thumb|Kościół św. Doroty, 30 marca 2006 Kościół św. Doroty – kościół w parafii rzymskokatolickiej w Łodzi na osiedlu Mileszki, w dekanacie Łódź-Stoki archidiecezji łódzkiej, znajdujący się przy ulicy Pomorskiej 445, był jednym z najstarszych zachowanych zabytków w Łodzi. Kościół wielokrotnie niszczony i przebudowywany, wyremontowany na początku XXI wieku, w 2015 uległ zniszczeniu w wyniku pożaru.

Historia Pierwszy kościół w Mileszkach pw. św. Jana Chrzciciela prawdopodobnie istniał już w wieku XIVPor. J. Łukowski, J. Korytkowski, Liber beneficiorum archidyecezyi gnieźnieńskiej T.2: obejmujący Archidyakonaty: Kaliski, Wieluński, Łowicki i Łęczycki: z poręki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego podług kodeksów rękopiśmiennych Archiwum Gnieźnieńskiego i Kaliskiego, dalej: Liber beneficiorum..., Gniezno 1881, s. 382-283.. Wystawiony został z drzewa bodaj jeszcze przed erekcją parafiiPor. Diecezja łódzka: struktura terytorialno-administracyjna i duchowieństwo, pod red. ks. Jana Wiktorowskiego, Wydawnictwo Kurii Biskupiej Diecezji Łódzkiej, dalej: Diecezja łódzka..., Łódź 1973, s. 280.. Ze względu na jego zły stan został rozebrany w początkach XVI w.Por. Jan Szymczak, Przejęcie Chojen, Mileszek i Bedonia przez Romiszewskich ze Stoków w 1511 r., dalej: Przejęcie Chojen, Mileszek..., [w:] Rocznik Łódzki, T. 44, Łódź 1997, s. 213–221.. Parafię erygował prawdopodobnie w XIV w. arcybiskup gnieźnieński Jarosław Bogoria Skotnicki, choć niektóre współczesne źródłaPor. Łódź: dzieje miasta, T. 1, Do 1918 r., pod red. B. Baranowskiego, J. Fijałka, PWN, Warszawa – Łódź 1980, s. 66.Por. Archidiecezja Łódzka. Informator 2001, pod. red. ks. mgr. inż. Józefa Jańca, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 2001, s. 335.Por. Archidiecezja Łódzka. Informator 2007, pod. red. ks. mgr. inż. Józefa Jańca, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, dalej: Informator 2007..., Łódź 2007, s. 355.Por.: Witryna o parafii w Mileszkach (ze strony archidiecezji łódzkiej).Por.: Nota o parafii Mileszki (ze strony o archidiecezji łódzkiej ks. Bogdana Dziwosza). wskazują, że powstanie parafii miało miejsce już wcześniejMało prawdopodobnym wydaje się, aby erygowanie parafii odbyło się już w wieku XI. Tezę argumentującą, że przechowywany jeszcze pod koniec XIX w. w mileszkowskiej plebanii dokument (opatrzony datą 14 grudnia 1048, uchodzący niegdyś tam za akt erekcyjny kościoła i parafii) prawdopodobnie został sfałszowany w wieku XVII, a w rzeczywistości pochodził z wieku XVI (dokładnie z dnia 14 grudnia 1518), przedstawił historyk Jan Karol Kochanowski, który dokładnie przeglądał parafialne archiwum latem 1888 (Por. J. K. Kochanowski, Szkice i drobiazgi historyczne, Serya Druga, Warszawa 1908, s. 156.). Potępił tym samym zapis dokonany w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich w haśle o Mileszkach, jakoby „tradycya odnosiła założenie tamtejszego kościoła do wieku XI” (Por. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T. VI, Warszawa 1885, s. 423). Przed wojną dokument trafił do archiwum diecezji do dokładnego zbadania, jednak zaginął podczas wojny. Mimo to w roku 1948 hucznie świętowano obchody dziewięćsetlecia parafii..

W 1438 w należącej do mileszkowskiej parafii wsi Stoki powstał drewniany kościół filialny pw. św. Jana Chrzciciela i św. Anny z fundacji właściciela wsi, Sieciecha, ówczesnego łowczego łęczyckiegoPor. J. Korytkowski, Arcybiskupi gnieźnieńscy, prymasowie i metropolici polscy od roku 1000 aż do roku 1821, t. II, Poznań 1888, t. II, dalej: Arcybiskupi gnieźnieńscy..., s. 157, 158..

W 1492Por. Jan Szymczak, Erekcja kościoła w podłódzkich Chojnach w 1492 r., „Rocznik Łódzki” 1996, t. XLIII, s. 15-35. (lub według innych źródeł w 1491 albo w 1493Por. Liber beneficiorum..., s. 383.) na terenie mileszkowskiej parafii powstał kościół filialny w Chojnach, ufundowany przez Stanisława z Chojen Dużych herbu JastrzębiecPor. Przejęcie Chojen, Mileszek..., s. 213.. W 1892Por. Diecezja łódzka..., s. 256. (lub w 1901Por. Informator 2007..., s. 272.) erygowano tam parafię pw. św. Wojciecha.

W 1511 Jakub Romiszewski poślubił Annę ze Stoków (wnuczkę Sieciecha) i stał się posiadaczem okolicznych dóbr (m.in. Stoków, części Mileszek, Chojen). Wtedy też staraniem ks. Macieja (zwanego Maciejem z Mileszek, ówczesnego kanonika łęczyckiego) stokowski kościół przeniesiono do siedziby parafii i ustawiono na miejscu poprzedniej, poważnie już zniszczonej świątyni. Było to możliwe również dzięki zakupowi dokonanemu w tymże samym roku przez J. Romiszewskiego (...), albowiem zbieżność dat obu wydarzeń nie jest tu przypadkowaPrzejęcie Chojen, Mileszek..., s. 219.Por. Arcybiskupi gnieźnieńscy..., s. 604.Por. Diecezja łódzka: struktura terytorialno-administracyjna i duchowieństwo, Wydawnictwo Kurii Biskupiej Diecezji Łódzkiej, Łódź 1980, s. 267..

W 1543 wybudowano trzeci kościół, który stał aż do 1766, kiedy pożarowi uległ dach i część wyposażenia.

W tym samym roku odbudowano spalony dach pokryty gontem. Przy kościele dobudowano jeszcze dzwonnicę. W 1832 dobudowano część frontową z tzw. ryglówką i 4-metrową kruchtą. Po rozbudowie kościół liczył 28,9 m długości. W 1881 z powodu groźby zawalenia rozebrano wyższą wieżę i wzniesiono nową o wysokości 50 łokci. W 1890 wzniesiono budynek plebanii. Świątynia przetrwała nienaruszona do I wojny światowej. Wtedy to została uszkodzona wieża i część świątyni. W okresie międzywojennym kościół odrestaurowano. W czasie II wojny światowej kościół został zamknięty w 1941, a w budynku plebanii wojska niemieckie urządziły szpital. Niemcy zrabowali założoną w XVII w. Księgę cudów i wszystkie księgi parafialne. Akty chrztu, ślubu i pogrzebów odnaleziono w 1945 w Gdańsku-Oliwie i wówczas wróciły do parafii.

W latach 1997–2000 kościół poddano gruntownemu remontowi. Wymieniono zniszczone elementy budynku, zamontowano instalacje przeciwpożarową i antywłamaniową, odrestaurowano żyrandole i inne elementy wystroju. Od początku 2007 roku kościół był iluminowany.

31 sierpnia 2015 roku ok. 4 rano w kościele wybuchł pożar. Mimo szybko podjętej akcji ratunkowej nie udało się go ugasić i spaleniu uległa wieża, cała konstrukcja dachu, część drewnianych ścian i doszczętnie wypaliło się wnętrze. Przyczyną pożaru było prawdopodobnie zwarcie instalacji elektrycznej. Rada Miasta Łodzi zdecydowała o wsparciu finansowym odbudowy świątyni w oryginalnej formie, również metropolita łódzki, arcybiskup Marek Jędraszewski, ogłosił zbiórkę na ten cel. Jesienią 2021 rozpoczęto odbudowę kościoła.

Budynek wpisany został do rejestru zabytków pod numerem 134-VII-12 z 1946 oraz A/151/141 z 28.08.1967.

Galeria

Wyposażenie Pożar strawił trzy ołtarze późnorenesansowe z początku XVII wieku. Zniszczeniu uległ ołtarz główny z bramkami, w centrum którego znajdowała się płaskorzeźba Koronacja Najświętszej Marii Panny, słynąca cudami (od 1665 roku istniała Księga cudów – zaginęła w czasie II wojny światowej); obok niej rzeźby św. Wojciecha i św. Stanisława z początku XVII wieku.

W zwieńczeniu znajdowały się trzy rzeźby gotyckie: Matki Boskiej z Dzieciątkiem, św. Doroty i św. Barbary z początku XV wieku. Na bramkach ołtarza rzeźby: Matki Bożej i św. Jana z grupą Ukrzyżowania z połowy XVI wieku.

Ołtarze boczne z barokowymi obrazami św. Anny i św. Walentego. Organy 8-głosowe, dzwon z 1948 roku, sygnaturka, Droga Krzyżowa, późnobarokowa ambonka z końca XVII wieku, kropielnica kamienna, 4 barokowe konfesjonały, chrzcielnica kamienna, krucyfiks z połowy XVI wieku.

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Drewniany kościół św. Doroty (Mileszki) Strona parafii

Doroty Doroty Doroty Łódź Łódź Doroty Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w XIV wieku kościół