Kościoły wschodnie – zbiorcza nazwa Kościołów chrześcijańskich mających swoje korzenie na terenach starożytnych patriarchatów: Konstantynopola, Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy. Właściwe Kościoły wschodnie zwane ortodoksyjnymi dzielą się na trzy grupy powstałe na skutek różnych interpretacji dogmatów chrystologicznych.
Kościoły asyryjskie Kościoły asyryjskie wyznają doktrynę przedefeską. Nie przyjęły kanonów soboru w Efezie (431). Wyznawcy Kościołów asyryjskich popularnie zwani są nestorianami. Ryt chaldejski (wschodniosyryjski) Asyryjski Kościół Wschodu Asyryjski Kościół Wschodu w IndiachKościół asyryjski w Indiach uznaje jurysdykcję obydwu obediencji patriarszych w Kościele Wschodu. Starożytny Kościół Wschodu Kościół Chrystusa Dobrego Pasterza w Australii
Kościoły orientalne Kościoły orientalne wyznają doktrynę przedchalcedońskąNiektórzy historycy podają oddzielną kategorię Kościołów orientalnych rytu antiocheńskiego opartych na doktrynie monoteletyzmu, z których rzekomo wywodzi się Kościół maronicki. Jest to kwestia sporna – sam Kościół maronicki zaprzecza oficjalnie jakoby kiedykolwiek był w schizmie ze Stolicą Apostolską i w swoim nauczaniu uważa, że był zawsze wierny doktrynie katolickiej. Współcześnie nie ma Kościołów wschodnich wyznających doktrynę monoteletyzmu.. Nie przyjęły uchwał soboru chalcedońskiego (451). Wierni tych Kościołów znani są pod nazwą monofizytów. Ryt antiocheński (zachodniosyryjski) Syryjski Kościół Ortodoksyjny Malankarski Syryjski Kościół Ortodoksyjny Malankarski Kościół Ortodoksyjny Niezależny Kościół Malabarski
Ryt aleksandryjski Koptyjski Kościół Ortodoksyjny Etiopski Kościół Ortodoksyjny Erytrejski Kościół Ortodoksyjny
Ryt ormiański Apostolski Kościół Ormiański
Kościoły prawosławne Chrześcijanie prawosławni przyjmują postanowienia siedmiu pierwszych soborów powszechnych (325–787). Stanowią największy odsetek wyznawców wśród wszystkich grup Kościołów wschodnich.
Na Kościół prawosławny składają się Cerkwie kanoniczne pozostające we wzajemnej łączności oraz – co do zasadyW 2018 roku Cerkiew rosyjska jednostronnie zerwała łączność z Konstantynopolem. – w łączności z Patriarchą Ekumenicznym Konstantynopola. Pełnoprawnymi członkami wspólnoty są Kościoły autokefaliczne, natomiast wyodrębnione organizacyjnie, ale podległe im jurysdykcyjnie są Kościoły autonomiczne.
Obok Kościołów kanonicznych istnieją również Cerkwie prawosławne o nieuregulowanym lub niejasnym statusie zwane niekanonicznymi. Kościoły te z różnych przyczyn nie posiadają wszystkich przymiotów kanoniczności i w związku z tym nie są uznawane przez wszystkie Kościoły autokefaliczne. Ryt bizantyjski Kościoły prawosławne – kanoniczne Patriarchat Ekumeniczny Konstantynopola Fiński Kościół Prawosławny Estoński Apostolski Kościół PrawosławnyZależność od patriarchatu konstantynopolitańskiego nieuznawana przez patriarchat moskiewski. Kościół Prawosławny Krety Samorządna Wspólnota Mnisza z Athos Ukraiński Kościół Prawosławny Stanów Zjednoczonych Ukraiński Kościół Prawosławny Kanady Amerykańska Karpato-Rusińska Diecezja Patriarszy Egzarchat Prawosławnych Parafii Rosyjskiej Tradycji w Europie Zachodniej Albańska Prawosławna Diecezja Ameryki Patriarchat Aleksandrii i Afryki Patriarchat Antiochii Antiocheńska Prawosławna Archidiecezja Północnej Ameryki Patriarchat Jerozolimy Klasztor Świętej Katarzyny Rosyjski Kościół Prawosławny Japoński Kościół Prawosławny Chiński Kościół Prawosławny Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego Mołdawski Kościół Prawosławny Łotewski Kościół Prawosławny Estoński Kościół Prawosławny Rosyjska Cerkiew Prawosławna poza granicami Rosji Egzarchat Białoruski Patriarchatu Moskiewskiego Gruziński Kościół Prawosławny Serbski Kościół Prawosławny Archidiecezja ochrydzka Rumuński Kościół Prawosławny Metropolia BesarabiiZależność od patriarchatu rumuńskiego nieuznawana przez patriarchat moskiewski. Bułgarski Kościół Prawosławny Cypryjski Kościół Prawosławny Grecki Kościół Prawosławny Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny Albański Kościół Prawosławny Kościół Prawosławny Czech i Słowacji Kościół Prawosławny Ukrainy Kościół Prawosławny w AmeryceAutokefalia nieuznawana przez patriarchat konstantynopolitański i niektóre kanoniczne Kościoły prawosławne. Macedoński Kościół Prawosławny
Kościoły prawosławne – niekanoniczne Abchaski Kościół Prawosławny Białoruski Autokefaliczny Kościół Prawosławny Czarnogórski Kościół Prawosławny
Staroobrzędowcy bezpopowcy popowcy Rosyjska Prawosławna Cerkiew Staroobrzędowa Rosyjska Cerkiew Staroprawosławna Starokalendarzowcy
Katolickie Kościoły wschodnie
Katolickie Kościoły Wschodnie pozostają w jedności ze Stolicą Apostolską i uznają władzę oraz autorytet papieża. Po przyjęciu doktryny katolickiej Kościoły te zachowały liturgie Kościołów wschodnich, z których się wyodrębniły. Wyznawców tych Kościołów nazywa się katolikami wschodnimi lub unitami.
Ryt chaldejski (wschodniosyryjski) Kościół chaldejski Syromalabarski Kościół katolicki
Ryt antiocheński (zachodniosyryjski) Kościół katolicki obrządku syryjskiego Syromalankarski Kościół katolicki Kościół maronickiNigdy nie zerwał łączności z Kościołem rzymskokatolickim.
Ryt aleksandryjski Kościół katolicki obrządku koptyjskiego Kościół katolicki obrządku etiopskiego Kościół katolicki obrządku erytrejskiego
Ryt ormiański Kościół katolicki obrządku ormiańskiego
Ryt bizantyjski Kościół melchicki
Kościoły greckokatolickie Grecki Kościół katolicki Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-albańskiego Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-białoruskiego Bułgarski Kościół katolicki Chorwacki Kościół greckokatolicki Macedoński Kościół Greckokatolicki Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-węgierskiego Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-włoskiegoNigdy nie zerwał łączności z Kościołem rzymskokatolickim. Kościół Rumuński Zjednoczony z Rzymem Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-rosyjskiego Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-słowiańskiego Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-rusińskiego Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-słowackiego Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego
Protestanckie Kościoły wschodnie Kościoły wschodnie doktryny anglikańskiej Kościoły wschodnie, wywodzące się z tradycji chrześcijaństwa indyjskiego. Wyłoniły się z Kościoła malankarskiego. Zostały zreformowane pod wpływem misjonarzy brytyjskich i przyjęły doktrynę anglikańską. Pozostają w pełnej komunii ze Wspólnotą Anglikańską. Ryt antiocheński (zachodniosyryjski) Indyjski Kościół Mar Thoma
Kościoły wschodnie doktryny ewangelickiej Kościoły wschodnie wywodzące się z różnych tradycji liturgicznych, które przyjmując naukę i zasady ewangelickie pozostawiły własną liturgię. Zostały utworzone przez grupy reformatorsko nastawionych wyznawców Kościołów wschodnich lub pod wpływem działalności misjonarzy protestanckich.
Ryt antiocheński (zachodniosyryjski) Ewangelicki Kościół Świętego Tomasza
Ryt bizantyjski Ukraiński Kościół Luterański
Ryt ormiański Ormiański Kościół Ewangelicki Unia Ormiańskich Kościołów Ewangelickich Bliskiego Wschodu Ormiańska Unia Ewangelicka Ameryki Północnej Ormiańska Unia Ewangelicka Francji Unia Ewangelickich Kościołów w Armenii Ormiańska Unia Ewangelicka Eurazji Ormiańskie Ewangelickie Stowarzyszenie Europy Unia Ormiańskich Ewangelickich Stowarzyszeń w Bułgarii
Uwagi
Bibliografia
Kategoria:Kościoły wschodnie