thumb|Tablica pamiątkowa na ścianie budynku w Wilnie, w którym mieszkał Gary Romain Gary, właśc. Roman Kacew (ros. Роман Кацев), tworzył również pod pseudonimem Émile Ajar (ur. w Moskwie Według autora Romain Gary, darząc Wilno szczególnym sentymentem, niejednokrotnie podawał to miasto jako swoje miejsce urodzenia, stąd figuruje ono w wielu dokumentach. lub Wilnie Wilno jako miejsce urodzenia autora widniej także w wielu edycjach powieści Gary’ego, m.in. w pierwszym polskim wydaniu Edukacji europejskiej z 1997., zm. 2 grudnia 1980 w Paryżu) – francuski pisarz pochodzenia żydowskiego i rosyjskiego, scenarzysta i reżyser filmowy, dyplomata.

Życiorys Według Tadeusza Kowzana Roman Kacew urodził się w Moskwie. Dokumenty znalezione w 2014 potwierdzają jednak Wilno jako miejsce narodzin. Jego matka, Nina Kacew, uciekła wraz z jedynym synem z bolszewickiej Rosji i w 1923 r. zamieszkała w Wilnie, ówcześnie w Polsce. Prowadziła tam pracownię krawiecką przy Wielkiej Pohulance 16.

W 1926 r. Kacew z matką przeniósł się do Warszawy, a stamtąd w 1927 do Nicei. Studiował prawo w Aix-en-Provence i w Paryżu. Gdy wybuchła II wojna światowa, wstąpił do francuskich sił zbrojnych, w których po ukończeniu oficerskiej szkoły lotniczej służył jako pilot. Po zajęciu Francji przez Niemców uciekł do Anglii, gdzie pod dowództwem de Gaulle’a służył w siłach Wolnej Francji (latał na bombowcach). Po wojnie rozpoczął karierę dyplomatyczną. W 1952 został mianowany francuskim delegatem przy Narodach Zjednoczonych, a w 1956 konsulem generalnym Francji w Los Angeles. Pełnił również misje na francuskich placówkach dyplomatycznych w Szwajcarii, Boliwii i Bułgarii. Dużo podróżując, kilkakrotnie odwiedzał Polskę, którą darzył szczególnym sentymentem i do której „do końca życia żywił serdeczną przyjaźń”. Był gorącym zwolennikiem gaullizmu, co później miało wpływ na negatywną postawę wielu krytyków literackich wobec jego twórczości.

Zasiadał w jury konkursu głównego na 15. MFF w Cannes (1962). Odznaczony m.in. orderem Compagnon de la Libération za walki w czasie II wojny światowej i Legią Honorową nadanymi mu osobiście przez de Gaulle’a.

Po samobójczej śmierci jego byłej żony w 1979, Gary popadł w depresję; w 1980 również odebrał sobie życie.

Twórczość Pierwszą swoją powieść, Éducation européenne, wydał w 1945 r. Na jego literacką twórczość składa się ogółem ponad 30 powieści, a także wiele esejów i opowiadań. Romain Gary jako jedyny otrzymał dwukrotnie prestiżową Nagrodę Goncourta, mimo że może ona być przyznana danemu autorowi tylko raz. Po raz pierwszy otrzymał ją w 1956 za powieść Korzenie nieba (Les racines du ciel), a po raz drugi w 1975 za Życie przed sobą (La vie devant soi), wydaną pod pseudonimem Émile Ajar. Ta ostatnia powieść zaliczana jest dzisiaj do najcenniejszych dokonań prozy francuskiej drugiej połowy XX w. Publikował również jako Fosco Sinibaldi i Shatan Bogat, a używając tych pseudonimów chciał udowodnić niechętnym mu krytykom, że ich opinie są niesłuszne. Tożsamość Émile’a Ajara została ujawniona dopiero w wydanej pośmiertnie książce Vie et mort d’Émile Ajar. Przez pięć lat za autora powieści uznawano kuzyna Gary’ego, Paula Pavlowitcha, który grał tę rolę na prośbę prawdziwego autora. Pod tym samym pseudonimem Gary wydał również trzy inne powieści. Na podstawie jego książek powstało kilka filmów. Sam był również autorem kilku scenariuszy filmowych. W 1971 wyreżyserował film Kill!

Jego książki na język polski tłumaczyli: Jan Kott, Maria Braunstein, Agnieszka Daniłowicz-Grudzińska, Janina Karczmarewicz-Fedorowska, Jerzy Pański, Krystyna Szeżyńska-Maćkowiak, Józef Waczków, Krystyna Byczewska.

Romain Gary był też autorem „teorii politologicznej”, która mówiła, że w Związku Radzieckim po łysym przywódcy zawsze przychodzi owłosiony.

Życie osobiste Romain Gary był dwukrotnie żonaty: najpierw z brytyjską dziennikarką Lesley Blanch (1944–1961), później z amerykańską aktorką Jean Seberg (1962–1970). Z drugiego małżeństwa pozostawił syna Alexandre Diego (ur. 1963).

Dorobek literacki Jako Romain Gary Edukacja europejska (, 1945, wyd. pol. 1997) Tulipe (1946) Le grand vestiaire (1949) Les couleurs du jour (1952) Korzenie nieba (, 1956, wyd. pol. 1967) – otrzymała Nagrodę Goncourta Obietnica poranka (, 1960, wyd. pol. 1964, autobiografia) Johnie Cœur (1961) Gloire à nos illustres pionniers (1962, opowiadania) Lady L. (1963, wyd. pol. 2022) The ski bum (1965) Pour Sganarelle (1965, eseje literackie) Zjadacze gwiazd (Les mangeurs d’étoiles, 1966, wyd. pol. 1970) La danse de Gengis Cohn (1967) La tête coupable (1968) Adieu Gary Cooper (1969) Biały pies (Chien blanc, 1970, wyd. pol. 1997) Les trésors de la Mer Rouge (1971) Europa (1972) Les enchanteurs (1973) La nuit sera calme (1974, wywiad) Au-delà de cette limite votre ticket n’est plus valable (1975) Blask kobiecości (Clair de femme, 1977, wyd. pol 1997) Charge d'âme (1977) La bonne moitié (1979) Les clowns lyriques (1979) Latawce (Les cerfs-volants, 1980, wyd. pol. 2020) Vie et mort d’Émile Ajar (1981, pośmiertnie) Człowiek z gołębiem (L’homme à la colombe, 1984, wersja pośmiertna, wyd. pol. 1998)

Jako Émile Ajar Pieszczoch (Gros-Câlin, 1974, wyd. pol. 1993) Życie przed sobą (La vie devant soi, 1975, wyd. pol. 1978) – otrzymała Nagrodę Goncourta Pseudo (1976) Lęki króla Salomona (L’Angoisse du roi Salomon, 1979, wyd. pol. 1982)

Jako Fosco Sinibaldi L’homme à la colombe (1958)

Jako Shatan Bogat Czternaście głów Stefanii (Les têtes de Stéphanie, 1974, wyd. pol. 1993)

Filmografia Reżyser Les oiseaux vont mourir au Pérou (1968) Kill! (1971)

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona poświęcona pisarzowi

Kategoria:Francuscy dyplomaci Kategoria:Francuscy piloci Kategoria:Francuscy politycy Kategoria:Francuscy prozaicy XX wieku Kategoria:Francuscy reżyserzy filmowi Kategoria:Francuscy samobójcy Kategoria:Francuscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Laureaci Nagrody Goncourtów Kategoria:Ludzie związani z Roquebrune-Cap-Martin Kategoria:Odznaczeni Medalem Rannych na Wojnie Kategoria:Odznaczeni Medalem Ruchu Oporu Kategoria:Odznaczeni Orderem Wyzwolenia Kategoria:Pisarze związani z Paryżem Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Pisarze związani z Wilnem Kategoria:Prozaicy francuskojęzyczni Kategoria:Uczestnicy II wojny światowej Kategoria:Urodzeni w 1914 Kategoria:Zmarli w 1980