thumb|500px|Liptowskie Kopy i Dolina Koprowa, widok z Doliny Hlińskiej thumb|300px|Widok z Krywania thumb|200px|Liptowskie Kopy na tle Krywania thumb|200px|Liptowskie Kopy z Koprowego Wierchu thumb|200px|Skrajny Goły Wierch i Krzyżne Liptowskie na tle Tatr Wysokich thumb|200px|Widok z Małołączniaka thumb|200px|Liptowskie Kopy z Ciemniaka

Liptowskie Kopy () – grupa szczytów w Tatrach pomiędzy Doliną Cichą i Doliną Koprową (Kôprová dolina), połączona z granią główną w Gładkim Wierchu (Hladký štít), od którego oddzielona jest przełęczą Zawory (Závory). Najwyższym szczytem jest Wielka Kopa Koprowa (2052 m). Są to przeważnie kopulaste, porośnięte trawą szczyty, w dolnych partiach zalesione.

Wyglądem przypominają pobliskie Tatry Zachodnie, jednak kierując się kryterium hydrologicznym i orograficznym, polscy geografowie zaliczają je do Tatr Wysokich. Większość słowackich kartografów włącza je do Tatr Zachodnich i umiejscawia ich granicę na przełęczy Zawory, jakkolwiek największy autorytet wśród słowackich znawców Tatr – Ivan Bohuš – jest takiego samego zdania jak Polacy.

Topografia Główny grzbiet Kop Liptowskich biegnie od Gładkiego Wierchu w kierunku południowo-południowo-zachodnim (SSW) i kończy się przy ujściu Koprowej Wody do Cichej Wody w osiedlu Podbańska. W kierunku z północy na południe kolejno znajdują się w nim następujące szczyty i przełęcze (szczyty zwornikowe zostały wytłuszczone): Zawory (Závory), 1879 m, Cichy Wierch (Tichý vrch), 1979 m, Wierchcicha Przełączka (Tiché sedlo), ok. 1900 m, Garajowe Kopy Zadnia Garajowa Kopa (Zadná Garajova kopa), 1947 m, Garajowa Przełęcz Niżnia (Nižné Garajovo sedlo, ok. 1900 m), Mała Garajowa Kopa (Malá Garajova kopa, 1929 m), Garajowa Przełęcz Pośrednia (Prostredné Garajovo sedlo), ok. 1920, Wielka Garajowa Kopa (Veľká Garajova kopa), 1973 m – zwornik dla bocznej grani Zadniej Rycerowej Kopy, Garajowa Przełęcz Wyżnia (Vyšné Garajovo sedlo), 1916 m, Wielka Kopa Koprowa (Veľká kopa), 2053 m – zwornik dla bocznej grani Magury Rycerowej, Turkowa Przełęcz (Turkovo sedlo), 1948 m, Zadni Goły Wierch Liptowski (Zadný Holý vrch), 1983 m, Koprowicka Przełęcz Wyżnia (Vyšné kôprovické sedlo), 1934 m, Skrajny Goły Wierch Liptowski (Krajný Holý vrch), 1984 m, Koprowicka Przełęcz Niżnia (Nižné kôprovické sedlo), 1908 m, Krzyżne Liptowskie (Krížna), 2040 m – zwornik dla bocznej grani Małego Krzyżnego Liptowskiego, Wszywaki (Všiváky), 1806 m, Opalone (Opálené), ~1700 m. Większe boczne ramiona to Garajowe Kopy, Magura Rycerowa, Brdarowe Grapy i grań Małego Krzyżnego. Ramiona te, oraz inne mniejsze, wyodrębniają w Kopach Liptowskich 10 dolinek: od strony Doliny Koprowej są to: Dolinka Kobyla (Kobylia dolina), Dolinka Garajowa (Garajova dolina), Dolinka Turkowa (Turkova dolina), od strony Doliny Cichej: Dolina Krzyżna (Krížna dolina), Dolina Koprowica (Kôprovnica) z Krzyżnym Kotłem i Koprowickim Kotłem, Dolina Szpania (Špania dolina), Rycerowy Żleb (Licierov žľab), Małe Rycerowe (Predné Licierovo), Wielkie Rycerowe (Zadné Licierovo), Zadnie Rycerowe (Temná Tichá dolina). Jest też wiele żlebów. Nazwę otrzymały: Skryte Korycisko, Pośredni Żleb, Zabijak, Czerwone Korycisko, Żleb Pitnej Wody, Rakitowy Żleb (wszystkie od strony Doliny Cichej).

Charakterystyka Zbudowane są ze skał magmowych (granitoidów) i metamorficznych (gnejsów). trzonu krystalicznego oraz pojedynczych płatów skał osadowych należących do autochtonicznych serii wierchowych. Pionierskie badania geologiczne prowadził tutaj polski geolog M. Jurek w 1929 r. Kilka dolin zostało wyrzeźbionych przez lodowce. W masywie występuje kilka obszernych żlebów, którymi w zimie schodzą lawiny. Szczególnie wielkie lawiny schodzą do Doliny Koprowej. Np. w marcu 1956 r. lawina, która zeszła z Gołych Wierchów do Doliny Koprowej, miała objętość 210 000 m³ i zmiotła las na obszarze o rozmiarach ok. 400 × 400 metrów. Siłą podmuchu powaliła także drzewostan na przeciwległym stoku, a grubość lawiniska wyniosła 7 m.

Dolne partie porasta las, wyżej zarośla kosodrzewiny, jeszcze wyżej trawiaste piętro halne, które w wyniku trwającego kilka wieków pasterstwa w wielu miejscach zostało sztucznie obniżone. W lasach bujne lasy limbowe. Limba w Koprowicy o obwodzie 7 m należy do największych w całych Tatrach. Mimo tego, że od 1948 r. Kopy Liptowskie są obszarem ochrony ścisłej, liczba żyjących w nich zwierząt jest niewielka.

Historia Liptowskie Kopy należały do terenów pasterskich górali z wsi liptowskich już w XVII wieku. Wypasali na nich mieszkańcy wsi Kokawa i Wychodna. Były także miejscem, w którym łatwo można było spotkać stada kozic, zatem często odwiedzali je strzelcy i kłusownicy, jeszcze po 1900 polowali tu na niedźwiedzia Polacy z Krościenka i Zakopanego. W czasie I wojny światowej ukrywali się w Kopach dezerterzy, a podczas II wojny światowej w latach 1944–1945 przebywał tu oddział partyzantów słowackich i radzieckich. W Dolinie Szpaniej przez jakiś czas wydobywano rudy metali. Spowodowany przez wozaków wielki pożar w dniach 30 października–4 listopada 1943 strawił około 240 ha lasu i kosówki.

W 1948 r. na niemal całym obszarze Liptowskich Kop utworzono ścisły rezerwat przyrody. Rok później, po utworzeniu TANAP-u stał się on obszarem ochrony ścisłej tego parku z zakazem wstępu. Wiodący główną granią zielono znakowany szlak turystyczny zlikwidowano. Liptowskie Kopy nigdy wśród turystów nie cieszyły się dużą popularnością, obecnie ludzie bywają w nich bardzo rzadko. W niektórych miejscach zrekultywowano przez nasadzenia kosodrzewinę zniszczoną w wyniku pasterstwa.

Ponad 100 lat temu w Kopach Liptowskich wykonano sieć dróg i ścieżek. Najważniejsze z nich to Wschodnia Obwodnica, Leśna Obwodnica, Zachodnia Obwodnica i Północna Obwodnica. Zostały one wykonane tak solidnie, że jak w 2005 r. pisał Władysław Cywiński nie widać na nich zrębu czasu. Nie prowadzą one na szczyty, ani przełęcze, głównie trawersują zbocza i przecinają żleby. Nie zostały bowiem wykonane dla turystów, lecz dla myśliwych. Mimo utworzenia ścisłego obszaru ochrony przyrody i zabronienia turystom i taternikom wstępu, myślistwo nie znikło. Świadczą o tym ambony i domki myśliwskie. Zwierząt natomiast jest niewiele. W. Cywiński pisał: Czy wybili to dawni polowace czy współcześni myśliwi?.

Nieznane są nazwiska osób, które jako pierwsze zdobyły szczyty należące do grupy Liptowskich Kop. Najprawdopodobniej pierwsze wejścia należą do pasterzy i kłusowników. Wśród wejść turystycznych jako pierwsze odnotowano wejścia zimowe: na Krzyżne Liptowskie – Karol Englisch, Károly Jordán, 13 stycznia 1903 r. na Wielką Kopę Koprową – Józef Grabowski z pięcioma osobami towarzyszącymi 3 marca 1912 r.

Przypisy

Kategoria:Granie i grzbiety słowackich Tatr Kategoria:Granie i grzbiety Tatr Wysokich