 2016 roku mogą być Fauna Europaea, Wykaz chrząszczy Polski On-Line i Biodiversity Map.

Systematyka tutkarzowatych według Legałowa (tutkarzowate z rangą rodziny):

Rhynchitinae Gistel, 1848 Rhynchitini Gistel, 1848 Auletini Desbrochers des Loges, 1908 Auletorhinini Voss, 1935 Byctiscini Voss, 1923 Deporaini Voss, 1929 Rhinocartini Voss, 1931 Isotheinae Scudder, 1893 Isotheini Scudder, 1893 Toxorhynchini Scudder, 1893 Pterocolinae Lacordaire, 1866

Systematyka tutkarzowatych według Boucharda i innych (tutkarzowate z rangą podrodziny, Pterocolinae i Isotheinae jako osobne podrodziny);

Auletini Desbrochers des Loges, 1908 Auletorhinini Voss, 1935 Byctiscini Voss, 1923 Cesauletini Legalov, 2003 Deporaini Voss, 1929 Minurini Legalov, 2003 Rhinocartini Voss, 1931 Rhynchitini Gistel, 1848

Przypisy

Linki zewnętrzne Klucz do Rhynchitidae Europy (seria Käfer Europas) w jęz. niem. Klucz do Rhynchitidae Wielkiej Brytanii w jęz. ang. Strona A.A. Legałowa poświęcona Rhynchitidae i Attelabidae świata w jęz. ros.

Kategoria:Tutkarzowate