Zabytki w Toruniu

Zabytki w Toruniu – najcenniejsze budowle świeckie i sakralne oraz mury miejskie, baszty i bramy na terenie Torunia.

Charakterystyka mały|Siedziba wojewódzkiego konserwatora zabytków w Toruniu Zespół Staromiejski Torunia jest jednym z najcenniejszych zespołów zabytkowych w PolsceEugeniusz Gąsiorowski, Toruńska kamienica mieszczańska, s. 69, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Nauki Humanistyczno Społeczne, z. 16, Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo, I..

Na obszarze Zespołu Staromiejskiego znajduje się ok. 150 obiektów wpisanych do rejestru zabytków. Stare i Nowe Miasto 16 września 1994 roku uznane zostało za pomnik historiiZarządzenie Prezydenta RP z dnia 8 września 1994 ()., natomiast w 1997 roku wpisano je na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

Zabytki Torunia znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.

Zespół Staromiejski Ulice mały|Ul. Szeroka w Toruniu Wybrane ulice na terenie Zespołu Staromiejskiego: Ulica Szeroka – jedna z głównych ulic Starego Miasta, najruchliwsza ulica Zespołu Staromiejskiego, część najważniejszego traktu pieszego łączącego Rynek Nowomiejski z Rynkiem Staromiejskim. Ulica Mostowa – zaczyna się przy ul. Bulwar Filadelfijski, prowadzi przez bramę Mostową, przecina ul. Ciasną i dochodzi do ul. Szerokiej. Ulica Żeglarska – prowadzi od południowo-wschodniego narożnika Rynku Staromiejskiego do Bramy Żeglarskiej. Ulica Ciasna – składająca się z dwóch odcinków. Jeden z nich biegnie od południowo-wschodniego narożnika placu, przy którym stoi katedra św. św. Janów, drugi łączy ul. Mostową z ul. Podmurną i wychodzi na bramę prowadzącą na dawny teren zamkowy. Ulica Chełmińska – prowadzi od Rynku Staromiejskiego do pl. Teatralnego. Dawniej zamykała ją gotycka Brama Chełmińska. Ulica Podmurna – najdłuższa ulica w Zespole Staromiejskim. Biegnie wzdłuż linii wschodniego odcinka dawnych murów miejskich Starego Miasta. Ulica Bankowa – przebiega przy murach miejskich, od ul. Żeglarskiej do ul. Piekary. Ulica Fosa Staromiejska – przebiega po linii dawnych murów miejskich. Ulica Królowej Jadwigi – fragment najważniejszego traktu pieszego łączącego Rynek Nowomiejski z Rynkiem Staromiejskim.

Kościoły mały|Witraż w bazylice katedralnej św. św. Janów w Toruniu Kościoły gotyckie Katedra św. św. Janów Chrzciciela i Ewangelisty – kościół parafialny Starego Miasta. Odbywały się w nim wszystkie uroczystości miejskie, a zwłaszcza solenne nabożeństwa z udziałem królów odwiedzających Toruń. W l. 1530-83 należał do protestantów, w l. 1583-96 był kościołem zarówno protestanckim, jak i katolickim. W l. 1596-1772 należał do jezuitów. Od 1772 roku stał się ponownie kościołem parafialnym. W 1935 roku podniesiony do rangi bazyliki mniejszej, a od 1992 roku stał się bazyliką katedralną. Kościół pofranciszkański Wniebowzięcia NMP – w l. 1557-1724 należał do protestantów, w l. 1724-1821 do zakonu bernardynów, od 1830 roku do dziś jest kościołem parafialnym. Kościół św. Jakuba – parafialny Nowego Miasta. W l. 1345-1425 należał do cysterek, następnie benedyktynek. W l. 1557-1667 we władaniu protestantów, po czym ponownie wrócił do benedyktynek. Od 1832 roku ponownie stał się kościołem parafialnym i jest nim do dziś. Kościół późnobarokowy kościół poewangelicki św. Ducha – dawny staromiejski zbór ewangelicki, powstał w l. 1753-56, od 1945 roku katolicki i służy toruńskiemu środowisku akademickiemu. Kościół neoromański kościół poewangelicki św. Trójcy – od 1990 roku siedziba Fundacji TUMULT, w latach 1993–1999 miejsce Festiwalu Sztuki Zdjęć Filmowych Camerimage. Kościoły neogotyckie Kościół św. Szczepana – powstał w l. 1902-1904, od 1945 roku należy do parafii ewangelicko-augsburskiej. Kościół garnizonowy św. Katarzyny – powstał w l. 1894-97 jako kościół garnizonowy, początkowo ewangelicki, obecnie katolicki. Kaplica ewangelicko-augsburska – pochodzi z 1846 roku. Należy do parafii ewangelicko-augsburskiej.

Rynek i Ratusz Starego i Nowego Miasta Rynek Staromiejski i Ratusz Staromiejski Rynek Nowomiejski i Ratusz Nowomiejski

Mury Miejskie

Mury miejskie, budowane od połowy XIII, rozbudowywane i modernizowane do XV w., w większości rozebrane w XIX w., najdłuższy odcinek zachował się wzdłuż Wisły, krótsze fragmenty wzdłuż ulic Podmurnej, Pod Krzywą Wieżą, Międzymurze, Wały Sikorskiego.

Bramy i baszty mały|Brama Klasztorna w Toruniu

Bramy Mostowa – pochodzi z 1432 roku, była najpóźniejszą z gotyckich bram toruńskich. W średniowieczu była nazywana Promową – od promu na Wiśle. Obecną nazwę wzięła od mostu zbudowanego w l. 1497-1500. Zamyka wylot ulicy Mostowe. Klasztorna – wzniesiona w 1 połowie XIV w. Bramę zwano również św. Ducha – od kościoła pod tym wezwaniem, który stał wraz ze szpitalem i klasztorem benedyktynek poza murami miasta. Zamyka wylot ulicy św. Ducha. Żeglarska – powstała w 1 połowie XIV w. Zamyka ulicę Żeglarską.

Baszty Krzywa Wieża Monstrancja Gołębnik Żuraw Koci Łeb Wartownia Baszty przy ulicy Podmurnej

Ruiny zamku krzyżackiego

Zamek krzyżacki był siedzibą komtura, został wzniesiony w XIII wieku i rozbudowany w XIV i XV Wieku. Zdobyty i zburzony przez mieszczan toruńskich po zwycięskim powstaniu przeciw zakonowi krzyżackiemu w 1454 roku. W następnych wiekach teren był bardzo zaniedbany. Dopiero w latach 1958–1966 teren zamku odgruzowano. Ważną datą był rok 1966, czyli rocznica 500-lecia Pokoju Toruńskiego, która przyczyniła się do ostatecznego zabezpieczenia i zagospodarowania ruin zamku krzyżackiego jako pomnika Pokoju Toruńskiego.

Kamienice Starego i Nowego Miasta Kamienice gotyckie Znajdujące się na Starym Mieście „Dom Kopernika”. ul. Kopernika 17, koniec XV w., i połączona z nią kamienica przy Kopernika 15, późnogotycka z ok. poł. XIV w., fasady rekonstruowane w latach 60. Kopernika 21 Kopernika 38, XV w. Rynek Staromiejski 9, koniec XIII w. Rynek Staromiejski 17, połowa XIII w. (przebudowana w XIV, XVI, XVII i XVIII wieku; zachowało się tu wiele elementów dawnej kamienicy gotyckiej) Rynek Staromiejski 20, około 1489 r. Rynek Staromiejski / ul. Panny Marii 2, XIV w. Piekary 9, około 1400 r. Rabiańska 8, XV w. – obecnie mieści Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN Rabiańska 24, początek XVI w. Żeglarska 5, XIII/XIV w. Żeglarska 7, około 1500 r. Żeglarska 9, XV w. Żeglarska 10, XV w. Żeglarska 13, XV w. Łazienna 3, XV w. Łazienna 5, XIV w. Łazienna 22, XV w. – jedna z najlepiej zachowanych gotyckich kamienic patrycjuszowskich w Polsce Franciszkańska 12, połowa XVI w. Szczytna 2, połowa XIV w. Szczytna 11 Szczytna 13, XIV w. Szczytna 15, XV w. Szczytna 16, XV w. Szczytna 17,koniec XIV w. Mostowa 22, XV w. Mostowa 24, XV w. Szeroka 38, XIV/XV w. – najstarsza kamienica tej ulicy Chełmińska 14, XV w. Mostowa 6, trzy późnogotyckie kamienice, na początku XVI w. podczas przebudowy renesansowej połączono wspólną fasadą zwieńczoną półkolistymi szczytami flankowanymi sterczynami Piekary 20, XV w. Znajdujące się na Nowym Mieście Królowej Jadwigi 9, XIV w. Sukiennicza 26, XV w. Wielkie Garbary 7, zespół trzech kamienic, kamienica środkowa – gotycka, lewa – renesansowa, prawa – barokowa z klasycystyczną fasadą, na gotyckich piwnicach Małe Garbary 6, początek XV w.

Kamienice renesansowe i manierystyczne Znajdujące się na Starym Mieście Dom Eskenów Łazienna 4, koniec XVI w. Panny Marii 9, 2 połowa XVI w. Piekary 41, koniec XVI w. Piekary 25, przełom XVI i XVII w. Piekary 12, z XVI-XVII w. Rynek Staromiejski 19, ok. 1600 Rynek Staromiejski 31, z 1653 r. Rabiańska 6, kamienica na zrębie gotyckim, przebudowana ok. 1625 r. Szeroka 40, XVII-wieczna Znajdujące się na Nowym Mieście Królowej Jadwigi 3, połowa XVI w. Małe Garbary 7, połowa XVII w. Rynek Nowomiejski 23, XVII w.

Kamienice barokowe Znajdujące się na Starym Mieście Kamienica pod Gwiazdą, ul. Rynek Staromiejski 35, 2. poł. XIII w., przebudowa połowa XVI wieku Łuk Cezara, ul. Piekary 37, z pierwszej ćwierci XVIII w. Pałac Dąmbskich, koniec XVII w. Kamienice Rösnera, ul. Chełmińska 28, dwie połączone kamienice gotyckie z około 1716 roku Kamienica Pod Aniołem, Rynek Staromiejski 29 ul. Kopernika 19 na, obecnie mieści Instytut Geografii Polskiej Akademii Nauk Pałac Meissnerów Pałac Fengerów Znajdujące się na Nowym Mieście Gospoda Pod Modrym Fartuchem, Rynek Nowomiejski 8 Gospoda Bractwa Murarskiego, Rynek Nowomiejski 17 Rynek Nowomiejski 5

Spichrze

Inne zabytki mały|Dawny budynek bursy Gimnazjum Akademickiego, tzw. Ekonomia, obecnie siedziba wydziałów Sądu Okręgowego w Toruniu

Znajdujące się na Starym Mieście Dwór Artusa – reprezentacyjny i monumentalny gmach z 1891 roku, nawiązuje do poprzedniego z 1386 rozebranego na początku XIX wieku Dwór Bractwa św. Jerzego – gotycki, zbudowany po 1489 roku i przebudowany w duchu neogotyku łącznie z połączoną Basztą Wartownią w 1883 roku Apteka Królewska Hotel „Pod Trzema Koronami” Dawna Gospoda pod Turkiem – Kamienica pod Turkiem Ekonomia, zabytek z lat 1598–1601, w stylu renesansu niderlandzkiego z manierystyczną fasadą – bursa toruńskiego Gimnazjum Akademickiego dawne Kolegium jezuickie, ul. św. Jana 1/3, dawny Bank Rzeszy (obecnie Collegium Maximum UMK) – funkcje bankowe budynek pełnił nieprzerwanie do 2003 roku (jako siedziba Narodowego Banku Polskiego), kiedy został przekazany Uniwersytetowi Mikołaja Kopernika Collegium Maius UMK – zbudowano w 1907 roku jako siedzibę Szkoły Przemysłowej. W okresie międzywojennym stanowił siedzibę Urzędu Wojewódzkiego Pomorskiego, od 1945 roku w posiadaniu UMK

Znajdujące się na Nowym Mieście Apteka Pod Złotym Lwem Generałówka, ul. Przedzamcze 3, barokowy dworek z XVIII wieku, na obszarze zamku krzyżackiego Budynek Towarzystwa Naukowego z 1882, ul. Wysoka 16 magazyn prowiantowy, ul. Dominikańska 9 gmach I LO, gmach neogotycki z 1855 roku

Twierdza Toruń

XIX-wieczna Twierdza Toruń składa się z ponad 150 obiektów (w tym 15. dużych fortów). Fortyfikacje toruńskie są zabytkami techniki wojennej i tworzą unikatowy system fortyfikacji na skalę europejską. Twierdza Toruń do rejestru zabytków została wpisana w 1971 roku.

Zabytki poza zespołem staromiejskim Barbarka Wybrane zabytki znajdujące się na Barbarce: + Zdjęcie Nazwa Rok powstania 100px kaplica św. Barbary 1842 100px cmentarz św. Barbary 1842 100px Chwalebne kamienie ok. 1919

Bielany Wybrane zabytki znajdujące się na Bielanach: + Zdjęcie Nazwa Rok powstania 100px Dwór Bielański XVII/XVIII w. 100px dawny budynek Królewskiego Kolegium Nauczycielskiego, obecnie siedziba Kujawsko-Pomorskiego Funduszu Pożyczkowego koniec XIX w. 100px Stacja pomp Stare Bielany 1894 100px 6. Samodzielny Oddział Geograficzny 100px Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Toruńskiej 100px Zespół klasztorny ojców redemptorystów wraz z kościołem pw. św. Józefa 1962

Bydgoskie Przedmieście Od 2011 roku dzielnica znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków (historyczny układ urbanistyczny Bydgoskiego Przedmieścia i Rybaków).

Mokre Wybrane zabytki znajdujące się na Mokrem: + Zdjęcie Nazwa Rok powstania 100px młyn zbożowy Richtera XIX wiek 100px fabryki maszyn Born i Schütze 1856 100px Cerkiew św. Mikołaja 1888 100px Kościół Matki Boskiej Zwycięskiej wraz z plebanią 1907 100px Kościół Chrystusa Króla 1930

Chełmińskie Przedmieście Wybrane zabytki znajdujące się na Chełmińskim Przedmieściu: + Zdjęcie Nazwa Rok powstania 100px Cmentarz św. Jerzego 1811 100px Cmentarz Najświętszej Marii Panny 1919 100px Budynek Przedszkola Miejskiego nr 6 im. Wandy Chotomskiej 100px Lodowisko Tor-Tor im. Józefa Stogowskiego 1960

Jakubskie Przedmieście Wybrane zabytki znajdujące się na Jakubskim Przedmieściu: + Zdjęcie Nazwa Rok powstania Uwagi 100px Cmentarz żydowski XVIII w. 100px Cmentarz św. Jakuba 1817 100px fort św. Jakuba 1833/1884

Winnica Wybrane zabytki znajdujące się na Winnicy: