thumb|Cząber ogrodowy Cząber (Satureja L.) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Obejmuje ok. 38–50 gatunków. Występują one w basenie Morza Śródziemnego (w tym 12 gatunków w Europie) oraz w południowo-zachodniej Azji, sięgając na wschodzie po Iran. Rośliny te zasiedlają miejsca suche i słoneczne, w tym także klify nadmorskie. Aromatyczne liście używane są jako przyprawy, w szczególności wykorzystuje się w tym zakresie cząber ogrodowy, w mniejszym stopniu cząber górski o słabszym aromacie.
Morfologia thumb|Cząber górski thumb|Satureja spicigera Pokrój Rośliny zielne, zarówno jednoroczne jak i byliny, a także krzewinki. Osiągają do 50 cm wysokości. Liście Naprzemianległe, całobrzegie, równowąskie do jajowatych. Kwiaty Zebrane w okółkach wspartych liśćmi w szczytowej części pędu lub w luźnych wierzchotkach. Kielich zrosłodziałkowy, z 5 ząbkami na szczycie i 10 (rzadziej 11 do 13) żyłkami przewodzącymi na rurce. Korona pięciopłatkowa, biała lub fioletoworóżowa. Płatki tworzą rurkę zakończoną dwoma wargami, górną niepodzieloną lub z wcięciem na szczycie i dolną z trzema łatkami. Cztery pręciki, schowane w rurce korony. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, z dwudzielnym znamieniem o równych ramionach. Owoce Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery pojedyncze rozłupki.
Systematyka Synonimy Argantoniella G. López & R. Morales, Ceratominthe Briq., Euhesperida Brullo & Furnari, Oreospacus Phil. Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009) Należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.), która jest jednym z kladów w obrębie rzędu jasnotowców (Lamiales) Bromhead z grupy astrowych spośród roślin okrytonasiennych. Pozycja w systemie Reveala (1993-1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Lamianae Takhtajan, rząd jasnotowce (Lamiales Bromhead), podrząd Lamiineae Bessey in C.K. Adams, rodzina jasnotowate (Lamiaceae Lindl.), podrodzina Saturejoideae Kostel., plemię Saturejeae Benth., rodzaj cząber (Satureja L.)James L. Reveal System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999.Systematyka rodzaju Satureja według Reveala:
Wykaz gatunków Satureja adamovicii Šilić Satureja aintabensis P.H.Davis Satureja amani P.H.Davis Satureja atropatana Bunge Satureja avromanica Maroofi Satureja bachtiarica Bunge Satureja boissieri Hausskn. ex Boiss. Satureja bzybica Woronow Satureja × caroli-paui G.López Satureja cilicica P.H.Davis Satureja coerulea Janka – cząber błękitny Satureja cuneifolia Ten. Satureja × delpozoi Sánchez-Gómez, J.F.Jiménez & R.Morales Satureja edmondii Briq. Satureja × exspectata G.López Satureja fortii Pamp. Satureja fukarekii Šilić Satureja hellenica Halácsy Satureja hintoniorum B.L. Turner Satureja hortensis L. – cząber ogrodowy Satureja horvatii Šilić Satureja icarica P.H.Davis Satureja innota (Pau) Font Quer Satureja intermedia C.A.Mey. Satureja intricata Lange Satureja isophylla Rech.f. Satureja jalapensis Briq. Satureja kallarica Jamzad Satureja kermanshahensis Jamzad Satureja khuzistanica Jamzad Satureja kitaibelii Wierzb. ex Heuff. Satureja laxiflora K.Koch Satureja linearifolia (Brullo & Furnari) Greuter Satureja macrantha C.A.Mey. Satureja metastasiantha Rech.f. Satureja montana L.3 – cząber górski Satureja mutica Fisch. & C.A.Mey. Satureja nabateorum Danin & Hedge Satureja × orjenii Šilić Satureja pallaryi J.Thiébaut Satureja parnassica Heldr. & Sart. ex Boiss. Satureja pilosa Velen. Satureja rumelica Velen. Satureja sahendica Bornm. Satureja salzmannii (Kuntze) P.W.Ball Satureja spicigera (K.Koch) Boiss. Satureja spinosa L. Satureja subspicata Bartl. ex Vis. – cząber dalmatyński Satureja taurica Velen. Satureja thymbra L. Satureja thymbrifolia Hedge & Feinbrun – cząber macierzankolistny Satureja visianii Šilić Satureja wiedemanniana (Avé-Lall.) Velen.
Zastosowanie Należy tu kilka ważnych gatunków przyprawowych, z których najczęściej uprawiane i stosowane są cząber ogrodowy i górski. Uzyskuje się z nich przyprawę o nazwie czubrica.
Przypisy
Kategoria:Jasnotowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza