thumb|Zegar słoneczny w Łazienkach Królewskich w Warszawie zaprojektowany przez Wojciecha Jastrzębowskiego thumb|Pamiątkowa tablica w Broku mały|Grób Wojciecha Jastrzębowskiego na cmentarzu Powązkowskim

Wojciech Bogumił Jastrzębowski (ur. 15 kwietnia lub 19 kwietnia 1799 w Szczepkowie-Giewartach koło Mławy, zm. 30 grudnia 1882 w Warszawie) – polski przyrodnik, pedagog i krajoznawca, profesor botaniki, fizyki, zoologii i ogrodnictwa w Instytucie Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa na Marymoncie koło Warszawy. Jeden z twórców ergonomii.

Życiorys Pochodził ze starej szlachty herbu Pobóg, której gniazdem jest wieś Janowiec-Jastrząbki w parafii Janowiec Kościelny na Pobożanach. Jego ojciec Maciej Jastrzębowski, syn Baltazara, ożenił się w 3 maja 1780 z Marianną Leśnikowską, dziedziczką części wsi Szczepkowo-Giewarty. Wkrótce po ślubie przeniósł się do dóbr swej żony. Znakomita większość ich dzieci, w tym Wojciech Bogumił, została ochrzczona w pobliskim miasteczku Janowo nad Orzycem w powiecie przasnyskim. Jedynie metryki syna Jana w 1788 i córki Franciszki w 1791 zostały odnotowane w rodzimej parafii. Maciej Jastrzębowski zmarł dnia 26 września 1807 w Szczepkowie-Giewartach podczas epidemii „biegunki”.

Uczył się w szkole elementarnej w Janowie, a następnie w szkole wojewódzkiej w Płocku. Od 1816 uczęszczał do Liceum Warszawskiego, gdzie zdał maturę. Następnie studiował na Wydziale Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Warszawskiego. Utrzymywał się głównie z udzielania korepetycji, dopiero pod koniec nauki został laborantem w gabinecie fizycznym. Studia ukończył z odznaczeniem w 1825. Od 1828 był adiunktem-naturalistą na Uniwersytecie WarszawskimCzarnowski Adam: Znawca historii naturalnej, w: „Poznaj swój kraj” R. XLII, nr 1/99 (441), s. 16-17.

Brał udział w powstaniu listopadowym jako artylerzysta. Uniknął zsyłki, jednak przez dłuższy czas nie mógł znaleźć pracy. Dopiero w 1836 został profesorem w Instytucie Agronomicznym, w którym zdobył sobie ogromne uznanie kolejnych roczników studentów – za ogromną wiedzę praktyczną i zaangażowanie w proces dydaktyczny, ale również za bezpośredniość i gorący patriotyzm. W procesie dydaktycznym stosował metody poglądowe, prowadząc ze studentami badania terenowe i angażując ich do gromadzenia zbiorów botanicznych i mineralogicznych. W czasie wakacji odbywał ze studentami wędrówki po wzorowo prowadzonych majątkach ziemskich, w których zapoznawał ich z nowoczesnymi metodami upraw rolnych, hodowlą i przemysłem spożywczym.

Członek honorowy Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim w 1858Roczniki Gospodarstwa Krajowego. R. 16, 1858, T. 32, nr 2, Warszawa 1858, s. 4..

Na skutek wzmagającej się krytyki władz uczelni podał się do dymisji w 1858. Początkowo przyjął stanowisko inspektora szkoły powszechnej przy ul. Rymarskiej w Warszawie, później został komisarzem leśnym w powiecie łomżyńskim. Następnie utworzył Zakład Praktyki Leśnej, będący pierwszą instytucją doskonalenia zawodowego dla leśników, oraz wzorcową szkółkę leśną, zlokalizowane w Feliksowie w okolicach Broku. Zajmował się również propagowaniem nasadzeń ochronnych wzdłuż linii kolejowych. W 1874 przeszedł na emeryturę. W tym czasie założył w Warszawie na Czystem plantację rzadkich w Polsce gatunków drzew. Po śmierci spoczął na warszawskich Starych Powązkach (kwatera 162-5-16/17). Na jego grobie ustawiono marmurowy obelisk z płaskorzeźbą dłuta Andrzeja Pruszyńskiego.

Był m.in. autorem zegara słonecznego w warszawskich Łazienkach oraz twórcą urządzenia, zwanego gnomonografem lub kompasem polskim, służącego między innymi do wykreślania zegarów słonecznych na dowolnych powierzchniach. Członek Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk (od 1828 r.), Towarzystwa Naukowego Krakowskiego (od 1849 r.), Kieleckiego Towarzystwa Rolniczego oraz Towarzystwa Rolniczego we Lwowie. Członek korespondent Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego (1857–1882)Handbuch des Lemberger Sttathalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1857, s. 356; 1858, s. 250; 1859, s. 268; 1860, s. 270; 1861, s. 403; 1862, s. 415; 1863, s. 425; 1864, s. 434; 1865, s. 448; 1866, s. 463; Galizisches Provinzial-Hanbuch für das Jahr 1868, s. 809; 1869, s. 533; Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1870, s. 570; 1871, s. 504; 1872, s. 502; 1873, s. 518; 1874, s. 562; 1875, s. 565; 1876, s. 575; 1877, s. 551; 1878, s. 539; 1879, s. 535; 1880, s. 542; 1881, s. 558; 1882, s. 560;. Był członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół NaukBolesław Erzepki, Spis członków Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Poznań 1896, s. 2..

Życie prywatne Był żonaty z Anielą z d'Cherów. Miał pięć córek i dwóch synów.

Jego wnukiem był Wojciech Jastrzębowski (1884–1963), plastyk, senator II RP, profesor.

Jego prawnukiem był Roman Jasiński (1900-1987), pianista, publicysta muzyczny i pedagog.

Publikacje Był encyklopedystą. Wymieniony został jako redaktor Encyklopedii obrazowej systematycznej wydanej w Warszawie w latach 1835–1838.

W. Jastrzębowski był autorem szeregu artykułów oraz książek, m.in.: Kompas polski (1843), Historia naturalna w 2 tomach (1848, 1849), Mineralogia (1851), Rośliny polskie (1873). Był też autorem pionierskiej rozprawy ergonomicznej Rys ergonomji czyli nauki o pracy, opartej na prawdach poczerpniętych z Nauki Przyrody (1857). Napisał też Traktat o Wiecznym Przymierzu Między Narodami Ucywilizowanymi – Konstytucja dla Europy (1831, patrz niżej).

O wiecznym pokoju między narodami Wojciech Jastrzębowski podczas przerw w walkach o obronę Warszawy w bitwie o Olszynkę Grochowską (25 lutego 1831) sformułował tekst, który można określić jako projekt pierwszej w historii konstytucji zjednoczonej Europy jako jednej republiki bez wewnętrznych granic, z jednolitym prawodawstwem oraz organami władzy złożonej z przedstawicieli wszystkich narodów. Projekt ten O wiecznym pokoju między narodami – Wolne chwile żołnierza polskiego, czyli myśli o wiecznym pokoju między narodami cywilizowanymi, (w skrócie zwany „O wiecznym pokoju między narodami”) składał się z 77 artykułów. Został opublikowany 3 maja 1831 r. w rocznicę majowej Konstytucji. Jastrzębowski napisał m.in.:

„wszystkie narody europejskie mają się wyrzec swojej wolności i zostać niewolnikami praw, wszyscy monarchowie mają być odtąd tylko stróżami i wykonawcami tychże praw i nie tytułować się inaczej tylko ojcami narodów”.

Upamiętnienie Tablice pamiątkowe, poświęcone W. Jastrzębowskiemu, znajdują się w Warszawie: w kościele św. Krzyża, na budynku Państwowego Pogotowia Opiekuńczego oraz elewacji Pałacu Staszica. W 2004 r. w Broku odsłonięto pomnik Jastrzębowskiego. W województwie mazowieckim znajduje się ścieżka rowerowa nazwana imieniem Jastrzębowskiego. Biegnie od Ostrowi Mazowieckiej do Broku. Ulice Wojciecha Jastrzębowskiego znajdują się w Będzinie i na warszawskim Ursynowie. Od 29 grudnia 2014, za zasługi w działalności państwowej, samorządowej, gospodarczej, kulturalnej, społecznej na rzecz rozwoju gminy Janowo, jest nadawana Odznaka Honorowa im. Wojciecha Bogumiła JastrzębowskiegoUchwała nr III/9/2014 Rada Gminy Janowo z dnia 29 grudnia 2014 r. w sprawie ustanowienia Odznaki Honorowej im. Wojciecha Bogumiła Jastrzębowskiego oraz ustalenia jej wzoru, zasad i trybu nadawania oraz sposobu noszenia. W dniu 8 grudnia 2017 r. przez Olgierda Łukaszewicza ustanowiona została fundacja pod nazwą „My Obywatele Unii Europejskiej – Fundacja im. Wojciecha B. Jastrzębowskiego”. Z inicjatywy Fundacji My Obywatele Unii Europejskiej im. Wojciecha B. Jastrzębowskiego Senat RP przyjął w dniu 18 czerwca 2020 r. uchwałę o znaczeniu edukacji europejskiej, w której rekomenduje Wojciecha Bogumiła Jastrzębowskiego jako patrona polskiej edukacji proeuropejskiej.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Benon Dymek, Profesor Wojciech Bogumił Jastrzębowski (1799-1882), „Rocznik Mazowiecki”, T. 14, 2002, s. 195–214.

Linki zewnętrzne Polska Konstytucja dla Europy. Gościniec PTTK. Aleja konstytucyjna. Samper, Samodzielna Pracownia Informacji Obrazowej, Marek Ostrowski. . Towarzystwo Ziemi Nidzickiej. Benon Dymek Prof. Wojciech Bogumił Jastrzębowski Filip Karol Leszczyński Kompas dla Europy Wojciech Bogumił Jastrzębowski – „apostoł wszechludzkiej bożej pracy”* Traktat Wojciecha Jastrzębowskiego pt. „Wolne chwile żołnierza polskiego, czyli myśli o wiecznym przymierzu między narodami ucywilizowanymi”, zawierający rozważania na temat pokoju między państwami europejskimi. (fotokopie 23 stron rękopisu) Niektóre myśli do prawa ustalającego wieczny pokój w Europie Wojciech Bogumił Jastrzębowski : Konstytucja dla Europy jako ustawa mająca zapobiec wojnom, Warszawa, 30 IV 1831 Wojciech Bogumił Jastrzębowski : Konstytucja dla Europy. Inc.: My z łaski Najłaskawszego Mikołaja I, najszaleńsi buntownicy polscy... druk, Warszawa, 1831 Publikacje Wojciecha Bogumiła Jastrzębowskiego w serwisie Polona

Kategoria:Absolwenci i studenci Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Absolwenci Liceum Warszawskiego Kategoria:Członkowie honorowi Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim (1858–1861) Kategoria:Członkowie korespondenci Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego Kategoria:Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Krakowskiego Kategoria:Członkowie Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie Kategoria:Ergonomiści Kategoria:Ludzie związani z Brokiem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy botanicy Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy leśnicy Kategoria:Polscy wynalazcy Kategoria:Żołnierze powstania listopadowego Kategoria:Urodzeni w 1799 Kategoria:Zmarli w 1882