Silnica – wieś w Polsce, położona w województwie łódzkim, w powiecie radomszczańskim, w gminie Żytno.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.

Nazwa

Historyczne nazwy Polski historyk, Stanisław Kozierowski, przytacza szereg dawnych zapisów nazwy Silnicy. Pokazują one, jak nazwa miejscowości zmieniała swoją pisownię na przestrzeni wieków. W dokumentach spotykamy między innymi formy Sedlcza, Sedlnicza, Sedlnicz, Szedlnicza, Szedlicza, Sedlnycza i Syedlnicza. Są to średniowieczne i wczesnonowożytne sposoby zapisywania tej samej nazwy miejscowejStanisław Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski. Tom P–Ż i uzupełnienie, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1928, hasło dotyczące Silnicy i Silniczki, Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa..

Cały zestaw przytoczonych przez Kozierowskiego zapisów pokazuje przede wszystkim, że dzisiejsza nazwa Silnica wykształciła się z wcześniejszej formy „Siedlnica”. Początkowo osoby związane z miejscowością określano za pomocą zwrotów w rodzaju „z Siedlnicy” lub innych pokrewnych form, natomiast w późniejszych źródłach pojawia się już bardziej zbliżona nazwa do czasów współczesnychStanisław Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski. Tom P–Ż i uzupełnienie, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1928, hasło dotyczące Silnicy i Silniczki, Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa..

Kozierowski zwraca uwagę na inne miejscowości, których nazwy przeszły podobne przemiany, tj. Siedlnicę, późniejszą Świdnicę (obecnie znowu Siedlnica), oraz Siedlnię, późniejszą SilnąStanisław Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski. Tom P–Ż i uzupełnienie, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1928, hasło dotyczące Silnicy i Silniczki, Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa..

Dyferencja nazwy Silnica i Silniczka są dwiema sąsiednimi miejscowościami, których nazwy mają wspólne pochodzenie. Silnica jest poświadczona w źródłach od XIV wieku, natomiast nazwa Silniczki pojawia się na początku XVI wiekuKazimierz Rymut, Barbara Czopek-Kopciuch, Urszula Bijak (red.), Nazwy miejscowe Polski. Historia – pochodzenie – zmiany, t. XIII: Sa–Si, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków 2016, s. 202, https://rcin.org.pl/ijp/Content/236241/NMPol_XIII%20%E2%80%93%20ostateczny%20pdf.pdf.

W dawnych dokumentach Silnicę zapisywano m.in. jako Syedlnycza maior (1511–1523) oraz Silnicza maior (1552); łaciński człon maior, czyli „większa”, pełnił funkcję odróżniającą i był później zastępowany polskim określeniem „Wielka”. Sąsiednia Silniczka powstała natomiast bezpośrednio od nazwy miejscowości Silnica jako jej forma zdrobniałaUrząd Gminy Żytno, „Silniczka”, https://www.zytno.pl/art,116,silniczka.html.

W ten sposób w dawnych zapisach rozróżniano obie miejscowości za pomocą określeń wskazujących na „większą” i „mniejszą” Silnicę, natomiast z czasem dla tej drugiej utrwaliła się samodzielna, zdrobniała nazwa Silniczka.

Historia W 1386 roku w księgach ziemskich sieradzkich wymieniony został Iwan z Siedlnicy, w łacińskim dokumencie zapisany jako Iwan de Sedlcza. Wyrażenie „de Sedlcza” (pol. z Sedlczy) jest formą predykatu odmiejscowego, czyli wskazuje na miejsce pochodzenia danej osoby. W źródłach pojawia się również forma de Sedlnicza. W 1391 roku zapisano Stanisława z Siedlnicy (Stan. de Sedlnicz), natomiast w 1398 roku ponownie występuje Iwan z Siedlnicy, tym razem zapisany jako Yw. de SzedlniczaStanisław Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski. Tom P–Ż i uzupełnienie, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1928, hasło dotyczące Silnicy i Silniczki, Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa..

W 1402 roku źródło heraldyczne wymienia Jakusza z Siedlnicy oraz Iwana z Siedlnicy herbu AmadejStanisław Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski. Tom P–Ż i uzupełnienie, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1928, hasło dotyczące Silnicy i Silniczki, Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa.. Pod 1403 rokiem w księgach sieradzkich pojawia się Stanisław Szyrzyk z Siedlnicy herbu Doliwa (Stan. Syrzyk de Szedlicza)Stanisław Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski. Tom P–Ż i uzupełnienie, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1928, hasło dotyczące Silnicy i Silniczki, Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa.. W zapisie z 1411 roku wymieniono ponownie tego samego Stanisława Szyrzyka z Siedlnicy (Stan. Szyrzyk de Sedlnycza) oraz Jakusza ze Stanowisk (Iacuss. de Stanowyska)Stanisław Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski. Tom P–Ż i uzupełnienie, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1928, hasło dotyczące Silnicy i Silniczki, Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa.. W dokumencie z 1414 roku występuje Iwan z Siedlnicy h. Amadej (Gywan de Szedlnicza)Stanisław Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski. Tom P–Ż i uzupełnienie, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1928, hasło dotyczące Silnicy i Silniczki, Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa..

Kolejny zapis pochodzi z 1417 roku. Wymieniony został w nim Jakusz Szyrzyk, określony w źródle jako szlachcic. W tym samym zapisie pojawia się Stanisław z Siedlnicy, pełniący urząd cześnika sieradzkiego, na co wskazuje łaciński skrót pinc. Sirad., odnoszący się do urzędu pincerna SiradiensisStanisław Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski. Tom P–Ż i uzupełnienie, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1928, hasło dotyczące Silnicy i Silniczki, Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa..

W 1545 roku odnotowany został Baltazar Silnicki z Kobieli (Balth. Sylnyczki de Cobylye). Przy jego nazwisku występuje skrót camer. Sir., oznaczający urząd sieradzki; najprawdopodobniej należy go rozumieć jako komornika sieradzkiegoStanisław Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski. Tom P–Ż i uzupełnienie, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1928, hasło dotyczące Silnicy i Silniczki, Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa.Teodor Wierzbowski (wyd.), Matricularum Regni Poloniae Summaria, excussis codicibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur, pars IV, Sigismundi I regis tempora complectens (1507–1548), Warszawa 1910–1917; Kozierowski powołuje się na zapis oznaczony jako „WMS IV. 1 nr 7504”, z 1545 roku..

W 1552 roku Silnica Wielka (dziś Silnica) pozostawała własnością rodu Silnickich h. Jelita i była podzielona pomiędzy rodzeństwo, Krzysztofa, Zofię oraz Kacpra Silnickich. Do części Krzysztofa należało osiem osadników, do części Zofii trzech, natomiast w części Kacpra odnotowano siedmiu osadników i karczmę. Krzysztof i Kacper wspólnie posiadali również miejscowy młyn. Wspomniane rodzeństwo było dziećmi Stanisława, pierwszego przedstawiciela rodziny nazwanego Silnickim od nazwy dziedzicznej miejscowości Silnica.

W 1564 roku Piotr Maj z rodu Majów herbu Starykoń został odnotowany jako „dziedzic Silnicy”. W 1566 roku w regestach kancelarii królewskiej odnotowano Jana Maja pod zapisem „Ioannes May Silnycki”. Oznacza to, że Jan wiązał już swoje nazwisko z dobrami silnickimi i przypisane mu zostało odmiejscowe określenie „Silnicki”. Najprawdopodobniej jest on tożsamy z Janem Majem, bratem Piotra Maja.

Za ostatniego znanego przedstawiciela Majów związanego z Silnicą Wielką uchodzi Franciszek Maj, syn Mikołaja Maja. Zachowany w klasztorze Dominikanów w Gidlach portret trumienny oraz towarzysząca mu tarcza herbowa, datowane na około 1670–1680, oznaczone zostały literami „F.M.D.S.”, interpretowanymi jako „Franciszek Maj z Silnicy” lub łacińskie Franciscus Maj de SilnicaJoanna Dziubkowa, Vanitas. Portret trumienny na tle sarmackich obyczajów pogrzebowych, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 1997, s. 111; Aleksander Jaśkiewicz, Portrety trumienne w klasztorze OO. Dominikanów w Gidlach, „Biuletyn Historii Sztuki”, t. XXVIII, 1966, s. 350–352..

Majowie utracili Silnicę najpóźniej do 16 sierpnia 1682 roku, kiedy Stanisław Rychłowski, sędzia grodzki piotrkowski, został wymieniony jako „dziedzic i posesor dóbr Wielka Silnica”Genealogia właścicieli Maluszyna XVII–XVIII w., zapis z 16 sierpnia 1682 r.. Miejscowość długo pozostawała w rękach tego rodu. Jeszcze w 1784 roku w opisie parafii Żytno, Silnica została wymieniona jako własność Feliksa Rychłowskiego, chorążego sieradzkiegoA.J. Zakrzewski, Osiem wieków Żytna, opis parafii Żytno z 1784 r..

Integralne części wsi +Integralne części wsi Silnica SIMC Nazwa Rodzaj 0148168 Fryszerka osada0148174 Wymysłów kolonia0148180 Zabrodzie Silnickie przysiółek

Zabytki Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest obiekt: cmentarz komunalny, nr rej.: 438/88 z 27.05.1988mały|230x230px|Cmentarz w Silnicy

Przypisy

Bibliografia