thumb|upright=1.8|Państwa według udziału imigrantów w ogóle populacji: ponad 50% od 20% do 50% od 10% do 20% od 4% do 10% od 1% do 4% poniżej 1% brak danych
Migracja ludności – zmiana miejsca zamieszkania lub czasowego pobytu, czasem także rozumiana jako zmiana społeczności, w której funkcjonuje dana osoba.
Migracje ludności (a także zwierząt) są procesem naturalnym, który miał miejsce od początku istnienia gatunku ludzkiego. Przemieszczanie się ludności bywa też często sztucznie wywoływane w ramach konfliktów militarnych. Występowało we wszystkich czasach. Migrację wywołują kryzysy gospodarcze (migracje ekonomiczne), polityczne (migracje polityczne) lub są wywoływane militarnie w ramach „broni demograficznej”.
Powiązanym zjawiskiem są migracje wewnętrzne ze wsi do miast.
Rodzaje migracji Migracje można podzielić ze względu na: zasięg: migracje wewnętrzne – przemieszczanie się ludności w granicach państwa, migracje zewnętrzne – przemieszczanie się ludności z jednej jednostki administracyjnej lub politycznej do innej. czas trwania: czasowe, w tym sezonowe i wahadłowe, trwałe. cel: turystyka, lecznictwo, pielgrzymki, zarobki, thumb|Chińska emigracja do USA formy migracji: emigracja – wyjazd, imigracja – przyjazd, reemigracja – powrót z migracji, uchodźstwo – ucieczka, ewakuacja – zorganizowana przez państwo w celu uniknięcia spodziewanego zagrożenia, repatriacja – powrót obywateli z obcego terytorium zorganizowany przez ich państwo, przesiedlenie (transfer) – przesiedlenie obywateli danego państwa w ramach jego granicy, na przykład Wymiana ludności między Grecją i Turcją, deportacja – przymusowe przesiedlenie danej osoby lub grupy osób na peryferie danego państwa lub poza jego granice mały|Aresztowani migranci w ośrodku zatrzymań Fylakio, Ewros w Grecji, 9 października 2010
Mobilność ludności Mobilność ludności, czyli skłonność do zmiany miejsca zamieszkania wykazuje znaczne różnice. Do najwyższych należy mobilność ludności w Stanach Zjednoczonych, niższa jest w Europie Zachodniej, a bardzo niska w Polsce.
Duża mobilność ludności przyczynia się do zmniejszenia różnic społecznych i ekonomicznych pomiędzy regionami. Jest też bardzo korzystna z ekonomicznego punktu widzenia i przyczynia się do zmniejszenia bezrobocia o wyraźnej strukturze regionalnej.
Czynniki wpływające na migracje Przy analizie zjawiska migracji bierze się pod uwagę dwie grupy czynników wpływających na nie: czynniki wypychające – wywołują chęć opuszczenia danego miejsca, czynniki przyciągające – dają jakąś alternatywę i skłaniają do przyjazdu do danego miejsca.
Migracja natrafia jednak na pewne przeszkody, które stanowią główne przyczyny małej mobilności ludności. Należą do nich: bariery polityczne – prawdopodobnie główna przyczyna niskiej mobilności ludności w skali świata, bariery językowe – jedna z głównych przyczyn niskiego poziomu migracji międzynarodowej w Unii Europejskiej i na innych obszarach bez barier politycznych, bariery kulturowe, bariery infrastrukturalne – np. słaby rozwój mieszkalnictwa (ważne w Polsce).
Modele migracji Istnieją różne modele migracji. Po 1945 roku zostały wyróżnione cztery najważniejsze: Klasyczny model migracji – pomimo pewnych limitów ilościowych, migrantów generalnie zachęca się do przyjazdu, gwarantuje się im obywatelstwo. Ta kategoria dotyczy tak zwanych „narodów imigrantów”, a więc USA, Kanady, Australii. Kolonialny model migracji – dotyczy dawnych imperiów kolonialnych, głównie Wielkiej Brytanii i Francji. Zakłada on faworyzowanie imigrantów z dawnych kolonii kosztem tych z innych krajów. Model gastarbeiterów – zakłada politykę przyjmowania imigrantów jako pracowników na określony czas, bez udzielania im obywatelstwa (nawet pomimo długotrwałego pobytu w kraju). Przykładem są tu Niemcy, Szwajcaria i Belgia. Imigracja nielegalna – samowolne przekraczanie granicy bądź też pozostawanie w kraju przyjazdu po upływie terminu, np. wizy turystycznej.
Historyczne przykłady migracji Uważa się, że Indianie amerykańscy przybyli z Azji, przekraczając Cieśninę Beringa. Celtowie z dorzecza górnego Renu i Dunaju w I tysiącleciu p.n.e. rozprzestrzenili się po całej Europie. Czasami migracje były wymuszone. Murzyni z Afryki w XVII i XVIII wieku byli porywani jako niewolnicy przez Europejczyków do Ameryki Północnej. W XIX wieku migracje Europejczyków uciekających przed biedą zaludniły Kanadę i Stany Zjednoczone.
Zdrowotne aspekty migracji Migracja może być przyczyną sytuacji stresowych, wpływających na stan zdrowia i wymagających podejmowania zróżnicowanych strategii obronnych organizmu.
Nowe tendencje w migracji Na podstawie analiz tendencji migracyjnych, Stephen Castles wyróżnił cztery tendencje, które będą kształtowały wzory migracji w najbliższym czasie: Nasilenie – migracje będą liczniejsze niż kiedykolwiek przedtem; Zróżnicowanie – brak możliwości określenia konkretnych fal migracji (np. emigracja zarobkowa), imigranci będą należeć do bardzo różnych grup społecznych i etnicznych; Globalizacja – migracje stopniowo obejmą cały świat, wiele krajów będzie źródłem i celem migrantów; Feminizacja – większość migrantów będą stanowiły kobiety.
Migracje łańcuchowe Występują także tzw. migracje łańcuchowe. Okazuje się, że migranci z danego państwa, regionu czy miejscowości mają tendencję do skupiania się w tych samych miejscach w krajach docelowych migracji. Wynika to z dostępu do informacji wśród migrantów oraz potrzeby zapewnienia sobie poczucia bezpieczeństwa poprzez życie w jednej wspólnocie.
Nowa migracja Pod pojęciem „nowej migracji” kryje się zmiana wzorców migracji w Europie, która jest wynikiem zakończenia zimnej wojny, zakończenia konfliktów na terenie byłej Jugosławii i pogłębiania integracji europejskiej.
Migracje zarobkowe Migracja zarobkowa (także, emigracja zarobkowa) zachodzi wtedy, gdy powodem wyjazdu (opuszczenia) kraju ojczystego są względy ekonomiczne. Migracje zarobkowe stają się dominującymi migracjami w Europie. Na rzecz migracji powodowanych kryterium zarobkowym, pierwsze miejsce utraciły emigracje polityczne i klasyczne.
Migracja w prawie międzynarodowym thumb|upright=1.8|Strony Konwencji o Ochronie Praw Migrantów: 18 grudnia 1990 r. rezolucją 45/158 została uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ Międzynarodowa Konwencja o Ochronie Praw Wszystkich Pracowników – Migrantów i Członków Ich RodzinMiędzynarodowa Konwencja dotycząca ochrony praw migrujących pracowników i członków ich rodzin, International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families, omówienie Konwencja o ochronie praw wszystkich pracowników migrujących.. Weszła w życie 1 lipca 2003 r. po uzyskaniu 20 ratyfikacji. Należy do niej 56 państwLista stron .. Depozytariuszem jest Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych (art. 93).
Konwencja wzorowana jest na Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i Międzynarodowych Paktów Praw Człowieka.
Migrujący pracownicy i członkowie ich rodzin mogą opuścić jakikolwiek kraj, również kraj ich pochodzenia, mają również prawo powrotu do swego kraju (art. 8). Zakazane są tortury (art. 10), praca przymusowa dopuszczalna tylko w takim zakresie w jakim jest to uzasadnione np. z wyroku sądu czy z powodu walki z klęską żywiołową (art. 11). Gwarantowana jest wolność wyznania (art. 12) i opinii (art. 13) z ograniczeniami wyrażania uzasadnianymi koniecznością ochrony bezpieczeństwa, porządku, zdrowia i moralności publicznej lub wolności i praw innych osób. Migranci mają prawo do prywatności (art. 14), własności (art. 15), wolności i bezpieczeństwa osobistego (art. 16). Zabronione są pozbawienie wolności z powodu niedopełnienia obowiązków wynikających z umowy o pracę (art. 20) i zbiorowe wydalenia (art. 22).
Normy prawne chroniące migrantów znajdują się także w Konwencji MOP Nr 97 z 1949Konwencja dotycząca pracowników migrujących z 1949, Migration for Employment Convention. oraz Konwencji nr 143 z 1975Konwencja dotycząca migracji w niewłaściwych warunkach oraz popierania równości szans i traktowania pracowników migrujących z 1975, Migrant Workers (Supplementary Provisions) Convention.. Zabroniona jest dyskryminacja migrantów z powodu narodowości, rasy, religii lub płci. Legalni migranci mają prawo do wynagrodzenia, łącznie z zasiłkami rodzinnymi, urlopu, czasu pracy itp. nie mniej korzystnych niż te, jakie strona zapewnia swoim własnym obywatelom. Każda ze stron Konwencji nr 143 jest zobowiązana do wstrzymania potajemnych ruchów migracyjnych i nielegalnego zatrudniania migrantów. Strony powinny współdziałać w tej sprawie.
Prawo zrzeszania, głosowania i kandydowania w wyborach samorządowych dla cudzoziemców stale i legalnie zamieszkujących w danym państwie zapewnia Rada Europy w konwencji 1992, obowiązującej od 1997 r. Należy do niej 9 państw, 4 podpisały ją bez ratyfikacjiConvention on the Participation of Foreigners in Public Life at Local Level, przekład polski w: Prawa wyborcze dla cudzoziemców – tak czy nie? s. 189–199. Prawa takie stosują też państwa nie będące stroną Konwencji (s. 15 i 101)..
Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 15 listopada 2000 r. uchwaliło Protokół przeciwko przemytowi migrantów drogą lądową, morską i powietrznąProtocol against the Smuggling of Migrants by Land, Sea and Air, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime, New York, 15 November 2000, lista stron Protokół przeciwko przemytowi migrantów drogą lądową, morską i powietrzną uzupełniający Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 15 listopada 2000 r. (Dz.U. 2005 nr 18, poz. 162).. Przemyt migrantów oznacza organizowanie, w celu uzyskania, bezpośrednio lub pośrednio, korzyści finansowej lub innej korzyści o charakterze materialnym, nielegalnego wjazdu osoby na terytorium Państwa-Strony, którego taka osoba nie jest obywatelem lub w którym nie posiada stałego miejsca zamieszkania. Każda ze Stron zobowiązuje się do ułatwienia i przyjęcia z powrotem, bez zbędnej zwłoki, osób przemycanych, które są jego obywatelami lub posiadają prawo stałego pobytu na jego terytorium w chwili ich powrotu. Strona ta powinna zapewnić, by powrót migrantów odbył się w sposób zorganizowany oraz z należytym poszanowaniem ich bezpieczeństwa i godności. Protokół nie narusza praw ani zobowiązań państw i osób wynikających z prawa międzynarodowego, w tym prawa humanitarnego czy ochrony praw człowieka, zwłaszcza Konwencji z 1951 r. i Protokołu z 1967 r. o uchodźcach oraz zawartej w nich zasady niewydalania.
Strony powinny rozstrzygać spory dotyczące interpretacji lub stosowania Protokołu w drodze negocjacji. Spór którego w rozsądnym czasie nie zdołano rozstrzygnąć, zostanie, na wniosek jednej ze Stron, przekazany do arbitrażu. Jeśli w ciągu 6 miesięcy od daty wniosku o arbitraż Strony nie zdołają uzgodnić procedury arbitrażowej, wówczas każda ze Stron może przedłożyć spór Międzynarodowemu Trybunałowi Sprawiedliwości (art. 20 Protokołu).
Ekonomiczne efekty migracji Imigracja